II SA/Ol 625/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2014r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę. Wnioskiem z dnia "[...]" Burmistrz Miasta "[...]" wystąpił do Starosty "[...]" o zatrzymanie prawa jazdy K. Z. Burmistrz Miasta "[...]" wskazał, że w dniu "[...]" wszczęto postępowanie w sprawie uznania dłużnika K. Z. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i decyzją z dnia "[...]’ uznano dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja organu uprawomocniła się dnia "[...]". W tej sytuacji, zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika zobligowany jest do skierowania do Starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Starosta "[...]" w dniu "[...]" wszczął postępowanie w sprawie zatrzymania K. Z. prawa jazdy, jednocześnie wyznaczono stronie 7 dniowy termin do zapoznania się z aktami sprawy i składania wniosków. Następnie, decyzją z dnia "[...]" Starosta "[...]", działając na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r., poz. 1228 ze zm., dalej jako: u.p.o.u.a.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako: k.p.a.) orzekł o zatrzymaniu K. Z. prawa jazdy kategorii ABC, nr "[...]", nr druku "[...]", wydanego dnia "[...]" przez Starostę "[...]" oraz zobowiązał K. Z. do natychmiastowego zwrotu prawa jazdy, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. W odwołaniu od powyższej decyzji K. Z. podniósł, że w dniu "[...]" był osobiście w MOPS w "[...]" i wyjaśnił swoją trudną sytuację życiową i finansową z uwagi na brak pracy. W dniu ‘[...]" został przeprowadzony wywiad środowiskowy, nadto został zobowiązany do zarejestrowania się jako osoba bezrobotna. Obecnie został skierowany na kurs kwalifikacyjny. Dodał, że w dniu "[...]" złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o umorzenie spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Argumentowało m.in., że decyzja Burmistrza Miasta "[...]" z dnia "[...]" o uznaniu dłużnika alimentacyjnego K. Z. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w okresie świadczeniowym "[...]" uzyskała przymiot ostateczności w dniu "[...]". Przepis art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. stanowi, że jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone wart. 209 § 1 ustawy Kodeks karny. Z kolei w świetle art. 5 ust. 5 tejże ustawy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Natomiast uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, w myśl art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a., następuje na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, gdy: - ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub - nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Z konstrukcji przepisu art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. wynika, że po złożeniu przez organ właściwy dłużnika (tu: Burmistrz Miasta "[...]") do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy, organ ten (tu: Starosta "[..]"), z mocy powołanego wyżej artykułu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, obowiązany był do wydania decyzji w tym przedmiocie. W świetle powyższego argumenty K. Z. (okoliczność przeprowadzenia wywiadu, zarejestrowania się jako osoba bezrobotna) podnoszone w odwołaniu nie mogą zostać uwzględnione. Mogą być one przedmiotem ewentualnych rozważań na etapie postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy zgodnie z zacytowanym wyżej art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a. Dodatkowo wskazało, iż przed Kolegium nie toczy się żadne postępowanie w sprawie ewentualnego umorzenia (odmowy umorzenia) należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze wywiedzionej na decyzję Kolegium z dnia "[...]" K. Z. zwrócił się o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał, że nikt z nim nie przeprowadził wywiadu dlaczego nie reguluje zobowiązań alimentacyjnych, nikt nie zapytał go czy ma pracę, nikt nie wykazał się chęcią pomocy w jej znalezieniu. Podniósł, że z uwagi na niemożność znalezienia stałej pracy pracował dorywczo, a zarobione drobne kwoty nie pozwalały mu na uregulowanie zobowiązań alimentacyjnych. Dnia "[...]" stawił się w MOPS w , a w dniu "[...]" przeprowadzono z nim wywiad środowiskowy. Ponadto zarejestrował się jako osoba bezrobotna, a w kwietniu ukończył kurs operatora i uzyskał uprawnienia 2 stopnia. Dodał, że współpracuje z odpowiednimi organami administracji i wpłaca, w różnej wysokości, kwoty na pokrycie zadłużenia alimentacyjnego. Prawo jazdy jest mu niezbędne chociażby aby móc dojechać do pracy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, iż stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 5 marca 2014 r. stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. I tak, zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.o.u.a. w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. wynika, że gdy już taka decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zostanie wydana i stanie się ostateczna organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Stosownie do art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy (prezydent miasta na prawach powiatu) wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z brzmienia art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. wnika, iż zawarta w nim norma ma charakter bezwzględny. W przypadku spełnienia wymienionych w nim przesłanek starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) zobligowany jest do wydania rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy. Innymi słowy decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem. tj. gdy zostanie złożony wniosek pochodzący od organu właściwego dłużnika i gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Z powyższego wynika, iż decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa nie jest decyzją uznaniową. Organ orzekając w tym przedmiocie nie jest uprawniony do dokonywania oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., ani też nie może brać pod uwagę sytuacji osobistej i ekonomicznej dłużnika alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 maja 2014 r. oraz Wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 68/14 – oba dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż organ dłużnika złożył w dniu "[...]" wniosek o zatrzymanie prawa jazdy K. Z., załączając do wniosku potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta "[...]" z dnia "[...]" o uznaniu dłużnika alimentacyjnego K. Z. