II SA/Ol 598/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.R. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia ustanowić dla skarżącego adwokata. A.R. po odrzuceniu sporządzonej przez niego skargi kasacyjnej wniósł o ustanowienie na jego rzecz adwokata. W uzasadnieniu stwierdził, iż jego "dochód 652,60 zł. Renty ZUS nie daje (...) możliwości wynajęcia adwokata do sporządzenia odwołania od Wyroku (...). W Bankach na kontach nie posiada(-) żadnych lokat. Z MOPS nie korzysta(-) żadnej pomocy od osób trzecich, instytucji, rodziny nie otrzymuj(e) żadnej pomocy. Obecnie w październiku złożył(-) wniosek o emeryturę która jest w fazie procedowania." Z zawartego we wniosku oświadczenia wynika nadto, iż skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, a jedyny jego majątek to łąka o powierzchni 0,18 ha. Wydatki na podatek za grunt wynoszą 25 zł, gaz - ok. 100 zł, opał - ok. 200 zł. "Reszta (...) to koszt żywności i innych drobnych wydatków". Do wniosku dołączone zostały: kopia odcinka przekazu pocztowego renty i wezwanie z ZUS do przedłożenia dokumentów. W uzasadnieniu złożonego równolegle w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 833/17 wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podał, iż "(d)ochód z łąki nie występuje, sprzedaż jej na razie jest niemożliwa, ponieważ dostęp (dojazd) do niej prawnie jest nieuregulowana." W celu wyjaśnienia wątpliwości nasuwających się ze względu na informacje wynikające z pism znajdujących się w aktach sprawy o sygnaturze II SA/Ol 752/17, skarżącego wezwano pismem z 30 listopada 2017 r. /k. 48/ do złożenia dodatkowego oświadczenia wskazującego: - składniki majątku, których dotyczy umowa zlecenia "do zarządzania majątkiem skarżącego" przez zarządcę /pkt 2 a wezwania/; - wysokość wynagrodzenia z tytułu przedmiotowej umowy /pkt 2 b /, wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego przez tego zarządcę "w charakterze pełnomocnika procesowego i administracyjnego" /pkt 2 c / oraz wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego przez adwokata w postępowaniu administracyjnym /pkt 2 e/, warunków zapłaty powyższych wynagrodzeń, a ponadto wskazującego, skąd pochodziły/pochodzić będą środki pieniężne na ich opłacenie, a także czy jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jeśli tak - to w jakiej kwocie, jeśli nie - to dlaczego; - źródło pokrycia opłat ponoszonych dotychczas w związku ze sprawą dotyczącą prawa jazdy, a także czy jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, jeśli tak - to w jakiej kwocie, jeśli nie - to dlaczego /pkt 2d/. Ze względu na zastrzeżenie z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.; w skr. p.p.s.a.) zapytano również, czy skarżący zatrudnia lub pozostaje w innym stosunku prawnym ze wskazanym adwokatem. Opisane wezwanie korespondowało z wynikiem uzupełniających postępowań wyjaśniających dotyczących wniosków o przyznanie prawa pomocy, złożonych przez skarżącego w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 599/17 i II SA/Ol 752/17. W uzasadnieniach wydanych w tych sprawach postanowień z 29 listopada 2017 r. wyrażono uwagę, iż w odpowiedziach na wezwania /k. 58-66/ nie wymienił on wszystkich składników majątku, zarządzanego na mocy umowy zlecenia "do zarządzania majątkiem skarżącego", stwierdzając tylko, że jego składnikiem jest "głównie" łąka. Zauważono, iż ze stwierdzenia takiego wynika, iż nie jest ona jedynym składnikiem tego majątku, a przecież na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. Wskazano, iż niewyjaśnione w pełni pozostają ponadto kwestie związane z finasowaniem przez skarżącego usług adwokata oraz zarządcy w charakterze zarządcy majątku oraz "pełnomocnika procesowego i administracyjnego". Skarżący nie wskazał wysokości ustalonych z tego tytułu wynagrodzeń, a trudno oczekiwać, iż orzekający przyjmie bezkrytycznie twierdzenia, iż ktokolwiek podjął się reprezentowania interesów skarżącego bez umówienia się na konkretne wynagrodzenie. Tym bardziej trudno sobie wyobrazić podobną niefrasobliwość ze strony zleceniodawcy, szczególnie jeśli rzeczywiście znajduje się w