II SA/Ol 630/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2006 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w formie indywidualnej pomocy logopedycznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu l instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku Pismem z dnia 16 grudnia 2005r. B. B. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie synowi P. B. specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze zaleconym przez lekarza specjalistę na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1996r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej pismem z "[...]"grudnia 2005r poinformował o braku możliwości rozpatrzenia tej sprawy wobec braku zatrudnienia osoby mogącej sprawować ww. usługi. Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze , decyzją z dnia "[...]"marca 2006r. uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówił przyznania P. B. specjalistycznych usług opiekuńczych w formie indywidualnej pomocy logopedycznej w wymiarze 10 godzin tygodniowo. W uzasadnieniu wskazano, iż B. B. przedłożyła zaświadczenie lekarza psychiatry wskazujące, iż dla rozwoju dziecka istotne jest zapewnienie fachowej indywidualnej pomocy logopedycznej w środowisku życia dziecka w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 10-20 godzin tygodniowo lecz uznano, że wniosek strony nie znajduje potwierdzenia w pozostałej dokumentacji dotyczącej tej sprawy. Ustalono bowiem, że dla P. wskazany jest pobyt w przedszkolu integracyjnym i w związku z tym zaleceniem dziecko uczęszcza do oddziału przedszkolnego przy Centrum "[...]". Z zaświadczenia tej placówki wynika, iż dziecko uczęszcza tam w celu edukacji, rehabilitacji i terapii, zajęcia odbywają się codziennie, przy czym w miesiącu marcu br. dziecko uczestniczyło w zajęciach w wymiarze 15 godzin tygodniowo. Podano, że istotnym dowodem w tej sprawie jest zaświadczenie Powiatowej Poradni "[...]", w której dziecko było badane, a w którym poinformowano, iż Pani B. zrezygnowała z pomocy logopedycznej świadczonej przez poradnię, mimo wskazań do takiej terapii. Poza tym podano, iż specjalista logopeda przyjmuje w P. i w B., czyli miejscowości oddalonej od miejsca zamieszkania o 8 km. Zdaniem tego specjalisty praca logopedy z dzieckiem nie może wynosić więcej niż 2 godziny tygodniowo, zaś dalszą pracę powinni przejąć rodzice. Przywołano art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wskazując, iż do specjalistycznych usług, na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia z 22 września 2005r., należy zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W ocenie organu syn nie spełnia tych wymogów, gdyż może liczyć na pomoc rodziny w dostępie do odpowiednich usług i zajęć. Podniesiono, że dziecko ma możliwość korzystania z bezpłatnej pomocy logopedy w Powiatowej Poradni w wymiarze 2 godzin tygodniowo, który to wymiar jest wystarczający dla potrzeb dziecka. Możliwość taką powinni i są w stanie zapewnić rodzice dziecko, których obowiązkiem jest dowożenie syna do logopedy w B. Od tej decyzji odwołała się B. B. podnosząc, iż odmówiono dziecku pomocy z uwagi na okoliczność, iż w ocenie organu wystarczająca jest dla niego edukacja i rehabilitacja w O., dokąd dowozi dziecko 50 km w jedną stronę od dwóch lat na 6 do 15 godzin tygodniowo. Przyznała, że takie zajęcia są bardzo przydatne synowi lecz konieczność pokonywania tak znacznej odległości nadmiernie obciąża budżet rodziny, a nadto z uwagi na to, iż spodziewa się dziecka nie może prowadzić samochodu w zaawansowanej ciąży. Konieczność opieki nad niemowlęciem znacznie ograniczy także jej możliwość rehabilitacji P. w domu. Podała, iż znalazła terapeutkę posiadającą kwalifikacje logopedyczne, potrafiącą nawiązać kontakt z dzieckiem "[...]", która mogłaby pracować z nim w domu zgodnie z zaleceniem lekarzy. Zarzuciła, że kolejnym argumentem przemawiającym za odmową przyznania dziecku usług opiekuńczych jest w ocenie organu jakieś zaświadczenie Powiatowej Poradni "[...]" w P., z którego wynika, że rzekomo zrezygnowała z zaleconej pomocy logopedycznej. Wyjaśniła, że takie zaświadczenie nigdy nie mogło być wydane, gdyż przy pierwszym spotkaniu z logopedą w tej placówce, gdy dziecko miało 3 lata usłyszała "że dziecko jest źle wychowane, bo nie potrafi przez chwilę posiedzieć w jednym miejscu". Po tak nieprofesjonalnym potraktowaniu dziecka badania lekarskie w celu zdiagnozowania jego schorzenia przeprowadziła w wyspecjalizowanych placówkach w B., W. i G. Badania te wykazały "[...]" i tylko dzięki tym placówkom nawiązała kontakt z Centrum w O., gdzie syn jest dotychczas rehabilitowany. Zarzuciła, iż wystawione przez Poradnię w P. zaświadczenie prawdopodobnie dotyczy jej starszego syna A., który w związku z niewielką wadą wymowy uczęszczał na zajęcia logopedyczne w B., które była zmuszona przerwać z uwagi na terapię syna P. Podkreśliła, że Poradnia w P. nie przeprowadziła żadnych badań ani testów, a jedynie obserwację dziecka, przy czym na jej prośbę o zajęcia terapeutyczne dla P., w dniu 14 października 2005r. otrzymała