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatem w świetle powyższego Starosta "[...]" zobligowany był do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. W tym miejscu trzeba wskazać, iż przepis art. 5 ust 3b u.p.o.u.a. był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. Trybunał wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r. o sygn. akt K 23/10 orzekł o zgodności tej regulacji z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. Według Trybunału Konstytucyjnego celem uchwalenia art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów było zwiększenie stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego sądowo zobowiązania alimentacyjnego. Cel, którym kierował się ustawodawca, wiąże się z ochroną wyrażonych w Konstytucji wartości, które zostały wymienione w art. 18 (ochrony i opieki małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa), art. 71 ust. 1 (ochrona dobra rodziny i prawa rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych, do szczególnej pomocy władz publicznych) i art. 72 ust. 1-3 Konstytucji (ochrona praw dziecka). Trybunał wskazał, że instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu polega na czasowym zatrzymaniu dokumentu, który zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. nr 30, poz. 151 ze zm.) stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź w ruchu międzynarodowym. Zatem nie jest ona tożsama z zakazem prowadzenia pojazdów, który jest środkiem karnym określonym w art. 39 pkt 3 Kodeksu karnego, orzekanym przez sąd wobec osób skazanych za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (spowodowanie katastrofy, bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy, spowodowanie wypadku, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego). Dalej Trybunał zauważył, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest wydawana wobec szczególnej kategorii adresatów. Są nimi rodzice, którzy swoim zachowaniem powszechnie uznawanym za społecznie naganne, nie wykonują wobec dziecka szeregu obowiązków zarówno o charakterze moralnym jak i prawnym. Po pierwsze, nie wykonują wobec dziecka dobrowolnie obowiązku alimentacji, zmuszając drugie z rodziców do podjęcia działań mających na celu ustalenie relacji alimentacyjnych przez wyrok sądu rodzinnego. Po drugie, nie wykonują dobrowolnie wydanego wobec nich prawomocnego wyroku sądowego ustalającego relacje alimentacyjne, mimo iż mają zdolność świadczenia alimentów. Trybunał zaznaczył, iż nie można jednoznacznie stwierdzić, że środek ten w sposób oczywisty nie spełnia postulatu skuteczności. Ponadto dostrzega prewencyjną funkcję tej instytucji. Zatrzymanie prawa jazdy jest istotną dolegliwością wpływającą na podejmowane przez jednostki decyzje, zarówno w sferze swobodnego poruszania się, jak i w sferze różnego rodzaju aktywności (w tym zawodowych). Trybunał Konstytucyjny uznał, że zakwestionowany środek stanowi element pewnego zharmonizowanego systemu składającego się z wielu środków dyscyplinujących. Powyższe względy, w ocenie Trybunału, przemawiają za tym, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy w stosunku do tej kategorii podmiotów, którą są uchylający się od zobowiązań alimentacyjnych dłużnicy, można uznać za konieczny dla osiągnięcia określonego wyżej poziomu skuteczności w realizacji podstawowego celu ustawy alimentacyjnej. Ponadto środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Zaznaczono również, iż od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Tym samym zdaniem Trybunału, powyższe argumenty łagodzą ocenę dolegliwości przewidzianej przez ustawodawcę i przemawiają za uznaniem, że zakwestionowana instytucja nie stanowi nadmiernej ingerencji w interes prawny dłużnika alimentacyjnego. Jakkolwiek powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosił się bezpośrednio od art. 5 ust 3 u.p.o.u.a., to jednak skoro Trybunał nie wyeliminował z systemu prawa tego przepisu, który pozostaje w bezpośrednim związku z art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., stanowiącym podstawę prawną decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, to należy uznać konstytucyjność wskazanych przez organy podstaw materialnoprawnych, a tym samym prawidłowość zaskarżonych decyzji. Mając na względzie podniesioną w skardze argumentację, iż zatrzymanie prawa jazdy uniemożliwi skarżącemu zarobkowanie, wskazać należy za Trybunałem Konstytucyjnym, iż środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych. Jeśli dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. W związku z powyższym, według Trybunału traci na znaczeniu argument, że prawo jazdy może mieć niekiedy znaczenie podczas poszukiwania lub wykonywania określonej pracy. Jak już wcześniej zaznaczono, związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej. Okoliczności te nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Mogły być one co najwyżej uwzględnione na etapie wydawania decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dodatkowo zauważyć należy, iż art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a. określa przesłanki, jakie muszą zostać spełnione, aby decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy została uchylona. Zgodnie z tym przepisem uchylenie tej decyzji następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Zatem to od samego dłużnika alimentacyjnego – jego starań w wywiązywaniu się ze zobowiązań alimentacyjnych - uzależnione jest uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy i jego zwrot. W tej sytuacji Sąd uznał zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję za prawidłowe i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.