II SA/Ol 606/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 17 września 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie umorzenia zaległej należności postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. M..B. złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 200 zł tytułem wpisu od skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie umorzenia zaległej należności. W uzasadnieniu wniosku skarżąca stwierdziła, iż nie stać jej na opłacenie procesu sądowego. Podała, że jest rolnikiem, jej dochody są niskie - roczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 2143 zł, nie posiada dotacji, płatności ze środków publicznych, nie posiada inwentarza żywego, ma na utrzymaniu troje uczących się synów, korzysta z zasiłków: rodzinnego, synowie ze stypendium szkolnego. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i trojgiem synów w wieku 22 lata, 18 lat i 12 lat; jedyny majątek rodziny stanowi: mieszkanie (62,44 m2), nieruchomość rolna (2,63 m2) i 1/3 udziału w nieruchomości (wg oświadczenia użyczonej nieodpłatnie); miesięczny dochód rodziny wynosi 178,58 zł i pochodzi z działalności rolniczej skarżącej; jej mąż prowadzi działalność gospodarczą, która obecnie nie przynosi dochodu, lecz straty; pełnoletni synowie nie pracują. W piśmie z 6 sierpnia 2009r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, M.B. oświadczyła, iż: – uśredniona miesięczna wysokość wydatków rodziny to: czynsz + woda 278 zł, gaz 200 zł, prąd 200 zł, Internet 161 zł, – mąż J.B. nie otrzymuje regularnych wpływów z działalności gospodarczej, co potwierdzają wyciągi bankowe, – M.B. z gospodarstwa rolnego otrzymuje roczny dochód 2100 zł, miesięcznie 175 zł, – rodzaj prowadzonej działalności rolniczej to uprawa roślin przemysłowych i inne uprawy rolne, gdzie indziej niesklasyfikowane, – rodzina nie posiada lokat, – dochody rodziny są nieregularne powstały sześciomiesięczne zaległości w opłatach bieżących, które uregulowała w sierpniu 2009r., – załącza dla udokumentowania przychodów druk zaliczki na podatek dochodowy J.B. Przedłożono także wyciągi z rachunku bankowego M.B. za okres od 4 maja do 31 lipca 2009r., wyciąg z rachunku bankowego M. i J. B. za okres od 30 kwietnia do 4 sierpnia 2009r., wyciąg z rachunku bankowego P.S. za okres od 1 maja do 31 lipca 2009r., wyciągi z firmowych rachunków bankowych J.B. za okres od 1 maja do 5 lipca 2009r., od 1 maja do 1 lipca 2009r., "raporty z podatku dochodowego" z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej J.B. za maj i czerwiec, oraz kopie dowodów uiszczenia należności za prąd, KRUS, Internet, oraz zobowiązań względem wspólnoty mieszkaniowej. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2009r. sygn. akt II SA/Ol 606/09 Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż przedstawione informacje nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku M.B., która ograniczyła się jedynie do podania wydatków mieszkaniowych (678 zł) oraz opłaty za dostęp do Internetu (161 zł). Nie tylko więc nie wyszczególniła innych, oczywistych wydatków związanych z bytowaniem rodziny, lecz również - wbrew wyraźnemu żądaniu - nakładów na prowadzoną działalność zarobkową małżonków. Referendarz stwierdził, że w żaden zaś sposób nie zostało udokumentowane posiadanie deklarowanych środków, gdyż wyciągi z rachunków bankowych skarżącej wykazują jedynie comiesięczny wpływ zasiłku rodzinnego, świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz stypendium socjalnego. Ponadto z analizy informacji dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej w zakresie budownictwa przez męża skarżącej wynika, że w czerwcu 2009r., kiedy to przychody przedsiębiorcy wyniosły 14786 zł, jedynie na jedynym z jego dwóch kont zaksięgowany został jednorazowy wpływ, a wyniósł on 135 zł. Natomiast okoliczność utrzymywania się debetów na rachunkach bankowych sama przez się nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż strony nie stać na poniesienie kosztów sądowych tym bardziej, że w sierpniu br. uregulowano m.in. zaległości w opłatach za dostęp do Internetu, które wyniosły 998 zł. Zauważono, że korzystanie z tej usługi nie stanowi nieodzownej potrzeby bytowej. Od powyższego postanowienia M.B. złożyła sprzeciw. Skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Odnosząc się do postanowienia Referendarza wyjaśniła, iż roczny dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 2100 zł wyliczyła na podstawie informacji GUS o dochodzie przypadającym na 1 ha przeliczeniowy. Natomiast przychody jej męża z działalności gospodarczej zostały zaksięgowane w czerwcu br., gdyż fakturę wystawiono w tym właśnie miesiącu, jednak płatność nastąpiła w lipcu br., w wyznaczonym terminie 30 dni od jej wystawienia. W zakresie debetu na rachunku bankowym stwierdziła, że był on przyznany automatycznie z racji braku środków finansowych. W zakresie opłat za dostęp do Internetu podała, że jej synowie mogą korzystać z tej usługi dzięki pobieranemu stypendium uczniowskiemu, przyznanemu im przez Prezydenta Miasta Olsztyna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ppsa). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 ppsa), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Na podstawie zaś art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata albo radcę prawnego następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy zauważyć, że jedyną przesłanką jaką przewiduje art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy, jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. To jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Przy czym nie wystarczy wykazać, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną skarżącego, lecz chodzi o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony. W rozpatrywanym przypadku sytuacja taka ma miejsce. Wnioskodawczyni podała, że majątek rodziny stanowi mieszkanie (62,44 m2), nieruchomość rolna (2,63 ha) i 1/3 udziału w nieruchomości położonej w N. przy ul. T. 2 – użyczonego nieodpłatnie. Pobiera stypendia oraz z mężem zasiłki, a także uzyskuje dochód z rolnictwa w wysokości 178,58 zł miesięcznie. Oceniając sytuację materialną skarżącej Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości. Wprawdzie skarżąca wykazała, że posiada niewielkie dochody jak i nieruchomości jednakże sam fakt posiadania jakiegokolwiek majątku nie przesądza jeszcze o możliwości poniesienia kosztów sądowych. Należy stwierdzić, że bieżące dochody skarżącej są niskie, a mąż mimo sporadycznego osiągania przychodu nie odnotowuje dochodu w jego działalności gospodarczej. Stąd jeśli weźmie się pod uwagę konieczność ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem domu i innymi niezbędnymi potrzebami życiowymi, to dochody te nie wystarczą na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawczyni i jej rodziny. Realnej możliwości szybkiego uzyskania niezbędnych w tym celu środków nie daje również posiadany majątek. Nie można bowiem żądać od strony wyzbycia się nieruchomości w celu zdobycia pieniędzy na uiszczenie kosztów sądowych. Utrzymywanie zaś ujemnego salda na koncie skarżąca wyjaśniła w sprzeciwie. Podobnie jak kwestię finansowania usługi dostępu do Internetu, którą Sąd uznaje za niestanowiącą nieodzownej potrzeby bytowej. Jednak skoro rodzina otrzymuje stypendium uczniowskie z przeznaczeniem na ten wydatek, to kwestia jej finansowania nie obciąża budżetu rodziny. W tych okolicznościach Sąd uznał, że stan majątkowy skarżącej wskazuje, iż znajduje się ona w trudnych warunkach materialnych i nie posiada środków majątkowych umożliwiających poniesienie kosztów postępowania. Powyższe uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.