od tej placówki odpowiedź, że nie mogą być one realizowane z uwagi na brak kwalifikacji pracowników tej poradni do prowadzenia zajęć dla dzieci "[...]". Poddała w wątpliwość, czy Poradnia w P. była uprawniona do wydawania jakichkolwiek zaświadczeń, czy opinii dla dzieci "[...]" oraz czy posiada prawne możliwości do udostępniania ich bez jej wiedzy innym instytucjom. Po rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia "[...]"czerwca 2006r. Nr "[...]", działając na podstawie art. 50 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeku postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podano, iż P. B. jest dzieckiem niepełnosprawnym, u którego rozpoznano "[...]" i wymaga odpowiedniej terapii, rehabilitacji i edukacji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza konieczność uczestniczenia w specjalistycznych zajęciach i zgodnie z zaleceniami dziecko uczęszcza do oddziału przedszkolnego w Centrum "[...]" w O. Nadto dziecko ma możliwość korzystania z bezpłatnej pomocy logopedy w wymiarze 2 godzin tygodniowo w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania. Zajęcia te wraz z pracą w domu z rodzicami byłyby, stosownie do zaświadczenia Poradni w P., wystarczające ze względu na jego wiek. Organ odwoławczy podał, że ustalenia te wskazują, że rodzice są w stanie zapewnić synowi dostęp do zajęć odpowiednich do stopnia jego niepełnosprawności, zaś z art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane, gdy rodzina nie jest w stanie takiej pomocy zapewnić. W rzeczonej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca, zaś argumentacja dotycząca uciążliwości i kosztowności dowozu dziecka do przedszkola nie zasługuje na uwzględnienie w świetle ustalonego stanu faktycznego. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożyła B. B. wnosząc o jej uchylenie. Ponownie podniosła argumenty przedstawione w odwołaniu. Zarzuciła, iż lekarz specjalista orzekł o konieczności korzystania przez dziecko ze specjalistycznych usług opiekuńczych w określonym wymiarze z uwagi na swoje schorzenie z powodu konieczności zapewnienia intensywnego rozwoju mózgu dziecka do momentu osiągnięcia dojrzałości szkolnej, natomiast organy orzekające w tej sprawie zupełnie ten dowód pominęły. Ponownie wyjaśniła, że ubiega się o takie specjalistyczne usługi opiekuńcze dla dziecka z uwagi na fakt, iż przez najbliższe 3 lata dopóki najmłodsze dziecko, którego się spodziewa nie osiągnie wieku przedszkolnego, nie będzie mogła dowozić syna na jakiekolwiek zajęcia rehabilitacyjne, jak również poświęcać mu tak dużo czasu, jak dotychczas. Podkreśliła, że ubiega się o usługi, które będą dla dziecka podstawowym wsparciem rehabilitacyjnym i kontynuacją świadczonych usług przez ŚDS w O., z którego musiała zrezygnować w obecnej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej; ustawą p.p.s.a. Wzruszenie decyzji następuje w razie, gdy kontrola wykaże, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy ( art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uwzględnił skargę. W toku kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że postępowanie w sprawie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych na rzecz syna P. B. zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - zwanego dalej: Kpa, co w konsekwencji doprowadziło do rozstrzygnięcia naruszającego art. 80 Kpa z uwagi na dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Nie wiadomo z jego treści z uwagi na jakie okoliczności i przyczyny organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej jednym dowodom, a oparł się na innych dowodach zgromadzonych w tej sprawie. Zgodnie z art. 6 Kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Przepis ten określany w orzecznictwie sądowym oraz piśmiennictwie zasadą praworządności wiąże konieczność przestrzegania prawa nie tylko przez organ administracji publicznej lecz nakazuje zapobiegać naruszeniom prawa przez strony i innych uczestników postępowania. Organ odwoławczy stosownie do art. 138 Kpa rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, co oznacza, że organ nie ogranicza się tylko do kontroli decyzji organu I instancji lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 1996r. sygn. akt SA/Wr 1996/95, OSNA 1997, Nr 1, poz. 35). Wobec tego organ odwoławczy winien na nowo rozpoznać sprawę mając na uwadze wszelkie wnioski i zarzuty strony zawarte w odwołaniu i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji. (por. