II SA/Ol 594/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska (spr.) sędzia WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi U. T. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów do postępowania egzekucyjnego oddala skargę Skarga U.T. (dalej: "zobowiązana", "strona" lub "skarżąca") dotyczy postanowienia Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Olsztynie (dalej: "PWIS", "organ odwoławczy", "organ egzekucyjny") utrzymującego w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (dalej: "PPIS", "organ I instancji", "wierzyciel") z [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z akt sprawy wynika, że PWIS prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez PPIS tytułu wykonawczego z 5 lutego 2024 r. nr [...], obejmującego wykonanie ustawowego obowiązku polegającego na poddaniu dziecka J.T., ur. [...] 2012 r. (dalej: "dziecko") obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko odrze, śwince i różyczce (dalej zbiorczo: "chorobom zakaźnym"). Postanowieniem z [...], PWIS nałożył na zobowiązaną grzywnę w wysokości 1.000 zł w celu przymuszenia do wykonania ww. obowiązku oraz obciążył ją opłatą za czynności egzekucyjne w kwocie 68 zł. Postanowienie stało się ostateczne po bezskutecznym upływie terminu do wniesienia zażalenia. Wobec nieuiszczenia przez zobowiązaną grzywny w celu przymuszenia PWIS wystawił tytuł wykonawczy z 25 marca 2024 r. nr [...], który skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: "NUS") wraz z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji tej należności pieniężnej. Z pisma NUS z 21 maja 2024 r. wynika, że wszczęcie egzekucji w tej sprawie nastąpiło 4 kwietnia 2024 r. wraz z doręczeniem bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. W piśmie z 23 kwietnia 2024 r. zobowiązana zawarła zarzut w sprawie egzekucji ww. należności pieniężnej wskazując na brak wymagalności obowiązku. Postanowieniem z [...] PWIS (będący wierzycielem należności pieniężnej w postaci grzywny) oddalił zarzut braku wymagalności tego obowiązku, od którego strona w ustawowym terminie złożyła zażalenie. Pismem z 2 października 2024 r. PWIS zwrócił się do PPIS o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów do tytułu wykonawczego z 5 lutego 2024 r. nr [...]. Podał, że stanowisko w tym zakresie jest konieczne z uwagi na charakter zarzutów, które stanowią w istocie zarzuty do zasadniczego postępowania niepieniężnego. Postanowieniem z [...] PPIS, powołując art. 34 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), oddalił zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że podstawę prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciwko wybranym chorobom zakaźnym stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 924; dalej: "u.z.ch.z."). Wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecka) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun prawny (zwykle są to rodzice). Dodał, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. poz. 2077 ze zm.; dalej: "rozp.MZ"). Zauważył, że przepisy tych aktów prawnych zostały wskazane w tytule wykonawczym z 5 lutego 2024 r. nr [...] jako podstawa prawna wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym. Po rozpatrzeniu zażalenia strony PWIS wydał zaskarżone postanowienie, w którym podkreślił, że dziecko strony ukończyło 12 rok życia, więc znajduje się w przedziale wiekowym zakreślonym przez rozp.MZ, w którym to powinien być zrealizowany obowiązek szczepień wskazany w tytule wykonawczym. Wywiódł, że jedynie w wyniku przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego możliwe jest stwierdzenie wystąpienia przeciwwskazań wynikających ze stanu zdrowia dziecka, które uniemożliwiłyby wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zauważył, że zobowiązana nie przedstawiła żadnego zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego odroczenie wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych wobec jej dziecka, a zatem obowiązek szczepień jest wymagalny. W skardze wniesiono o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucono naruszenie w tej sprawie: 1/ art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. w zw. z rozp.MZ poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z tego rozporządzenia, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, jak również poprzez prowadzenie egzekucji, mimo że obowiązek wygasł; 2/ art. 5 ust. 1 pkt 1b u.z.ch.z. w zw. z § 3 rozp.MZ poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych dziecka jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nie przedziału wiekowego, mimo że rozp.MZ zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej; 3/ art. 124 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "Kpa") w zw. z art. 107 § 3 i art. 126 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia dziecka przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej; 4/ art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej: "EKPC") oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. W uzasadnieniu tych zarzutów oceniono, że obecnie obowiązujące rozp.MZ zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej z uwagi na brak uwzględnienia jakichkolwiek danych epidemiologicznych i zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia. Wskazano na brak analizy zachorowalności na daną chorobę, brak zaleceń WHO w kierunku przymusu jakichkolwiek szczepień z uwagi na możliwość wystąpienia nieporządanych odczynów poszczepiennych (NPO). Podano, że w