II SA/Ol 606/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie umorzenia zaległej należności postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 200 zł tytułem wpisu od skargi M.B. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 21 akt). W uzasadnieniu podała, iż: jest rolnikiem; jej dochody są niskie; roczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 2143 zł; nie posiada dotacji, płatności ze środków publicznych; nie posiada inwentarza żywego; ma na utrzymaniu troje uczących się synów; "korzysta(-) z zasiłków: rodzinnego, synowie ze stypendium szkolnego". Stwierdziła, iż nie stać jej w związku z tym na opłacenie procesu sądowego. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i trojgiem synów (22 l., 18 l., 12 l.); jedyny majątek rodziny stanowi: mieszkanie (62,44 m2), nieruchomość rolna (2,63 m2) i 1/3 udziału w nieruchomości ("użyczona nieodpłatnie"); miesięczny dochód rodziny wynosi 178,58 zł i pochodzi z działalności rolniczej skarżącej; jej mąż prowadzi działalność gospodarczą, która obecnie nie przynosi dochodu, lecz straty; pełnoletni synowie nie pracują. W dniu 31 lipca 2009 r. doręczono skarżącej pismo (k. 26 akt) zobowiązujące ją do: 1) podania uśrednionej, miesięcznej wysokości poszczególnych wydatków rodziny, w tym także związanych z prowadzeniem działalności zarobkowej, 2) udokumentowania przychodów, w których owe wydatki znajdują pokrycie, 3) wskazania rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, 4) dostarczenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez członków gospodarstwa domowego, z okresu ostatnich trzech miesięcy. W złożonym w odpowiedzi na wezwanie piśmie z 6 sierpnia 2009 r. (k. 29 akt) M.B. oświadczyła, iż: "1) Uśredniona miesięczna wysokość wydatków rodziny to: czynsz + woda 278 zł, gaz 200 zł, prąd 200 zł, Internet 161 zł. J.B. nie otrzymuje regularnych wpływów z działalność gospodarczej, co potwierdzają wyciągi bankowe. M.B. z gospodarstwa rolnego otrzymuje roczny dochód 2100 zł, miesięcznie 175 zł. 2) Do udokumentowania przychodów załącza(-) druk zaliczki na podatek dochodowy J.B. 3) Rodzaj prowadzonej działalności rolniczej to uprawa roślin przemysłowych i inne uprawy rolne, gdzieindziej niesklasyfikowane. 4) (...) rodzina nie posiada lokat". Skarżąca nadmieniła, że "(w) związku z tym, iż dochody (...) rodziny są nieregularne powstały sześciomiesięczne zaległości w opłatach bieżących, które uregulowała(-) w sierpniu 2009 r." Przedłożone zostały: – wyciągi z rachunku bankowego M.B. za okres od 4 maja do 31 lipca 2009 r. (k. 30-31, 50 akt), – wyciąg z rachunku bankowego M. i J. B. za okres od 30 kwietnia do 4 sierpnia 2009 r. (k. 32-37 akt), – wyciąg z rachunku bankowego P.S. za okres od 1 maja do 31 lipca 2009 r. (k. 38 akt), – wyciągi z firmowych rachunków bankowych J.B.: 1) za okres od 1 maja do 5 lipca 2009 r. (k. 41 akt); 2) za okres od 1 maja do 1 lipca 2009 r. (k. 42-43 akt), – "raporty z podatku dochodowego" z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej J.B. za maj i czerwiec (k. 39-40 akt), – dowody uiszczenia należności za prąd (k. 44 akt), KRUS, Internet (k. 45 akt), zobowiązania względem wspólnoty mieszkaniowej (k. 46 akt) i gaz (k. 47 akt). Oceniając przedstawiony materiał dowodowy zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej "p.p.s.a.", zwolnienie osoby fizycznej od całości kosztów sądowych bądź też od ich poszczególnych składników lub ich części - stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.) - następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywoływanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2009 r.; sygn. akt I FZ 67/09; publ. w internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W przekonaniu referendarza sądowego, informacje przedstawione przez M.B. nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia jej wniosku. Skarżąca ograniczyła się jedynie do podania wydatków mieszkaniowych (678 zł) oraz opłaty za dostęp do Internetu (161 zł). Nie tylko więc nie wyszczególniła innych, oczywistych wydatków związanych z bytowaniem rodziny, lecz również - wbrew wyraźnemu żądaniu - nakładów na prowadzoną działalnością zarobkową małżonków. W żaden sposób nie zostało udokumentowane posiadanie środków deklarowanych w rubryce 10 formularza wniosku (Wyciągi z rachunków bankowych skarżącej wykazują jedynie comiesięczny wpływ zasiłku rodzinnego, świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz stypendium socjalnego). Miarodajność przedstawionych wyciągów bankowych pod znakiem zapytania stawia również analiza informacji dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej w zakresie budownictwa przez męża skarżącej. Otóż w czerwcu 2009 r., kiedy to przychody przedsiębiorcy wyniosły 14786 zł (k. 40 akt), jedynie na jedynym z jego dwóch kont zaksięgowany został jednorazowy wpływ, a wyniósł on 135 zł. Okoliczność utrzymywania się debetów na rachunkach bankowych sama przez się nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż strony nie stać na poniesienie kosztów sądowych, które w postępowaniu przed sądem I instancji, co trzeba zauważyć, sprowadzają się właściwie do wpisu od skargi. Korzystanie z kredytu bankowego nie oznacza bowiem, że skarżący nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów procesu. Ta okoliczność świadczy o tym, że skarżący posiada zdolność płatniczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2005 r.; sygn. akt II GZ 58/05; publ. w internecie - http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/). W rozpatrywanym przypadku znajduje to potwierdzenie w fakcie uregulowania w bieżącym miesiącu m.in. zaległości w opłatach za dostęp do Internetu, które wyniosły 998 zł. Dla sprawy ma to również i takie znaczenie, iż korzystanie z owej usługi nie stanowi nieodzownej potrzeby bytowej. Tymczasem w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi o taką sytuację gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 października 2004 r.; sygn. akt OZ 518/04; publ. w internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z całą pewnością również zaległości wynikających ze zobowiązań tego rodzaju nie należy traktować priorytetowo w stosunku do opłat sądowych (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 500/08; publ. w internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Należy bowiem zauważyć, iż opłaty te stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Stąd orzecznictwo sądowe daje wyraz poglądowi, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć osobom rzeczywiście ubogim, a więc takim które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2009 r.; sygn. akt I OZ 713/09; publ. w internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) Wszystkie poczynione uwagi prowadzą do wniosku, iż w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dlatego też orzeczono jak w sentencji.