II SA/Ol 622/24

Dnia 19 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 listopada 2024 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia 17 czerwca 2024 r., nr SKO.81.594.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza B. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (dalej: "organ I instancji") z dnia 20 stycznia 2023 r. o odmowie przyznania A.S. (dalej: "skarżąca") dodatku węglowego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w dniu 29 listopada 2022 r. skarżąca zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, wskazując adres gospodarstwa domowego: L. i podając, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod tym adresem. Decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że z informacji uzyskanych przez pracownika wynika, iż dom pod tym adresem nie jest zamieszkany, dostawcy mediów wskazali, że nie są ponoszone opłaty za wodę. Skarżąca nie odebrała także zawiadomienia, w którym wezwano ją do wyjaśnienia powyższych okoliczności. Organ wskazał również, że nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z uwagi na brak możliwości dojazdu do posesji. Kolegium podzielając stanowisko organu I instancji wyjaśniło, że skarżąca określiła miejsce zamieszkania jako L. i oświadczyła, że pod tym adresem prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jednak ze znajdujących się w aktach sprawy materiałów wynika, że jest ona zameldowana na pobyt stały pod adresem S. Kolegium wskazało również, że deklarację o źródłach ciepła lub źródłach spalania paliw na budynek pod adresem L. złożył w dniu 26 września 2022 r. ojciec skarżącej. Kolegium za wyjaśnioną uznało kwestię braku ponoszenia opłat za wodę, w sytuacji poinformowania przez skarżącą o posiadaniu studni, z której pobierana jest woda. Jednocześnie organ zauważył, ze z rejestrów prowadzonych przez Burmistrza wynika, iż wnioskodawczyni nie ma złożonej deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na ten adres. Deklaracja taka została złożona przez ojca skarżącej na ten adres, który zadeklarował 1 osobę i nie posiada zaległości z tego tytułu. Kolegium podniosło również, ze decyzję o odmowie przyznania dodatku węglowego odebrał ojciec skarżącej, a z adnotacji doręczyciela wynika, że jest on dorosłym domownikiem adresata. W tej sytuacji kolegium uznało, że nie można przyjąć, iż skarżąca prowadzi pod ww. adresem jednoosobowe gospodarstwo domowe, bowiem jej oświadczenia nie potwierdzają dokumenty znajdujące się w rejestrach organów. W ocenie Kolegium, to ojciec skarżącej jest osobą podejmującą czynności rejestracyjne i obecną pod tym adresem. Kolegium stwierdziło, że wywiad środowiskowy nie jest konieczny, skoro ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca nie prowadzi pod tym adresem jednoosobowego gospodarstwa domowego. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podniosła, ze Kolegium błędnie utożsamia osobę zamieszkującą nieruchomość i prowadzącą tam gospodarstwo domowe (tak jak w przypadku skarżącej) z właścicielem nieruchomości (jej ojcem), na którym ciążą ustawowe obowiązki związane m.in. ze składaniem deklaracji dotyczących źródeł ciepła, czy o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Skarżąca wyjaśniła, że jej ojciec jest właścicielem nieruchomości pod adresem L. i dlatego złożył przedmiotowe deklaracje, które dotyczą skarżącej, jednocześnie takie same deklaracje zostały złożone przez ojca na dwie osoby odnośnie do budynku pod adresem S., gdzie zamieszkują rodzice skarżącej. Skarżąca wyjaśniła również, że nie ma przeszkód, aby dojechać do jej posesji, min. listonosz doręcza listy pod ten adres, rodzina i znajomi ją również odwiedzają. Wyjaśniła, że studiuje [...], interesuje się [...], w miejscu zamieszkania ma pasiekę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wniósł o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, według powyższych kryteriów wykazała, że akty te naruszają prawo w stopniu nakazującym usunięcie ich z obiegu prawnego. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożyło Kolegium, a skarżąca nie sprzeciwiła się temu wnioskowi w przepisanym terminie. