II SA/Ol 599/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2017 r. sprzeciwu A. R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2017 r. sygn.akt II SA/Ol 599/17 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: 1. utrzymać w mocy pkt 1) zaskarżonego postanowienia 2. zmienić pkt 2) zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego z 29 listopada 2017 r. w ten sposób, że ustanowić dla skarżącego A. R. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy, z powodu braku możliwości ustalenia sytuacji bytowej strony, z uwagi na uniemożliwienie przez nią przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wnioskiem z dnia 30 października 2017 r. (data nadania w placówce pocztowej) A. R. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że osiąga dochód z renty ZUS w kwocie 650 zł. Jako posiadany majątek wykazał łąkę o pow.0,18 ha. W rubryce 11 PPF dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków wskazał, że "suma 650 zł jest za niska do funkcjonowania". W odpowiedzi na wezwanie, wystosowane przez referendarza sądowego, skarżący wyjaśnił, że jego wydatki oscylują wokół kwoty 650 zł; całą rentę przeznacza na żywność, ogrzewanie, zakup butli gazowych. Oświadczył, że poza rentą nie ma żadnych innych źródeł dochodu, również z łąki, której nie może wydzierżawić, z uwagi na brak dostępu do drogi. Łąkę tę kosi kosą, a jedyny koszt jej utrzymania to podatek w wysokości około 25 zł.; oświadczył też, że nie posiada rachunków bankowych ani lokat; postępowanie w sprawie przyznania emerytury jest w toku. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 listopada 2017 r. umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata. Zdaniem referendarza, skarżący nie uprawdopodobnił w sposób niebudzący wątpliwości, że nie posiada on i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza, w którym zakwestionował stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Oświadczył, że formularz PPF wypełnił uczciwie, rzetelnie i skrupulatnie, a Skarb Państwa powinien go odciążyć od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W rozpatrywanej sprawie skarżący zwrócił się o przyznania prawa pomocy w całkowitym. W myśl art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych złożonych przez skarżącego, Sąd nie podzielił argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu referendarza, z której wynika, że skarżący nie uprawdopodobnił przesłanek warunkujących uwzględnienie jego wniosku. Przed wszystkim, brak jest podstaw do kwestionowania faktu, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest renta z tytułu niezdolności do pracy. Fakt ten został potwierdzony w opinii lekarskiej, znajdującej się w aktach administracyjnych (k.7). Skarżący oświadczył, że całą rentę wydaje na żywność, zakup opału i butli gazowych. Kierując się doświadczeniem życiowym, Sąd wziął pod uwagę konieczność zakupu również innych artykułów pierwszej potrzeby, takich jak podstawowe środki higieniczne i środki czystości oraz odzież. Przy wysokości renty ok.650 zł na dzienne wydatki pozostają środki w kwocie nieznacznie przekraczającej 20 zł. Trudno uznać, że jest to kwota, która mogłaby wystarczyć nie tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, ale też na koszty zastępstwa prawnego. Zważyć należy, że zgodnie art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Bez udziału fachowego pełnomocnika na etapie sporządzania skargi kasacyjnej, strona ma zamkniętą drogę do zaskarżenia orzeczenia, z którego jest niezadowolona. W sytuacji, gdy strona nie jest sama w stanie wygospodarować środków na poniesienie kosztów zastępstwa prawnego, odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w praktyce pozbawia ją prawa dostępu do sądu. Przy czym, na podkreślenie zasługuje, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę stan majątkowy, dochody i sytuację rodzinną wg stanu na dzień rozpoznawania wniosku. Nie może zaś uwzględniać zdarzeń przyszłych i niepewnych, takich jak ewentualne uzyskanie przez skarżącego emerytury lub dochodów z innych źródeł. W ocenie Sądu, skarżący w pismach złożonych na wezwanie referendarza złożył wyczerpujące wyjaśnienia dotyczące kwestii określonych w art.252 § 1 p.ps.a. i wykazał, że nie jest w stanie wyasygnować żadnej kwoty na poniesienie kosztów adwokackich, które są niezbędne na obecnym etapie postępowania. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Należy jednak zauważyć, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., zgodnie z którym w sprawach z zakresu pomocy społecznej strona nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zatem, skoro skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, dlatego w tym zakresie postępowanie prawidłowo zostało umorzone w pkt 1 postanowienia z dnia 29 listopada 2017 r. W ocenie Sądu, A. R. wykazał natomiast w sposób dostateczny, że poniesienie przez niego kosztów pomocy prawnej w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika może odbyć się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego. Z zasad doświadczenia życiowego wynika bowiem, że środki jakie ma do dyspozycji z trudem wystarczają przy obecnym poziomie cen oraz usług na poniesienie kosztów bieżącego utrzymania. Z tych względów należało zmienić postanowienie referendarza w zakresie odnoszącym się do ustanowienia adwokata. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji