II SA/Ol 624/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej w celu ekonomicznego usamodzielnienia się w formie nieoprocentowanej pożyczki oddala skargę. Decyzją z 10 kwietnia 2024 r. Prezydent [...] (dalej: "prezydent", "organ pierwszej instancji") odmówił B.K. (dalej: "skarżąca") przyznania pomocy pieniężnej w celu ekonomicznego usamodzielnienia w formie nieoprocentowanej pożyczki. Wyjaśnił, że z art. 43 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej: "ustawa") wynika, że pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie ma służyć ekonomicznemu usamodzielnieniu się osoby napotykającej w tym trudności wywołane brakiem stałego źródła dochodu. Nie chodzi tu więc o zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych, a o działania mające na celu, np. podjęcie zatrudnienia, działalności gospodarczej lub inne zapewniające samodzielność ekonomiczną tej osoby. Skarżąca oczekuje natomiast nieoprocentowanej pożyczki w kwocie 50.000 zł na spłatę zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej. Po uregulowaniu istniejącego zadłużenia w kwocie 48.900,05 zł zamierza sprzedać mieszkanie, w którym mieszka i kupić nowe, o mniejszej powierzchni. Prezydent dodał, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu – świadczenie emerytalne, nie jest osobą czynną zawodowo i nie planuje podjęcia działalności gospodarczej, a jedynym powodem ubiegania się o świadczenie jest spłata zaległości czynszowych względem spółdzielni mieszkaniowej w celu korzystniejszej sprzedaży lokalu, co nie mieści się w celach i możliwościach pomocy społecznej. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżąca uzasadniła prośbę o przyznanie wnioskowanego świadczenia wysokością odsetek ustawowych, których naliczenie zwiększa jej zadłużenie. Stwierdziła, że dzięki pożyczce spłaci zadłużenie i uniknie dodatkowych obciążeń finansowych. Dodała, że średnio miesięcznie spłaca ok. 469,50 zł z emerytury, która wynosi 2.399,73 zł. Wyjaśniła, że próbowała sprzedać mieszkanie, lecz otrzymywała zbyt niską cenę w porównaniu do walorów tego lokalu. Stwierdziła, że nie zaciągnęła pożyczki w banku z uwagi na wysokość jej oprocentowania. Wyjaśniła ponadto, że z uwagi na wiek, jej szanse na znalezienie pracy są nikłe. Wskazała na art. 3 ust 1 ustawy i stwierdziła, że jeśli nie będzie spłacała zadłużenia w szybszym tempie, grozi jej egzekucja komornicza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] (dalej: "SKO") decyzją z 6 czerwca 2024 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO podało, że skarżąca ma [...] lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Otrzymuje emeryturę w kwocie 2.399,76 zł. Jest właścicielką 3-pokojowego mieszkania w nowym budownictwie, które jest zadłużone na 48.900,05 zł z odsetkami. Skarżąca podała, że cierpi [...]. W lipcu 2023 r. przebywała w sanatorium. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ponosi miesięczne wydatki: czynsz (929,25 zł) i spłata zadłużenia (łącznie około 1.100 zł), opłata za energię 45 zł. Skarżąca poinformowała pracownika socjalnego, że wystawiła mieszkanie na sprzedaż. SKO oceniło, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że dochód osiągany przez stronę przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy, co stanowi przesłankę odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Podzieliło też stanowisko, że istotą ww. pożyczki nie jest zaspokojenie określonej potrzeby, lecz stworzenie warunków, które będą pozwalały uprawnionym osobom lub rodzinom na powrót do środowiska i samodzielne funkcjonowanie w nim. Stwierdziło, że skarżąca jest samodzielna ekonomicznie, gdyż otrzymuje emeryturę, której wysokość znacznie przekracza ustawowo zakreślone kryterium dochodowe. Zaznaczyło, że bez znaczenia jest, że wysokość tego dochodu może nie być satysfakcjonująca dla skarżącej. W złożonej skardze skarżąca podniosła, że przyznanie wnioskowanego świadczenia nie jest uzależnione od dowolnej decyzji organu. Stwierdziła, że przez ostatnie 22 lata była krzywdzona przez system władzy, w wyniku czego nie mogła znaleźć zatrudnienia w mieście i kraju. Przyczyniło się to do powstania zadłużenia. Zaznaczyła, że od 2018 r. bezskutecznie wielokrotnie składała podania o pracę w Urzędzie Miasta, ZUS, US, innych instytucjach państwowych i przedsiębiorstwach prywatnych, a także w spółdzielni mieszkaniowej, której jest członkiem. Posiada wyższe wykształcenie ekonomiczne i szerokie doświadczenie zawodowe poparte referencjami pracodawców. Powstałe zadłużenie nie wynika więc z jej winy, a z działania osób trzecich. Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie przezwyciężyć samodzielnie strategii niszczenia jej przez te osoby, działające niezgodnie z prawem, dlatego żąda rozpatrzenia skargi w oparciu o art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 ustawy. Zaznaczyła, że zadłużenie wobec spółdzielni rośnie, choć przeznacza na spłatę zadłużenia około 20 % dochodów. Zarzuciła, że spółdzielnia nalicza jej zawyżone opłaty, doliczyła koszty hipotek, kosztów sądowych i zastępstwa procesowego. Dodała, że w celu wpłacania większych kwot zrezygnowała z używania ciepłej wody i stałego ogrzewania mieszkania. Stwierdziła, że nie żyje w godnych warunkach, co jest sprzeczne z art. 3 pkt 1 ustawy. Podniosła też, że kupuje tańszą, nie zawsze pełnowartościową, żywność i nie wszystkie zalecane jej leki, w wyniku czego pogarsza się jej stan zdrowia. Zaznaczyła, że kupuje używaną odzież i obuwie. Wyjaśniła, że stara się dbać o wygląd z powodu medialnego zainteresowania nią, co jest najprawdopodobniej główną przyczyną odmowy wszelkiego wsparcia finansowego, mimo że spełnia kryteria dochodowe. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę przedmiotowej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy osobie albo rodzinie gmina może przyznać pomoc w formie pieniężnej lub rzeczowej, w celu ekonomicznego usamodzielnienia. Przyznanie pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 1 ustawy). Krąg osób uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej i przesłanki ich udzielania ustawa określa w art. 5 w zw. z art. 7 (okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy) i art. 8 (kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia). Zaznaczyć należy, że do świadczenia tego mają zastosowanie ogólne zasady i cele pomocy społecznej, które zostały określone w art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy. Ustawodawca wskazał w nich, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Podkreślić należy, że art. 2 ust. 1 zawiera jedną z fundamentalnych zasad pomocy społecznej - zasadę pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli. Zgodnie z tą zasadą państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak jest po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną osoba może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również aktywność jednostki w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej i jej gotowość współdziałania w tym celu. W art. 4 ustawy określony jest kolejny cel pomocy społecznej, jakim jest aktywizacja świadczeniobiorców. Zgodnie z tą zasadą należy, przy współpracy beneficjenta, wykształcić u niego poczucie odpowiedzialności i wskazać mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Z tego względu obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest rozumiany w doktrynie i orzecznictwie jako aktywne współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Podkreślenia wymaga, że przepisy dotyczące pomocy społecznej, nie nakładają na organy administracji obowiązku zapewnienia osobom potrzebującym środków w celu ich utrzymania. Wskazać również należy, na przyczyny udzielania pomocy społecznej, wymienione w art. 7 ustawy. Ustawodawca zdecydował w tym przepisie, że pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: 1) ubóstwa; 2) sieroctwa; 3) bezdomności; 4) bezrobocia; 5) niepełnosprawności; 6) długotrwałej lub ciężkiej choroby; 7) przemocy domowej; 7a) potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; 8) potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; 9) bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; 11) trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach; 12) trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; 13) alkoholizmu lub narkomanii; 14) zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; 15) klęski żywiołowej lub ekologicznej. W rozpoznawanej sprawie nie budzą wątpliwości poczynione przez organy administracji ustalenia faktyczne. Z akt sprawy wynika, że skarżąca ma [....] lat, nie jest niepełnosprawna, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymuje emeryturę w kwocie 2.157,26 zł. jest właścicielką mieszkania o powierzchni 70,9 m2. Skarżąca posiada zadłużenie wobec spółdzielni mieszkaniowej na kwotę 49.696,96 zł (na 22 marca 2024 r. - jak podała w odwołaniu). Zadłużenie to spłaca po ok. 469,50 zł miesięcznie. Bezsporne jest, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, gdyż jej dochód znacznie przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące 776 zł. Prawidłowo organy obu instancji oceniły, że z uwagi na wysokość otrzymywanego stałego świadczenia – emerytury, skarżąca nie potrzebuje pomocy na ekonomicznie usamodzielnienie się, gdyż jest osobą samodzielną ekonomicznie, lecz na spłatę powstałego zadłużenia. Nie jest natomiast celem pomocy społecznej spłata za świadczeniobiorcę jego zadłużenia, tylko po to aby uniknął on dodatkowych obciążeń finansowych (odsetek od zadłużenia lub obowiązku spłaty pożyczki bankowej), w szczególności gdy - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy. Podkreślić należy, że skarżąca nie wykazała, że nie mogła otrzymać pożyczki czy kredytu w banku, lecz z jej wywodów wynika, że nie ubiegała się o to wyłącznie z tej przyczyny, że byłoby to dla niej nieopłacalne z uwagi na konieczność ponoszenia kosztów udzielnego kredytu (pożyczki). Skarżąca oczekuje, że to państwo spłaci jej zadłużenie, gdyż pomoc społeczna udzielana jest wszakże ze środków publicznych, a ona dzięki temu korzystniej sprzeda mieszkanie i kupi nowe bez pogarszania dotychczasowego standardu życia (zob. wniosek z 29 lutego 2024 r. i odwołanie). Godzi się zauważyć, co zdaje się umykać uwadze skarżącej, że pomoc społeczna ma na celu jedynie wspieranie osób, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie je wyręczać w każdej trudnej ekonomicznie sytuacji. Stąd przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla takiej osoby, nawet jeśli byłoby ono związane z okolicznością mieszczącą się w katalogu ryzyk opisanych w art. 7 u.p.s., nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej, będące dysponentami środków publicznych przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Wynika to jednoznacznie z art. 2 ust. 1 ustawy. Skoro skarżąca jest osobą samodzielną ekonomicznie, uzyskującą stały dochód na poziomie znacznie przekraczającym kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania któregokolwiek świadczenia z pomocy społecznej, to decyzji prezydenta odmawiającej wnioskowanej pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie nie sposób zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego. W konsekwencji nie narusza ich także decyzja organu odwoławczego. Bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji pozostaje kwestia wskazanych w skardze przyczyn powstania zadłużenia skarżącej w spółdzielni mieszkaniowej. Mając powyższe na uwadze, należy także stwierdzić, że ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia zostały dokonane na podstawie prawidłowej oceny zebranych dowodów. W stanie faktycznym sprawy wskazano właściwe przepisy mające zastosowanie. Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego w stopniu mogącym wpłynąć na wynik sprawy, jak również przepisów prawa procesowego, które w istotny sposób mogłoby wpłynąć na wynik sprawy. Organy wnikliwie i wszechstronnie ustaliły stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm., dalej: "k.p.a."), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.), nie naruszając przy tym granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę SKO złożyło wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w stosownym terminie.