II SA/Ol 594/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wyrażenia zgody na zrzeczenie się nieruchomości postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 594/18 w ten sposób, że przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. B. (dalej jako; "skarżąca"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do tutejszego Sądu, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku zawartego w skardze podała, że nie posiada w swoim budżecie środków na ich poniesienie. Utrzymuje się z renty wynoszącej ok. 870 zł. Swoje utrzymanie uzależnia w dużej mierze od pomocy osób trzecich. W pierwszej kolejności zmuszona jest przy tym spłacać zobowiązania wymagalne. Następnie, w wykonaniu wezwania, skarżąca wniosła na urzędowym formularzu o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem strony prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada dom o powierzchni 98 m2 posadowiony na 42-arowej działce. Utrzymuje się z renty rodzinnej w kwocie 877,48 zł netto miesięcznie. Podała, że nie posiada żadnych oszczędności, zalega ze spłatą rat pożyczki na opał w kwocie 245 zł miesięcznie. Wskazała, że ponosi stałe wydatki na prąd, wodę, wywóz śmieci i szamba, telefon, wyżywienie, środki czystości oraz na leki i wizyty lekarskie w łącznej kwocie 1040 zł. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2018r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, przyjmując, że podane przez skarżącą informacje nie są rzetelne, przez co strona nie wykazała zasadności wniosku. Referendarz sądowy zauważył, że z jednej strony skarżąca wskazała, że ponosi wydatki w łącznej wysokości 1.285 zł, z drugiej zaś - wykazała jedynie dochód z tytułu renty w wysokości 877,48 zł, czyli niższej od wysokości ponoszonych wydatków i to nawet jeśli uwzględni się jej twierdzenie, że zalega z "ratami na opał". Skarżąca nie wykazała żadnego innego dochodu, zaś mając na uwadze wysokość wykazanego oraz brak wykazania jakichkolwiek zasobów pieniężnych - oszczędności oraz innych źródeł utrzymania, a także ewentualnych osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, stwierdzić należy, że dysponując wyłącznie dochodem z tytułu renty skarżąca nie byłaby w stanie pokryć wykazanych wydatków, a nie wskazała jednocześnie, poza zaległościami w spłacie rat pożyczki, zadłużenia w tym przedmiocie. Sprzeczności w tym zakresie czynią oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach niewiarygodnym i nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącej w jakimkolwiek zakresie. Ponadto referendarz podniósł, że nie sposób stwierdzić, że skarżąca wykazała wiarygodnie, iż nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, skoro mimo przedstawionej sytuacji finansowej jest jednak w stanie zdobyć środki pieniężne na ponoszenie wykazanych wydatków, a także na ewentualne dotychczasowe lub przyszłe koszty związane z wynagrodzeniem zawodowego pełnomocnika, co do pierwszeństwa których nad kosztami sądowymi, w tym w szczególności wpisem od skargi można mieć wątpliwość, szczególnie na etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W ustawowym terminie skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie. Pełnomocnik zaznaczył, że we wniosku zawartym w skardze skarżąca informowała, że korzysta z pomocy osób trzecich. Zarzucił, że Sąd nie zbadał w jaki sposób skarżąca finansuje wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika; nie zbadano kwestii czy profesjonalny pełnomocnik pobiera jakiekolwiek wynagrodzenie - Sąd z góry przyjął, że tak jest, bez podjęcia jakichkolwiek czynności w tym zakresie. Pełnomocnik wywiódł, że posiadanie profesjonalnego pełnomocnika nie może dyskwalifikować skarżącej jako osobę, której należałoby przyznać prawo pomocy. Podniósł, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zasada ta oznacza nie tylko nakaz równego traktowania, ale również to, że nakaz ten winien urzeczywistniać zasadę sprawiedliwości społecznej. Oznacza to, że osoby z racji swojego ubóstwa nie mogą zostać pozbawiane pomocy Państwa w dostępie do sądu. Pomoc tą, państwo realizuje za pomocą różnorakich instytucji. Jedną z nich jest właśnie instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której nadrzędnym celem jest zapewnienie dostępu do sądu, a tym samym zapewnienie wymiaru sprawiedliwości. Dlatego też, ze względu na sytuację majątkową skarżącej, wniósł o zwolnienie jej z kosztów sądowych, jako że w obecnej sytuacji materialnej nie jest ona w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania siebie. W wykonaniu wezwania Sądu, skarżąca przedłożyła kserokopię decyzji o waloryzacji przyznanej jej renty rodzinnej. Zgodnie z tą decyzją od dnia 1 marca 2018 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 878,12 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Rozpatrując stan faktyczny niniejszej sprawy, Sąd uznał, że sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten znajduje zastosowanie, gdy oświadczenie strony, złożone na urzędowym formularzu pod rygorem odpowiedzialności karnej, jest niekompletne, niespójne, zawiera sprzeczności lub budzi uzasadnione wątpliwości z uwagi na okoliczności danej sprawy, czy posiadaną z urzędu wiedzę na temat sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej strony skarżącej. Uwzględniając urzędowy formularz wniosku, przedłożony dokument źródłowy, jak również wyjaśnienia złożone w uzasadnieniu skargi i w rozpatrywanym sprzeciwie, nie budzi wątpliwości Sądu rzetelność oświadczenia skarżącej co do stanu rodzinnego, majątkowego, uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Skarżąca w wykonaniu wezwania przedłożyła aktualną decyzję ustalającą wysokość przyznanej skarżącej renty rodzinnej, która jest zbieżna z informacjami podawanymi od początku przez skarżącą. W skardze, na co zwrócił uwagę referendarz, skarżąca podawała, że korzysta z pomocy osób trzecich, co przy tak niskim dochodzie jest wiarygodne i tłumaczy dysproporcję pomiędzy uzyskiwanym dochodem, a deklarowanymi wydatkami. Zauważyć też można, że skarżąca wymieniła we wniosku stałe wydatki, ale nie wyjaśniła w pełni z jaką częstotliwością je ponosi, gdyż formularz wniosku tego nie wymagał. Nie jest więc w sprawie oczywiste jakiego rzędu wydatki ponosi miesięcznie. Szczególnie, gdy zalega ze spłatą raty pożyczki na opał. Niezależnie od tego, skarżąca wykazała, że posiadane przez nią środki są niewystarczające do pokrycia niezbędnych kosztów utrzymania. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, jedynie dom w którym zamieszkuje. Okoliczność ta, jak również podeszły wiek skarżącej, uniemożliwiają skarżącej zdobycie dodatkowych środków na pokrycie przedmiotowego postępowania sądowego. Zważyć należy, że skarżąca musi ponosić koszty leczenia i utrzymania, a jej jedynym źródłem dochodu jest renta rodzinna w kwocie 878,12 zł. Powyższe uzasadnia przyjęcie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawnia do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do art 245 § 3 p.p.s.a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpatrywanym przypadku skarżąca reprezentowana jest przez radcę prawnego, którego ustanowiła z wyboru. Zgodzić się należy ze stroną, że okoliczność korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika nie może sama przez się podważać twierdzeń skarżącej o braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z argumentacji sprzeciwu wynika, że pełnomocnik nie pobiera wynagrodzenia z tytułu reprezentacji skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, na podstawie cytowanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a