II SA/Ol 609/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Starszy referendarz sądowy Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. R. na postanowienie "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – D. R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, iż jest jedynym żywicielem 5-osobowej rodziny. Stwierdził, iż nie posiada majątku pozwalającego na pokrycie kosztów postępowania. Nie pozwala na to również uzyskiwany przez niego dochód z tytułu działalności gospodarczej, który wynosi obecnie "[...]". Skarżący wskazał ponoszone wydatki miesięczne: utrzymanie mieszkania – "[...]", wyżywienie – "[...]", lekarstwa – "[...]", "ubrania i inne" – "[...]". Dodał, iż aby skorzystać z fachowej pomocy w celu sporządzenia skargi zmuszony był do zapożyczenia się u rodziny. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci. W rubryce nr 7 skarżący wykazał dom o powierzchni "[...]", w rubryce nr 10 – dochód własny z tytułu działalności gospodarczej w wysokości "[...]" oraz dochody dwójki dzieci z tytułu alimentów w łącznej wysokości "[...]", natomiast w rubryce nr 8 – dodał, że żona nie posiada żadnej nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym sprecyzował zakres żądania. Wynika z niego, że wnosi w niniejszej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie radcy prawnego. Skarżący wyjaśnił, iż w celu sporządzenia skargi zapożyczył się "[...]" na kwotę "[...]" dla radcy prawnego. Nie została ustalona konkretna data spłaty tego długu. Nie może już jednak liczyć na dalszą pomoc finansową ze strony rodziny ze względu na niewielkie dochody jej członków. Odnosząc się do kwestii źródeł finansowania inwestycji budowlanej, której dotyczy niniejsza sprawa, skarżący wskazał, iż wykonane prace sfinansowane zostały z pieniędzy, jakie otrzymały dzieci jako zasiłek rodzinny oraz z pożyczki od rodziny żony, na dowód czego załączył kopię pisma informującego o przysługujących dzieciom świadczeniach rodzinnych "[...]" oraz potwierdzenie wykonania przelewu. Dodał, iż wszystkie oszczędności zostały w całości wykorzystane i w chwili obecnej nie mają żadnych środków na kontynuowanie inwestycji. Wyjaśnił, iż cała rodzina mieszka w domu, wykazanym w rubryce nr 7, wydatki na jego utrzymanie wykazane zostały też w uzasadnieniu wniosku. Skarżący stwierdził, iż jest jego właścicielem, a na dowód tego załączył kopię odpisu księgi wieczystej. W dalszej kolejności wskazał, iż lokal, zlokalizowany pod adresem, wykazanym w rubryce nr 2.2, to lokal wynajmowany w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Do pisma skarżący załączył jednocześnie kopię umowy najmu tej nieruchomości. Wykazał ponadto składniki majątku wykorzystywanego do jej prowadzenia, w tym samochód wykorzystywany również prywatnie ("[...]", rok prod. "[...]") oraz przybliżoną wartość poszczególnych składników tego majątku. Stwierdził, iż żona jest osobą bezrobotną od "[...]", nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, nie przysługuje jej zasiłek. Skarżący wskazał wydatki miesięczne związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (wynajem lokalu i koszty jego utrzymania, księgowa) w łącznej wysokości ok. "[...]" oraz wydatki związane z utrzymaniem rodziny (wyżywienie, leczenie dziecka, dojazdy, utrzymanie domu) w łącznej wysokości ok. "[...]" w przeliczeniu na miesiąc. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył wyciągi z rachunków bankowych własnego, żony, i córki, oświadczając jednocześnie, iż pozostałe dzieci "nie mają kont ani lokat". Dodał, iż na konto żony wpływa zasiłek dla dzieci, zaś konto córki założone zostało w lipcu tego roku i wpłaca ona na to konto swoje kieszonkowe i drobne oszczędności. Skarżący załączył ponadto kopie: dokumentu, z którego wynika wysokość otrzymywanych przez dwójkę dzieci alimentów ("[...]" miesięcznie) oraz własnego zeznania rocznego za 2014 r. ("[...]"), zgodnie z którym przychód za ten rok wyniósł "[...]", koszty uzyskania przychodu – "[...]", a dochód – "[...]", wydruk "Ustalenie dochodu w roku podatkowym 2015 na koniec maja", zgodnie z którym przychód za ten okres wyniósł "[...]", koszty uzyskania przychodu – "[...]", a dochód – "[...]". W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego jej wniosek, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie wyjaśnił też przyczyn tego stanu rzeczy. Skarżący udzielił wprawdzie dodatkowych wyjaśnień na temat sytuacji materialnej 5-osobowej rodziny, lecz nie w pełnym zakresie, nie wyjaśnił też przyczyn rozbieżności pomiędzy danymi wynikającymi ze złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub w części, bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. Zauważyć należy, iż pomimo wezwania w warunkach niniejszej sprawy wciąż niewyjaśniona pozostaje kwestia wysokości dochodów rodziny skarżącego i tytułów z jakich pochodzą. Po pierwsze, wskazać należy, iż skarżący przedłożył wprawdzie kopię własnego zeznania rocznego za 2014 r. wraz z załącznikami, lecz bez potwierdzenia, że w takiej wersji złożone zostało do właściwego urzędu skarbowego. Na zeznaniu podatkowym brak jest podpisu skarżącego. Pomimo wezwania, skarżący nie złożył też dowodu jego złożenia w urzędzie skarbowym np. drogą elektroniczną lub oświadczenia wyjaśniającego w tym przedmiocie. Odnosząc się do wezwania w zakresie żądania przedłożenia kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej odrębnie za poszczególne miesiące 2015 r., skarżący przedłożył z kolei nieuwierzytelniony wydruk z programu księgowego – "Ustalenie dochodu w roku podatkowym 2015 na koniec maja", bez rozbicia na poszczególne miesiące 2015 