II SA/Ol 611/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 15 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.D. i E.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.D. i E.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: 1) zwolnić skarżących od wpisu od skargi; 2) odmówić przyznania pomocy w pozostałym zakresie. Małżonkowie E. i M. D., wezwani do uiszczenia wpisu od skargi zwrócili się o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie dla nich adwokata (k. 39--40 akt). Według uzasadnienia wniosku, kwota 500 zł stanowi dla nich zbyt duże obciążenie; nie są w stanie jej uiścić bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Utrzymują się z emerytur o najniższej wysokości: 803,46 i 985,63 zł (netto). Skarżąca jest inwalidką I grupy i ponosi duże koszty leczenia (kopie rachunków - k. 41-51). Systematycznie uiszczają opłaty za energię, wodę, wywóz nieczystości, telefon, podatek od nieruchomości (kopie rachunków - k. 52-68). Zbierają fundusze na opał. Są osobami starszymi z podstawowym wykształceniem, nie znają kruczków prawnych i dlatego proszą o ustanowienie na ich rzecz adwokata z urzędu. Nadto, jak wynika z oświadczeń skarżących, zawartych we wniosku oraz piśmie z 6 września 2010 r. (k. 76), nikt nie pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Jedyny ich majątek stanowi dom (60 m2) i nieruchomość rolna (0,99 ha). Dzieci - J. i W. nie są w stanie udzielić im pomocy finansowej, gdyż borykają się z trudnościami finansowymi. Córka spłaca kredyt hipoteczny udzielony na zakup mieszkania w miesięcznej racie ok. 1000 zł, w związku z czym nie może udzielić im żadnej pożyczki. Syn wspólnie z żoną utrzymuje czteroosobową rodzinę oraz spłaca kredyt hipoteczny zaciągnięty również na zakup mieszkania. W dalszym ciągu dzierżawi on od nich działkę w zamian za płody rolne (nawiązanie do oświadczenia złożonego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 924/09). Skarżący oświadczyli, iż nie posiadają rachunków bankowych. Przedłożyli kopie wyciągów z rachunków bankowych swoich dzieci (k. 77-85). Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami; dalej w skrócie: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Uwzględnienie postulatu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika oznacza przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W przypadku osoby fizycznej uwarunkowane jest to wykazaniem przez nią, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w odniesieniu do osób charakteryzujących się skrajnym ubóstwem (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 290/09, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżących należy stwierdzić, iż nie jest ona wyjątkowo trudna. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika mianowicie, iż w skali miesiąca dysponują oni dochodem w łącznej wysokości 1789,09 zł netto, z czego średnio około 480 zł pochłaniają wymienione na wstępie cykliczne wydatki. Na pozostałe potrzeby bytowe, a więc głównie żywność, pozostaje im zatem mniej więcej 1300 zł. Jeśli weźmie się pod uwagę fakt, iż syn dostarcza im płodów rolnych, oznacza to, iż są oni w stanie poczynić oszczędności nie tylko na opał, ale również koszty postępowania sądowego. Tym samym nie można przyjąć, iż skarżący nie mogą ponieść jakichkolwiek wydatków w tym zakresie, a to wyklucza dopuszczalność przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zważywszy jednak, iż rozpatrywany postulat obejmuje zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata, uznano, że nawet pomimo możliwości poczynienia pewnych oszczędności, nie są oni zdolni pokryć całości tychże kosztów, bez wywołania uszczerbku w wydatkach służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Decydując o rozmiarze zastosowania prawa pomocy w tym zakresie należy brać pod uwagę z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca miałby ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś jego szeroko rozumiane możliwości finansowe. Analiza tych czynników na gruncie rozpatrywanej sprawy prowadzi do przekonania, iż właściwym zastosowaniem prawa pomocy względem skarżących będzie zwolnienie ich od wpisu od skargi, do którego właściwie sprowadzają się koszty sądowe w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.