II SA/Ol 605/18

Dnia 23 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2018 roku sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego - oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" r. nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O po rozpatrzeniu odwołania P G od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta O przez Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O z dnia "[...]"r. orzekającej w przedmiocie świadczenia wychowawczego przyznanego na Ł G i pobranego przez stronę za okres od "[...]"r. do "[...]"r. w łącznej kwocie "[...]" zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn.zm) dalej k.p.a. oraz art. 25 ust. 1 i art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2017r. poz. 1851 z późn.zm) dalej: u.p.p.w.d., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z uzasadnienia decyzji wynika, że decyzją z dnia "[...]"r. Nr "[...]"Prezydent O przyznał P G świadczenie wychowawcze na córkę Ł G w kwocie "[...]"zł miesięcznie na okres od "[...]"r. do "[...]"r. Postanowieniem z dnia "[...]"r. organ wznowił postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę wobec ujawnienia w dniu "[...]"r. nowych okoliczności istniejących w dniu wydania decyzji mających wpływ na prawo do świadczenia. Ustalono bowiem, że A G pozostaje w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę na okres od "[...]"r. do "[...]"r. oraz osiągał z tego tytułu dochody. W wyniku wznowionego postępowania decyzją z "[...]"r. organ I instancji uchylił własną ostateczną decyzję z dnia "[...]"r. ustalającą prawo do świadczenia wychowawczego na rzecz córki i odmówił P G prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od dnia "[...]"r. do "[...]"r. Następnie zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego przez P G świadczenia wychowawczego i decyzją z dnia "[...]"r. znak: "[...]"uznano świadczenie wychowawcze na córkę Ł G wypłacone w okresie od "[...]"r. do "[...]"r. w kwocie "[...]" zł, za świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązano stronę do jego zwrotu. Od decyzji tej P G wniosła odwołanie, w którym wyraziła niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia. W szczególności wskazała, iż nie została prawidłowo poinformowana i pouczona, co należy dołączyć do wniosku o świadczenie wychowawcze. Podała, iż w trakcie składania wniosku na córkę poinformowała pracownika przyjmującego wniosek o podjęciu zatrudnienia przez męża, ale uzyskała informację, że brane są pod uwagę jedynie dochody za "[...]" r. i jedynie po wydaniu decyzji należy zgłosić każdą zmianę w zatrudnieniu. Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn.zm). Zgodnie z art. 25 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Zaś z art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. wynika, że za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się świadczenie przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Wskazano także, iż decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (art. 25 ust. 6 u.p.p.w.d.). Natomiast z art. 25 ust. 7 ww. ustawy wynika, że kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanego świadczenia wychowawczego, wypłacanych świadczeń rodzinnych oraz wypłacanych zasiłków dla opiekunów, o których mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Wskazano także, że organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Podniesiono, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Z tego powodu wznowiono postępowanie co do postępowania w przedmiocie przyznanego na córkę świadczenia wychowawczego, a następnie w oparciu o wskazany przepis uchylono ostateczną decyzję z "[...]"r., przyznającą świadczenie wychowawcze oraz odmówiono stronie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od "[...]"r. do "[...]"r. Organ podkreślił, że taką nową okolicznością istniejącą lecz nie znaną organowi było zatrudnienie p. A G w firmie pod nazwą M na podstawie umowy o pracę na okres od "[...]"r. do "[...]"r. Po uwzględnieniu dochodu z tej umowy o pracę dochód rodziny P G przekroczył dopuszczalne kryterium dochodowe wynoszące 800 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W tak ustalonym stanie faktycznym organ odwoławczy stwierdził, że w sposób prawidłowy organ I instancji uznał za nienależne świadczenie pobrane przez odwołującą z tytułu świadczenia wychowawczego na córkę, wypłaconego jej za okres od "[...]"r. do "[...]"r. Świadczenie to bowiem zostało przyznane na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i stronie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego na córkę, a zatem zaistniały przesłanki określone w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. Prawidłowo także ustalona została kwota nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, które pobierane było przez okres 6 miesięcy od "[...]"r. do "[...]"r. Na tę decyzję P G złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnosząc o jej uchylenie oraz decyzji organu I instancji. Wyjaśniła, że podczas składania wniosku o 500+ na córkę Ł poinformowała pracownika przyjmującego wniosek o podjęciu zatrudnienia przez męża, ale uzyskała informację, że brane są pod uwagę jedynie dochody za "[...]" rok i nie musi niczego zgłaszać obecnie, a jedynie po wydaniu decyzji należy zgłosić każdą zmianę w zatrudnieniu. Po dostarczeniu dokumentów o dochodzie męża w dniu "[...]"r. okazało się, że dochód ten miał wpływ na jej dochody przy składaniu wniosku o 500+. Wyjaśniła, że nie była świadoma tego, iż należy przedłożyć dokumenty męża o zarobkach, gdyż została źle poinformowana przez pracownika MOPS. We wniosku o świadczenie wychowawcze oraz decyzji z dnia "[...]"r., na podstawie której przyznano jej świadczenie wychowawcze, nie jest jasno napisane, że należy takie dokumenty dołączyć do wniosku, a jedynie w przypadku wystąpienia zmian, stosownie do zapisu art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d., w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego np. zmiana składu rodziny, uzyskanie lub utrata dochodu, wyjazd członka rodziny za granicę, lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organ wypłacający świadczenie. Zarzuciła, że nie została prawidłowo poinformowana i pouczona co należy dołączyć do wniosku o świadczenie wychowawcze, a informacje zawarte we wniosku nie są