II SA/Ol 612/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: 1. odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu, L. B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika w sprawie ze skargi na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia "[...]", Nr "[...]". W piśmie procesowym z dnia "[...]", złożonym w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący sprecyzował żądanie podnosząc, iż poza zwolnieniem od kosztów sądowych wnosi o ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z zawartym w urzędowym formularzu oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz oświadczeniem zawartym w piśmie procesowym, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką. Do majątku rodziny należy dom oraz wykorzystywane do celów własnych budynki gospodarcze o powierzchni "[...]" i nieruchomość rolna o powierzchni "[...]". Źródłami dochodu 3-osobowej rodziny są renta żony skarżącego oraz jego wynagrodzenie za pracę w łącznej wysokości "[...]". Córka skarżącego nie pracuje – kontynuuje naukę. Łączna wysokość wydatków na leki ("[...]") oraz związanych z ponoszeniem wymaganych opłat, w tym m.in. za energię, wodę, gaz, wynosi "[...]". Wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków znajduje potwierdzenie w załączonych do pisma procesowego dokumentach. Zgodnie z przedłożonymi wyciągami z rachunków bankowych żony i córki (skarżący nie posiada rachunku bankowego) saldo końcowe na pierwszym z nich było ujemne, a na drugim dodatnie. Przedłożenie wyciągów bankowych z okresu jednego miesiąca, zamiast z trzech ostatnich, z uwagi na spełnienie w pozostałej części wszystkich żądań wezwania, nie stoi na przeszkodzie ocenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym i doktrynie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane wyłącznie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Do osób takich zaliczyć można przykładowo osoby, które ze względu na szczególne okoliczności życiowe, pozbawione są całkowicie środków do życia bądź posiadają środki, które są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. W konsekwencji, jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności zaś posiada stały miesięczny dochód, który po zabezpieczeniu koniecznych kosztów jej utrzymania pozwala na poczynienie oszczędności, to powinna partycypować w kosztach postępowania. W niniejszej sprawie, sytuacja materialna rodziny skarżącego nie przemawia za uznaniem, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż zarówno skarżący, jak i jego żona, osiągają stały miesięczny dochód odpowiednio z tytułu umowy o pracę i renty. Mając na uwadze jego wysokość uznano, że czyniąc oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania rodziny, skarżący będzie w stanie poczynić pewne oszczędności, tym bardziej, że wyłącznie 1/3 część tego dochodu przeznaczana jest na pokrycie wykazanych przez skarżącego wydatków. Powyższe okoliczności nie uzasadniają zatem uwzględnienia wniosku skarżącego w całości. Jednocześnie, mając na uwadze fakt, że saldo na rachunku bankowym żony skarżącego jest ujemne, co jak przyjęto świadczy o konieczności okresowego zadłużania się w sytuacji zwiększonych wydatków, uznano, że sytuacja materialna 3-osobowej rodziny skarżącego jest na tyle trudna, że nie pozwala na poniesienie przez niego pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie natomiast z art. 245 § 3 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Decydując o rozmiarze przyznanego prawa pomocy uznano, iż w warunkach niniejszej sprawy uzasadnione będzie zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, czyli także od wpisu od skargi. Na obecnym etapie postępowania sądowego uiszczenie tego wpisu warunkuje bowiem nadanie sprawie dalszego biegu. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący może natomiast, lecz nie musi być zastępowany przez zawodowego pełnomocnika. Generalnie, tzw. przymusem adwokackim objęte jest bowiem dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Podkreślić jednocześnie należy, że podjęte rozstrzygnięcie nie stoi na przeszkodzie ponowieniu przez skarżącego wniosku o ustanowienie zawodowego pełnomocnika, jeśli nie zdoła on wygospodarować środków pieniężnych wystarczających na poniesienie wydatku związanego z jego ustanowieniem, gdy będzie on konieczny ze względu na istnienie wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez tego rodzaju pełnomocnika.