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organów stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z dnia 2023 r. poz. 141 ze zm.) – dalej: "u.d.w.". Stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Natomiast przez gospodarstwo domowe, zgodnie z art. 2 ust. 2 u.d.w., rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). W orzecznictwie podkreśla się, że dodatek węglowy ma służyć wsparciu jak największej liczby gospodarstw domowych. Celem tego świadczenia jest zrekompensowanie przez państwo jak najszerszej grupie gospodarstw domowych wysokich cen energii, w tym również kosztów zakupu opału. Ustawodawca w dużej mierze uprościł formalności proceduralne po stronie wnioskodawców, jednocześnie wyposażył organy administracji w bardzo szerokie narzędzia do weryfikacji okoliczności uprawniających do otrzymania tych świadczeń, a także zobowiązał organy administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 210/23, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r., II SA/Gl 474/23, dostępny: www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA). Z przytoczonych przepisów ustawy o dodatku węglowym wynika, że dodatek węglowy przysługuje wnioskodawcy w związku z zamieszkiwaniem i prowadzeniem gospodarstwa domowego pod określonym adresem. Dodatek węglowy powiązany jest z miejscem, gdzie wnioskodawca prowadzi wspólnie z innymi osobami lub samotnie gospodarstwo domowe i zamieszkuje. Zgodnie z celem ustawy, dodatek węglowy ma być przeznaczony na ogrzanie miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują jednak, jak należy rozumieć pojęcie zamieszkiwania. Zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy uwzględnić treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061; dalej: "k.c."), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej normy prawnej świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 k.c., jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Z powyższego wynika, że zamieszkiwanie oznacza rodzaj pobytu osoby w danym miejscu, cechujący się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych tej osoby w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego w danym okresie, a w szczególności nocowania, przyrządzania i spożywania posiłków oraz wypoczynku po pracy czy nauce. W rozpatrywanej sprawie, organy uznały, że skarżąca nie zamieszkuje pod wskazanym we wniosku o dodatek węglowy adresem, ponieważ deklarację o źródłach ciepła lub źródłach spalania paliw na budynek pod tym adresem, a także deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi złożył jej ojciec i zadeklarował on 1 osobę. Jednocześnie organy nie przeprowadziły wywiadu środowiskowego, bowiem organ I instancji uznał, że nie ma dojazdu do tej nieruchomości, a Kolegium stwierdziło, że oświadczenia skarżącej nie potwierdzają dokumenty znajdujące się w rejestrach organów. Natomiast skarżąca wskazała, iż ww. deklaracje złożył jej ojciec, będący właścicielem nieruchomości, ale to ona zamieszkuje pod wskazanym we wniosku o dodatek węglowy adresem. Skarżąca wyjaśniła również, iż nie ma przeszkód, aby dojechać do jej posesji, min. listonosz doręcza listy pod ten adres, rodzina i znajomi ją również odwiedzają. Wskazała ponadto, że studiuje [...], interesuje się [...], w miejscu zamieszkania ma pasiekę. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia skarżącej, Sąd stwierdził, że organy nie podały przekonujących argumentów, na podstawie których można by jednoznacznie stwierdzić, że skarżąca nie zamieszkuje pod wskazanym we wniosku o dodatek węglowy adresem i nie prowadzi tam samodzielnie gospodarstwa. W szczególności, że organy zrezygnowały z przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w celu stwierdzenia, czy ww. nieruchomość jest faktycznie zamieszkiwana przez skarżącą. Niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organy administracji publicznej winny kierować się zasadą prawdy obiektywnej co oznacza, że z urzędu powinny podejmować wszelkie działania zmierzające do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organy na przekonujących podstawach wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, tak by nie przekształciła się w ocenę dowolną, nie dającą się logicznie uzasadnić w świetle całości materiałów zebranych w sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny najpierw przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia, czy skarżąca rzeczywiście zamieszkuje pod wskazanym we wniosku o dodatek węglowy adresem i czy w związku z tym powinien jej zostać przyznany dodatek węglowy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.