niedostatku. W takiej sytuacji nie sposób zatem ustalić, czy rzeczywiście możliwe jest poniesienie tych kosztów ze środków pochodzących z renty. Uznano, iż wiarygodności składanym oświadczeniom nie przysparza zbywanie pytań o ustalone wynagrodzenie twierdzeniem, że "ewentualne koszty" będą ustalane dopiero po wykonaniu zleconych czynności, szczególnie że te polegające na reprezentacji skarżącego w postępowaniach - administracyjnym i sądowym dobiegły końca. Odpowiadając na wezwanie wystosowane w niniejszej sprawie, skarżący stwierdził /k. 51/: "Absolutnie nie zgadzam się ze stanowiskiem WSA w Olsztynie w piśmie z 30 listopada 2017 r. (...). Oświadczam, że treści zawarte o dochodach przedstawiłem rzetelnie zgodnie ze swoim stanem wiedzy. Oświadczam, że w innym i prawnym stosunku z adwokatem nie przebywam. Przedmiotowe osoby w powyższej sygnaturze nie występują." Podobnie w sprzeciwie od postanowienia referendarza o odmowie ustanowienia adwokata w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 599/17 stwierdził, iż nie zgadza się z przedstawionym w nim stanowiskiem, utrzymując, iż "przedmiotowy formularz (...) wypełnił(-) uczciwie, rzetelnie i skrupulatnie". W wyniku rozpatrzenia tego sprzeciwu, postanowieniem z 15 grudnia 2017 r., Sąd ustanowił dla skarżącego adwokata. Stwierdzono, iż w oparciu o "analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych złożonych przez skarżącego, Sąd nie podzielił argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu referendarza, z której wynika, że skarżący nie uprawdopodobnił przesłanek warunkujących uwzględnienie jego wniosku. Przed wszystkim, brak jest podstaw do kwestionowania faktu, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest renta z tytułu niezdolności do pracy. Fakt ten został potwierdzony w opinii lekarskiej, znajdującej się w aktach administracyjnych (k.7). Skarżący oświadczył, że całą rentę wydaje na żywność, zakup opału i butli gazowych. Kierując się doświadczeniem życiowym, Sąd wziął pod uwagę konieczność zakupu również innych artykułów pierwszej potrzeby, takich jak podstawowe środki higieniczne i środki czystości oraz odzież. Przy wysokości renty ok.650 zł na dzienne wydatki pozostają środki w kwocie nieznacznie przekraczającej 20 zł. Trudno uznać, że jest to kwota, która mogłaby wystarczyć nie tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, ale też na koszty zastępstwa prawnego. Zważyć należy, że zgodnie art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Bez udziału fachowego pełnomocnika na etapie sporządzania skargi kasacyjnej, strona ma zamkniętą drogę do zaskarżenia orzeczenia, z którego jest niezadowolona. W sytuacji, gdy strona nie jest sama w stanie wygospodarować środków na poniesienie kosztów zastępstwa prawnego, odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w praktyce pozbawia ją prawa dostępu do sądu. Przy czym, na podkreślenie zasługuje, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę stan majątkowy, dochody i sytuację rodzinną wg stanu na dzień rozpoznawania wniosku. Nie może zaś uwzględniać zdarzeń przyszłych i niepewnych, takich jak ewentualne uzyskanie przez skarżącego emerytury lub dochodów z innych źródeł. W ocenie Sądu, skarżący w pismach złożonych na wezwanie referendarza złożył wyczerpujące wyjaśnienia dotyczące kwestii określonych w art. 252 § 1 p.p.s.a. i wykazał, że nie jest w stanie wyasygnować żadnej kwoty na poniesienie kosztów adwokackich, które są niezbędne na obecnym etapie postępowania." W ocenie Sądu skarżący "wykazał w sposób dostateczny, że poniesienie przez niego kosztów pomocy prawnej w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika może odbyć się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że środki jakie ma do dyspozycji z trudem wystarczają przy obecnym poziomie cen oraz usług na poniesienie kosztów bieżącego utrzymania." Ze względu na analogiczny stan faktyczny, stwierdzenie to czyni zasadnym uwzględnienie wniosku również w niniejszej sprawie. W związku z tym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 262 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.