jednoznaczne. Przytoczyła orzeczenia sądów, z których wynika, że pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być zatem jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ol wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji pozostają zgodne z prawem. Sądowa kontrola legalności odbywa się na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn.zm) i sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Nie kreuje natomiast oceny ani na wypełnianie przez organy administracji pozasystemowych kryteriów słusznościowych (np. kierowanie się zasadami współżycia społecznego) ani kryteriów celowościowych (realizacji określonej polityki stosowania norm prawa administracyjnego). Ponadto wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn.zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta O z dnia "[...]"r. nr "[...]"orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w wysokości "[...]" zł za okres od "[...]"r do "[...]"r. i o jego zwrocie. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia "[...]"r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Stosownie natomiast do treści z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W świetle ustępu 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a; 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. W rozpoznawanej sprawie organy trafnie uznały, że w sprawie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobrane określona w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. Za nienależnie pobrane uważa się m.in. świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Z treści tej regulacji prawnej wynika, że uprawnienie do świadczenia wychowawczego może nabyć i zachować tylko osoba, która spełnia wszystkie warunki przewidziane w ustawie. W celu zapobiegania pobieraniu nieprawnie świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Powyższe przepisy w interesie wszystkich świadczeniobiorców muszą być niewątpliwie interpretowane ściśle. W rozpoznawanej sprawie podstawą do stwierdzenia, iż skarżąca pobrała nienależnie świadczenie jest przypadek, zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przyznane zostało na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Sąd w pełni podziela dokonane przez organy administracji ustalenia w zakresie stanu faktycznego tej sprawy. Z przekazanych akt tej sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]"r. przyznano skarżącej świadczenie wychowawcze na córkę Ł G w kwocie "[...]"zł miesięcznie na okres od "[...]"r. do "[...]"r. Jednakże w dniu "[...]"r. wyszła na jaw istotna dla sprawy okoliczność, iż małżonek skarżącej od dnia "[...]"r. do "[...]"r. pozostawał w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę zawartej z firmą M, przy czym za miesiąc "[...]"r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości "[...]"zł brutto. W efekcie powziętej informacji organ I instancji wznowił postępowanie w przedmiocie przyznanego skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę, a następnie decyzją z dnia 19 grudnia 2017 r., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 150 § 1 i art. 151 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) dalej: k.p.a., uchylił ostateczną decyzję z dnia "[...]"r. ustalającą prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko Ł oraz odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na córkę na okres od dnia "[...]"r. do "[...]"r. W motywach uzasadnienia rozstrzygnięcia organ prawidłowo wskazał, że ponownie ustalony dochód rodziny obliczony z uwzględnieniem dochodu męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz podjętej umowy o pracę stanowi "[...]"zł miesięcznie na osobę w rodzinie, wobec czego przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. W rzeczonej sprawie to właśnie z uwagi na tę okoliczność stwierdzono zaistnienie po stronie skarżącej nienależnie pobranego świadczenia. Przy czym pozostaje wskazać skarżącej, iż w tym przypadku, jak wynika z treści art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d., ustawodawca nie wymaga od strony pobierającej świadczenie posiadania wiedzy co do braku prawa do pobierania świadczenia, takie zastrzeżenie zostało wyartykułowane jedynie w odniesieniu do przesłanki określonej w art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. Dla zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. decydujące znaczenia ma bowiem wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo czy wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Właśnie ta druga przesłanka zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż świadczenie wychowawcze zostało przyznane na podstawie decyzji, która w wyniku wznowienia postępowania została uchylona i stronie odmówiono udzielenia tego świadczenia wychowawczego. Zgodzić się należy jednocześnie z Kolegium, że treść przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. jest jednoznaczna, bowiem przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, czy z dnia 4 października 2018r. sygn. I OSK 1879/18, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca w omawianym przepisie nie określa żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Omawiana regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, ani istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Tak więc bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje sygnalizowana przez skarżącą kwestia ewentualnego niewłaściwego poinformowania przez organ przyznający świadczenie w postaci świadczenia wychowawczego co do dokumentów niezbędnych do nabycia uprawnienia do świadczenia. Przy uznawaniu świadczeń za niezależnie pobrane i żądania ich zwrotu nie ma też znaczenia ocena świadomości osoby pobierającej wspomniane świadczenie. Kwestie te nie mogą stanowić istoty niniejszego postępowania, ani też być przedmiotem jakichkolwiek rozważań Sądu na tym etapie. Na zakończenie, zauważyć jednak pozostaje, że okoliczności przywołane w uzasadnieniu skargi, a związane z niewłaściwym pouczeniem przez organ o obowiązku poinformowania o podjęciu zatrudnienia przez małżonka mogą być oceniane przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty w trybie art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d., jeśli taki wniosek zostanie przez stronę złożony do organu. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.