II SA/Ol 63/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wspólnota Mieszkaniowa G. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy. W sprawie tej Sąd wezwał Wspólnotę do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu wniosku z dnia 9 lutego 2010r. podano, iż Wspólnota nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania. Obecnie dysponuje jedynie 835,94 zł. Kwota ta stanowi sumę wpłat członków wspólnoty na fundusz remontowy, a zgromadzone środki przeznaczone są na bieżące oraz przyszłe, konieczne remonty budynku. Wspólnota nie posiada innych środków finansowych ani żadnego majątku. Jej członkami są w przeważającej większości emeryci i renciści, nie dysponujący znacznymi środkami finansowymi. Z uwagi na brak możliwości prowadzenia działalności zarobkowej, wspólnota nie jest w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów postępowania, w tym na uiszczenie wpisu od skargi. Skarżąca oświadczyła, że wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 795,81 zł. Z wypełnienia pozostałych rubryk formularza wynika, iż skarżąca posiada jedynie 835,94 zł. Postanowieniem z dnia 3 marca 2010r. sygn. akt II SA/Ol 63/10 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż opłaty wnoszone przez członków wspólnoty powinny uwzględniać nie tylko wydatki na remonty, ale także zapewniać rezerwę na incydentalne wydatki związane z ochroną interesów wspólnoty. Nie przyjmując takiego rozwiązania członkowie wspólnoty muszą być przygotowani na ewentualność zwołania przez zarząd lub zarządcę zebrania właścicieli w celu podjęcia stosownej decyzji w konkretnej sytuacji. Natomiast dopiero w razie gdyby względy natury materialnej stanęły na przeszkodzie wygospodarowaniu wystarczających środków na opłacenie procesu, wspólnota - dowodząc tego - mogłaby zwrócić się o pomoc Państwa. Od powyższego postanowienia Wspólnota złożyła sprzeciw uznając, że istnieją przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podniosła, że na dwanaście lokali wspólnoty osiem zamieszkują emeryci, których miesięczny dochód nie przekracza 1.300,- zł. przy czym jeden z lokali ma nieuregulowaną sytuację prawną. Podano, że z uwagi na wskazaną sytuację majątkową koszty utrzymania i zarządu wspólnotą zostały na podstawie decyzji jej członków ograniczone do niezbędnych wydatków, określonych w art. 14 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994r. o własności lokali. Koszty te obejmują m.in. konserwację budowlaną i techniczną, energię elektryczną, ubezpieczenie budynków. Natomiast mimo wprowadzenia znacznych oszczędności koszt utrzymania poszczególnych lokali i tak przekracza 300,- zł miesięcznie. Natomiast członkowie Wspólnoty w sytuacji nagłej, incydentalnie, mają możliwość wygospodarowania dodatkowych środków, jednakże są to kwoty niewielkie i wielu mieszkańców i tak nie stać na ich wniesienie. Jednak w ocenie strony postępowanie sądowe wszczęte na skutek skargi Wspólnoty będzie się wiązać z poniesieniem wysokich wydatków, znacznie przekraczających możliwości finansowe członków wspólnoty. Ponadto poinformowano, że na rocznym zebraniu wspólnoty z 10 marca 2010r. zarząd przedstawił sytuację związaną ze skutkami wniesionej skargi i obowiązkiem wniesienia wpisu. Członkowie wspólnoty oświadczyli w tym zakresie, że ich sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie dodatkowych kosztów związanych z działalnością wspólnoty, na skutek czego podjęto stosowną uchwałę. Do sprzeciwu załączono kserokopię uchwały nr "[...]" z 10 marca 2010r. w punkcie 1 dokumentu podano, że w związku z wezwaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł koszt ten zostanie pokryty przez właścicieli lokali w podziale na lokal w kwocie 41,67 zł. Zgodnie zaś z pkt 2 uchwały, mając na względzie sytuację materialną członków wspólnoty i aktualne ponoszone koszty, dalsze obciążanie mieszkańców przekracza ich możliwości finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym wyrażoną w art. 199 ustawy ppsa. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić trzeba, iż podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających z tego tytułu kosztów sądowych. Niewątpliwie wywiązanie się z obowiązku odpłatności nie oznacza, iż dla zrealizowania tego celu konieczne jest wyzbycie się przez stronę własnego majątku (o ile go posiada), jednak strona powinna w pełni wykorzystać dostępne dla niej środki, by w kosztach sądowych w miarę możliwości uczestniczyć. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy też stowarzyszenia na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Prawo pomocy stanowi zatem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania. Może zostać przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym lub częściowym. Wspólnota wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, co zawęża rozstrzyganie prawa pomocy do zakresu częściowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Literalna wykładnia tego wymogu nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania, spoczywa na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu administracyjnego rozpoznającego wniosek. Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wg. przepisów której toczy się postępowanie w niniejszej sprawie, uzależnia możliwość ubiegania się o przyznanie prawa pomocy wyłącznie od stanu posiadanych przez podmiot wnioskujący środków finansowych. Jako główny argument wnioskodawca podaje, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. Nie można jednak uznać tego za równoznaczne z wykazaniem, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest przesłanką umożliwiającą przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków (por. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 kwietnia 2008r. sygn. akt II OZ 308/08 niepubl.). Wspólnota mieszkaniowa prowadząc statutową działalność winna liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane za ten cel odpowiednie środki finansowe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc Państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc Państwa. W tym kontekście Sąd uznał, iż wniosek Wspólnoty o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem podmiot nie wykazał, iż została spełniona określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jak wynika oświadczeń o wysokości zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu zamieszczonego w pkt 8 złożonego formularza wniosku Wspólnota osiągnęła zysk w wysokości 795,81 zł, natomiast na koniec stycznia 2010r. pozostawało na rachunku bankowym strony 835,94 zł. Wnioskodawca przekonuje, że kwota na koncie bankowym stanowi sumę wpłat członków wspólnoty na fundusz remontowy, a zgromadzone środki przeznaczone są na bieżące oraz przyszłe, konieczne remonty budynku. Bez względu na to podkreślić należy, że na koszty zarządu składają się także wydatki ponoszone w związku z podejmowaniem wszelkich czynności o charakterze faktycznym, prawnym i procesowym, dotyczących rzeczy w zakresie jej utrzymania, a także czynności zachowawczych. Stąd opłaty wnoszone przez członków wspólnoty powinny uwzględniać nie tylko wydatki na remonty, ale także zapewniać rezerwę na incydentalne wydatki związane z ochroną interesów wspólnoty. Oświadczenie Wspólnoty zaakcentowane dodatkowo w uchwale z 10 marca 2010r., o niemożności ponoszenia obciążeń finansowych niczego nie zmienia, gdyż członkowie wspólnoty, nawet w przypadku braku bieżących środków pieniężnych na pokrycie nagłych, nieprzewidzianych w planie gospodarczym wydatków, mogą zwołać zebranie właścicieli i podjąć uchwałę w sprawie zebrania kwoty wymaganej do uiszczenia wpisu. Niemniej istotne jest, że na koncie wnioskującej znajdują się środki w wysokości przekraczającej wpis wynoszący 500 złotych. Przedstawiona argumentacja, że są to środki na fundusz remontowy nie ma znaczenia o tyle, że Wspólnota winna zapewnić fundusze na wydatki bieżące i w ten sposób uiszczać opłaty związane ze swoją działalnością w tym koszty sądowe. Jeżeli Wspólnota decyduje się na podejmowanie czynności rodzącej obowiązek ponoszenia kosztów to musi się liczyć z koniecznością ich poniesienia. Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) w razie potrzeby uchwała właścicieli może ustalić zwiększenie obciążenia z tego tytułu właścicieli lokali użytkowych, jeżeli uzasadnia to sposób korzystania z tych lokali. Ponadto członkowie wspólnoty nie muszą wcale ponosić obciążeń w częściach równych. Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 20 czerwca 1997r. sygn. akt I CKN 226/97, obowiązek właścicieli lokali ponoszenia w określonym stosunku wydatków związanych z utrzymaniem ich lokali nie oznacza konieczności określania skali tych obciążeń w jednakowej, dla wszystkich tożsamej kwotowo, wysokości za 1 m2 powierzchni lokalu. Konsekwencją powyższego jest możliwość określenia w uchwale zaliczek w zróżnicowanej wysokości wobec poszczególnych kategorii zobowiązanych. Jednak skoro środki zgromadzone na rachunku funduszu stanowią własność poszczególnych właścicieli lokali i bez ich zgody nie mogą być przeznaczane na inny cel, to od decyzji członków Wspólnoty zależy dalszy los zainicjowanego postępowania. Bez względu na powyższe nie można przyjąć, że zakup wydatkowany ze środków zgromadzonych na jakimkolwiek funduszu wspólnoty mieszkaniowej ma pierwszeństwo przed uiszczeniem opłat sądowych. Środki pozostające na funduszu remontowym mogą być szybko uzupełnione po uiszczeniu koniecznych opłat. Przerzucanie zaś ciężaru funkcjonowania wspólnoty na Państwo chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie jego działalność staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Wspólnota prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W niniejszej sprawie skoro Wspólnota pozyskuje środki m.in. od swych członków, czego wyrazem są zysk za 2009r. w wysokości 795,81 zł oraz kwota 835,94 zł na rachunku bankowym, należy uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.