wyroku TK z 9 maja 2023 r. sygn. SK 81/19 zakwestionowano komunikat GIS jako źródło obowiązku w demokratycznym państwie prawa. Uznano, że rozp.MZ jako wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej jest tak samo niezgodne z Konstytucją jak komunikat GIS. Wywiedziono, że szczepionki nie są badane w zestawieniu z prawdziwym placebo, nie ma również badań dotyczących bezpieczeństwa podanych wszystkich dawek szczepień, których liczba zmienia się. Stwierdzono, że obowiązek szczepień w Polsce narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności, skoro w 25 krajach europejskich szczepienia są dobrowolne bez szkody dla zdrowia publicznego, a ustawodawca nie uzasadnił merytorycznie wprowadzenia obowiązku szczepień mimo podobnej sytuacji epidemiologicznej. W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżone postanowienie wbrew twierdzeniom skarżącej odpowiada prawu. Zgodnie z art. 33 § 1 i art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, którego podstawę może stanowić m.in. brak wymagalności obowiązku, w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. W świetle powyższego przepisu należy przyjąć, że brak wymagalności obowiązku występuje wówczas, gdy obowiązek istnieje, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie. W niniejszej sprawie skarżąca wywodzi zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym z podstawy prawnej tego obowiązku, która w jej ocenie wynika z rozp.MZ wydanego z przekroczeniem delegacji ustawowej. Zdaniem Sądu zarzut ten nie ma usprawiedliwionych podstaw, zaś zgromadzony w niniejszej sprawie przez organy materiał dowodowy był wystarczający do oddalenia tego zarzutu. Wymaga przede wszystkim podkreślenia, że obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom zakaźnym nie wynika z kontestowanego przez skarżącą rozp.MZ lecz z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.ch.z. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią (art. 5 ust. 2 u.z.ch.z.). W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, który podziela także sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 EKPC. Wprost przeciwnie, z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP wynika obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Obowiązek ten nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a zatem materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki. (zob. m.in. wyroki NSA: z 26.04.2022 r. II OSK 1761/19 oraz z 16.03.2023 r. II OSK 717/20). W piśmiennictwie trafnie zauważa się, że poddanie się szczepieniu ma dwa wymiary. Z jednej strony, osoba zaszczepiona sama uzyskuje ochronę przed zachorowaniem, z drugiej zaś strony, chroni innych przed zachorowaniem. Wysoki współczynnik osób zaszczepionych zabezpiecza osoby, które ze względów zdrowotnych nie mogły poddać się szczepieniu lub pomimo zaszczepienia nie wykształciły odporności immunologicznej. Szczepienie leży zatem nie tylko w interesie jednostki, lecz także w interesie społecznym, który polega na utrzymaniu koniecznego progu odporności populacyjnej, tj. określonego odsetka osób zaszczepionych, gwarantującego zahamowanie rozprzestrzeniania się choroby (por. K. Pałka (w:) System Prawa Medycznego. Tom 2. Szczególne świadczenia zdrowotne, red. L. Bosek, A. Wnukiewicz-Kozłowska, Warszawa 2018, s. 602). Współzależność stanu zdrowia ogółu ludzi od indywidualnych zachowań jednostek potwierdza, że publiczny system ochrony zdrowia musi być postrzegany całościowo. Tego rodzaju uwarunkowanie determinuje, zdaniem Sądu, uznanie, że obowiązek usuwania przez organy państwa zagrożeń zdrowia zbiorowości może w szczególnych przypadkach ograniczać wskazywane przez skarżącą zasadę wolności (art. 31 Konstytucji RP) oraz prawo do ochrony prywatności (art. 47 Konstytucji RP), jeżeli inna forma perswazyjna aniżeli przymus leczniczy nie jest skuteczna, by osiągnięta została wysoka odporność populacyjna. W demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) konieczne jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje nie tylko wskazywaną w Konstytucji RP powinność państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa w związku z tym, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia, ale nakierowany jest przede wszystkim na zapewnienie przez władze publiczne szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, że regulacja zawarta w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP w odniesieniu do zwalczania chorób epidemicznych u dzieci pozostaje bezpośrednio powiązana z prawem do szczególnej opieki zdrowotnej wynikającym z art. 68 ust. 3 i stanowi jego naturalne uzupełnienie w odniesieniu do tych jednostek chorobowych, które mogą bez odpowiedniej reakcji państwa rozprzestrzenić się na populację dzieci (por. M. Dercz, Konstytucyjne prawo dziecka do szczególnej opieki zdrowotnej, Warszawa 2016, s. 190 i n.). Warto odnotować, że także art. 8 ust. 2 EKPC dopuszcza ingerencję władzy publicznej w prawo do poszanowania życia prywatnego w przypadkach przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Wprowadzenie w polskim systemie prawnym szczepień obowiązkowych spełnia kryteria ingerencji przewidzianej przez ustawę, a ponadto koniecznej w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia oraz praw i wolności innych osób. Ochrona zdrowia społeczeństwa stanowi, w ocenie Sądu, uzasadnione dobro publiczne, którego realizacja uprawnia do wprowadzenia obowiązkowych szczepień zabezpieczających przed chorobami zakaźnymi szczególnie