r. i tylko za okres do końca maja. Niezależnie od wskazanych "uchybień formalnych", które mogą rodzić wątpliwości co do wiarygodności przedłożonych dokumentów, zauważyć należy, iż zgodnie z tymi dokumentami przychód skarżącego za 2014 r. wyniósł "[...]", koszty uzyskania przychodu – "[...]", a dochód – "[...]", natomiast przychód za okres od stycznia do maja 2015 r. wyniósł "[...]", koszty uzyskania przychodu – "[...]", a dochód – "[...]". Z powyższego wynika, że dochód miesięczny skarżącego z tytułu działalności gospodarczej w 2014 r. wyniósł "[...]", zaś w 2015 r. – "[...]". Kwot tych w żaden sposób nie można uznać za zgodne z zadeklarowanymi we wniosku kwotami dochodu z tytułu działalności gospodarczej (zgodnie z rubrykami nr 5 i 10 – "[...]" brutto/"[...]" netto), a skarżący nie wyjaśnił tej rozbieżności w dodatkowym oświadczeniu. Pomimo wezwania nie przedłożył też dokumentów obrazujących wysokość dochodu z tego tytułu za miesiące czerwiec i lipiec 2015 r., które może mogłyby rozwiać wątpliwości we wskazanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w oparciu o złożone przez skarżącego oświadczenia oraz dokumenty źródłowe nie jest możliwe ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości jak w rzeczywistości kształtują się jego dochody z tytułu działalności gospodarczej. Po drugie, pomimo wezwania skarżący nie przedłożył również ani kopii zeznania podatkowego żony za 2014 r. ani pisemnego oświadczenia o niezłożeniu przez nią tego zeznania wraz z wyraźnym wyjaśnieniem przyczyn tego stanu rzeczy. Wprawdzie, odpowiadając na wezwanie w zakresie dotyczącym bezrobocia żony oświadczył, iż jest ona osobą bezrobotną od "[...]", lecz stwierdził również, że nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i – pomimo wezwania – nie wskazał przyczyn tego stanu rzeczy. W oparciu o powyższe nie można przesądzić zatem, że w 2014 r. żona skarżącego nie podejmowała żadnej aktywności zawodowej i nie uzyskała jakichkolwiek dochodów. Sytuacja finansowa żony skarżącego ma natomiast wpływ również na ocenę jego sytuacji finansowej. Po trzecie, dodatkowe wątpliwości budzi kwestia świadczeń wypłacanych na rzecz dwójki dzieci skarżącego. Wskazać należy, iż we wniosku wykazał on ich dochód z tytułu alimentów w łącznej wysokości "[...]". Wysokość dochodu z tego tytułu znajduje potwierdzenie w przedłożonym na wezwanie dokumencie źródłowym. Do pisma procesowego, złożonego na wezwanie, skarżący załączył jednak ponadto kopię pisma informującego o przysługujących dzieciom świadczeniach rodzinnych w kwocie "[...]" miesięcznie. Z wyciągu z rachunku bankowego żony wynika też, że miesięcznie wpływa na ten rachunek z tego samego źródła kwota "[...]" oraz kwota "[...]". W dodatkowym oświadczeniu skarżący nie odniósł się natomiast w żaden sposób do tej kwestii, nie wyjaśnił, czy wskazane świadczenia są rodzajem świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też innym nie wykazanym we wniosku źródłem dochodu dzieci. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy nie można ustalić w sposób nie budzący wątpliwości jak rzeczywiście kształtuje się sytuacja finansowa 5-osobowej rodziny skarżącego. Pomimo wezwania, wątpliwości budzi bowiem nie tylko wysokość uzyskiwanych przez jej członków dochodów, ale i źródła, z jakich pochodzą. W dalszej kolejności zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. W niniejszej sprawie, skarżący – pomimo wezwania – nie przedłożył natomiast jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych w oświadczeniach wydatków, co nie pozwalała na ich zweryfikowanie także w tym zakresie. Podkreślić jednocześnie należy, iż skarżący również w tym przypadku w żaden sposób nie wyjaśnił przyczyny nieprzedłożenia żądanych dokumentów źródłowych. Dodatkowo zauważyć należy, iż pomimo wezwania do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych wszystkich członków rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy, skarżący przedłożył wyciągi żony za wymagany okres, ale wyłącznie z "[...]". Z załączonego do pisma procesowego, złożonego na wezwanie, potwierdzenia wykonania przelewu, wygenerowanego elektronicznie w dniu 31 lipca 2015 r., wynika natomiast, że żona skarżącego posiada rachunek bankowy również w "[...]". Skarżący nie odniósł się natomiast do tej kwestii w żaden sposób, nie wskazał też jakichkolwiek powodów, dla których nie jest możliwe przedłożenie żądanych wyciągów z tego banku. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. To, że skarżący odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Niezależnie od powyższego, zauważyć należy, iż w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, przy ocenie możliwości płatniczych strony prowadzącej działalność gospodarczą decydujące znaczenie ma uzyskiwany przez nią przychód, a nie dochód bądź strata, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodem, a kosztami jego uzyskania i jednocześnie skutkiem podejmowanych przez stronę mających różne uzasadnienie decyzji gospodarczych. Z tego powodu niski dochód bądź strata nie oznaczają braku środków finansowych i nie muszą wcale świadczyć o złej kondycji materialnej firmy prowadzonej przez stronę (zob. np. postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 49/14, i powołane w jego uzasadnieniu orzeczenia, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy ze złożonych przez skarżącego dokumentów wynika natomiast, że prowadzi on działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, a przychód, który przynosi ta działalność znacznie przekracza wysokość kosztów postępowania. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.