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1987r. sygn. IV SA 385/87 GAP 1987r nr 21). Decyzja organu odwoławczego nie spełnia wskazanych wyżej wymogów. Wbrew bowiem zarzutom B. B. podniesionym w odwołaniu, a kwestionującym informacje zawarte w zaświadczeniu Powiatowej Poradni "[...]" w P., które jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji stanowiło najistotniejszy dowód w sprawie, nie odniosło się do tego zarzutu. Pominięto milczeniem zarzuty, iż zaświadczenie powyższe zawiera twierdzenia nie znajdujące oparcia w stanie faktycznym i prawnym. Mimo, że odwołująca się wykazywała, iż Poradnia ta wydając zaświadczenie mogła pomylić jej synów, gdyż z pomocy logopedycznej tej Poradni korzystał tylko jej starszy syn A., nie zaś syn P., na którego ubiega się o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych, Kolegium nie przeprowadziło w tym kierunku żadnego postępowania wyjaśniającego. Organ nie odniósł się także do okoliczności, iż poradnia ta nie diagnozowała jej "[...]" syna, jak również nie prowadziła żadnej jego terapii z uwagi na brak pracowników przygotowanych do prowadzenia terapii z dziećmi posiadającymi takie schorzenia, co potwierdza załączone do akt sądowych zaświadczenie tej Poradni z dnia 14 października 2005r., na które powoływała się skarżąca w swoim odwołaniu. Do tychże okoliczności organ odwoławczy nie ustosunkował się, jak również nie wyjaśnił, czy i w jakim trybie ww. poradnia wystawiła zaświadczenie dotyczące P. B. Z nadesłanych akt administracyjnych sprawy nie wynika w jakim trybie i na czyje żądanie kwestionowane w odwołaniu zaświadczenie zostało wystawione, natomiast z treści tego dokumenty wynika, że jest to opinia tej placówki na temat P. B. Nadto organy administracyjne orzekające w tej sprawie pominęły zupełnie okoliczność, iż stosownie do art. 10 Kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Poza tym zgodnie z art. 81 Kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. W rzeczonej sprawie organy nie zapewniły stronie możliwości zapoznania się z najistotniejszym, w ocenie organów dowodem, czym naruszyły zasadę określoną w art. 10 i art. 81 Kpa. Naruszeniem m.in. tych przepisów postępowania miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Już tylko te naruszenia skutkują koniecznością uchylenia decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Nadto jak wskazano wyżej, w uzasadnieniu decyzji organy orzekające w tej sprawie nie wskazały z jakiego powodu odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej zaświadczeniu wystawionemu przez lekarza specjalistę psychiatrę zalecającemu indywidualną pomoc logopedyczną w środowisku życia dziecka w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 10-20 godzin tygodniowo, a uznały, że wystarczająca jest pomoc logopedyczna jedynie w wymiarze 2 godzin tygodniowo. Z dołączonego do skargi zaświadczenia placówki diagnozującej dziecko tj. Poradni "[...]", Ośrodek Szkolenia, A w W. z dnia 9 listopada 2005r. wynika, iż w placówce tej także zalecono indywidualną pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 20 godzin tygodniowo. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające będą zobowiązane ocenić ten dowód wraz z innymi dowodami ustalonymi w toku ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w kierunkach wskazanych wyżej. Materialnoprawną podstawą dla żądania skarżącej o przyznaniu jej synowi specjalistycznych usług opiekuńczych stanowi art. 50 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, ze zm.), zgodnie z którym usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. Nr 189, poz. 1598, ze zm.) stanowi natomiast, że rodzajem specjalistycznych usług dostosowanym do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy jest zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami "[...]" dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno - wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego. Zatem istotną okolicznością warunkującą przyznanie takich usług jest stwierdzenie w toku postępowania administracyjnego, iż rodzina nie może zapewnić takiej pomocy. Organy administracji orzekające w tej sprawie na skutek wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego uznały, iż pomoc w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych nie może być przyznana, gdyż syn P. zgodnie z zaleceniami lekarzy uczęszcza do oddziału przedszkolnego w Centrum "[...]" w O. oraz ma możliwość korzystania z bezpłatnej pomocy logopedy w wymiarze 2 godzin tygodniowo w niewielkiej odległości od miejsca swojego zamieszkania, co w ich ocenie stanowi o możliwości zapewnienia przez rodziców we własnym zakresie pomocy we właściwej jego rehabilitacji i terapii. Wskazać należy jednakże, iż organy pominęły istotną dla sprawy okoliczność, iż skarżąca wniosek o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla syna P. złożyła w związku z brakiem dalszej możliwości rehabilitacji dziecka we własnym zakresie w ustalonym przez organy trybie, wobec zmiany jej sytuacji rodzinnej, gdyż wobec poczęcia kolejnego dziecka i zbliżającego się terminu rozwiązania nie będzie już w stanie dowozić syna do O. Ojciec dziecka z uwagi na fakt, że musi pracować w celu utrzymania licznej rodziny także nie będzie w stanie przejąć dotychczasowych jej obowiązków związanych z rehabilitacją niepełnosprawnego dziecka. Wobec wskazanych wyżej uchybień proceduralnych mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie Sąd nie mógł rozważyć pozostałych zarzutów skargi dotyczących prawa do specjalistycznych usług opiekuńczych. Z wyżej wskazanych powodów, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 tej ustawy.