niebezpiecznymi ze względu na ryzyko epidemii. Ogólny interes społeczeństwa oraz interes indywidualny poszczególnych jednostek nie mogących poddać się szczepieniom ochronnym i z tego względu szczególnie narażonych na niebezpieczeństwo zachorowania bądź śmierci w przypadku epidemii choroby zakaźnej, do której powstania przyczynić mogą się jednostki, które pomimo braku przeciwskazań uchyliły się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, sprzeciwia się uznaniu, że te szczególnego rodzaju przymusowe zabiegi medyczne wykonywane w stosunku do osób, wobec których nie stwierdzono przeciwskazań do poddania się szczepieniom, naruszają art. 8 ust. 1 EKPC. Z twierdzenia, że obowiązek szczepień może zostać uznany za niezbędny w demokratycznym społeczeństwie wypływa wniosek, iż dopuszczalne jest stosowanie (finansowych) sankcji egzekucyjnych nakierowanych na doprowadzenie do wypełniania obowiązku szczepień (por. wyrok Wielkiej Izby ETPC z 8 kwietnia 2021 r., skarga nr 47621/13, Vavřička i inni). W kontekście podnoszonych przez skarżącą argumentów należy ponadto wyjaśnić, że w wyroku z 9 maja 2023 r. SK 81/19 Trybunał Konstytucyjny nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lecz wskazywał jedynie na konieczność zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał, odwołując się do szeregu wartości demokratycznego państwa prawnego, wynikających z art. 2 Konstytucji RP, zwłaszcza zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak i wymogu ustawowej formy ograniczenia wynikającego z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, wskazał, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Zdaniem TK niedopuszczalna jest sytuacja gdy treść tego obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP). Sugestią Trybunału skierowaną do ministra właściwego do spraw zdrowia było uregulowanie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Aktualnie ww. uregulowania oraz wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały zawarte w art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. oraz w rozp.MZ. Rozporządzenie w tym przedmiocie wydane zostało na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.ch.z. i zgodnie z tym przepisem określa: 1) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych; 2) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych; 3) schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia; 4) kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne; 5) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych; 6) tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej dla osób, w przypadku których lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego; 7) wzory: a) zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, b) książeczki szczepień, c) karty uodpornienia; 8) sposób prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej obowiązkowych szczepień ochronnych i jej obiegu; 9) wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania; 10) papierową lub elektroniczną formę raportu o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, o którym mowa w art. 17 ust. uz.ch.z., oraz terminy i sposób jego przekazywania. Z delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 u.z.ch.z. wynika, że wprowadzając ww. regulacje minister właściwy do spraw zdrowia uwzględni dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. W ocenie skarżącej elementy te nie zostały uwzględnione w rozp.MZ. Wobec jednak braku wskazania przez skarżącą konkretnych danych pozwalających na weryfikacje tego twierdzenia, ocena skarżącej o wydaniu z tego powodu rozp.MZ z przekroczeniem delegacji ustawowej musi być uznana za gołosłowną. Zdaniem Sądu rozp.MZ zostało wydane w granicach delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 u.z.ch.z. i wraz z powołanym w tytule wykonawczym przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. stanowi podstawę prawną obowiązku o charakterze niepieniężnym podlegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W rozp.MZ wśród chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych wymieniono także te, których brak stwierdzono w odniesieniu do dziecka skarżącej, tj.: przeciwko odrze, śwince i różyczce, tężcowi (vide: § 2 pkt 6, 7, 10 rozp.MZ). Dziecko skarżącej znajduje się w przedziale wiekowym osób objętych obowiązkowymi szczepieniami przeciwko ww. chorobom zakaźnym, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 5 rozp.MZ. Zgodnie natomiast ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, stanowiącym załącznik nr 1 do rozp.MZ, obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przeciwko tym chorobom obejmuje zarówno szczepienia podstawowe, jak i szczepienia przypominające. W świetle powyższych argumentów brak było podstaw do uznania za zasadny zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Wbrew twierdzeniom skarżącej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano akt prawny, z którego wynika wymagalność tego obowiązku. Skarżąca nie podważyła natomiast ustaleń organów, z których wynika, że nie przedstawiła żadnego zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego odroczenie wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych wobec jej dziecka. W świetle zaś art. 17 ust. 1 i 2 u.z.ch.z. jedynie w wyniku przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego możliwe jest stwierdzenie wystąpienia przeciwwskazań wynikających ze stanu zdrowia dziecka, które uniemożliwiłyby wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.