II SA/Ol 630/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Z. i S. Z. na postanowienie "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – B. Z. i S. Z., będący małżeństwem, wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podnieśli, iż ich sytuacja majątkowa jest ciężka, nie posiadają domu – od ok. "[...]" przekształcają jeden z budynków gospodarczych na budynek mieszkalny, lecz inwestycji tej z powodów finansowych jeszcze nie ukończyli. Wskazali, iż prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni niespełna "[...]", a skarżący prowadzi dodatkowo działalność gospodarczą, z której jednak w ostatnim roku nie uzyskał żadnego dochodu. Na utrzymaniu małżonkowie mają jedno dziecko. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z synem, który jest uczniem i nie pracuje. W rubryce nr 7.1. wykazali nieruchomość rolną o powierzchni "niespełna "[...]"" oraz dwie działki zabudowane ("obora w trakcie przebudowy na budynek mieszkalny (...), drewniana stodoła (...), chlew"), natomiast w rubryce nr 10 – wspólny dochód z tytułu "gospodarstwo rolne" w kwocie "[...]". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżących oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nich oświadczenia, skarżąca i skarżący wezwani zostali odrębnie do złożenia analogicznych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do składników majątku wykorzystywanego przez skarżącego do prowadzenia działalności gospodarczej; wykazanych w rubryce nr 7.1. – nieruchomości rolnej oraz dwóch zabudowanych działek; posiadanych ewentualnie ruchomości w postaci samochodów lub maszyn rolniczych) i finansowej (w zakresie odnoszącym się do źródła finansowania inwestycji budowlanej, której dotyczy niniejsza sprawa; wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej; wysokości rzeczywistego przychodu z działalności rolniczej, kosztów związanych z jej prowadzeniem oraz uzyskanego z tego tytułu dochodu/straty; dotacji i/lub płatności otrzymywanych przez skarżących w związku z prowadzoną działalnością rolniczą; ewentualnych dochodów własnych ich dziecka oraz ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny; wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, a także wyciągów z posiadanych przez członków rodziny rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca i skarżący przedłożyli wspólne pismo procesowe, w którym oświadczyli, że inwestycja budowlana finansowana jest sukcesywnie – od roku nie mają jednak żadnych znacznych dochodów, z których mogliby ją dokończyć. Obecnie skarżący rozpoczął wprawdzie prace "[...]", ale na razie poza wpłatami na poczet "[...]" (widocznymi na rachunku bankowym) nie otrzymał wynagrodzenia, gdyż ma być ono płatne po ich zakończeniu. Wskazali, iż skarżący do prowadzenia działalności gospodarczej wykorzystuje stare podręczne narzędzia bez wartości handlowej. Odnosząc się do kwestii związanych z działalnością rolniczą, podnieśli, iż z uwagi na niską klasę gruntów uprawiane są jako użytki zielone – łąki i pastwiska ("[...]"), las zajmuje "[...]", zaś pozostałe grunty nie nadają się do produkcji rolnej i nie ma chętnych do ich odkupienia lub dzierżawy. Dwie działki zabudowane są obiektami gospodarczymi, w tym jedynym przekształcanym na mieszkalny. Oświadczyli, iż w 2014 r. uzyskali dochód z działalności rolniczej w wysokości "[...]", a tytułem kosztów wydali "[...]" (składki KRUS). W 2015 r. powinni otrzymać podobną kwotę z tytułu płatności. Wskazali, iż nie posiadają samochodów i maszyn rolniczych, nie korzystają też z pomocy społecznej lub innego rodzaju pomocy finansowej lub rzeczowej. Oświadczyli, iż dziecko nie osiąga żadnych własnych dochodów. Skarżąca nie składa deklaracji podatkowych. Wyjaśnili, iż "kwota dochodu netto – niespełna "[...]" wynika z uśrednienia dochodów z rolnictwa oraz prac dorywczych (skarżącego), stąd udokumentowane mogą być dochody z rolnictwa (w załączeniu) po odliczeniu kosztów i raty kredytu." Dodali, iż skarżący zaciągnął kredyt w wysokości "[...]" z ratą miesięczną "[...]" w związku z kosztami dokumentacji niezbędnej do legalizacji samowoli budowlanej i wcześniejszymi zaległościami finansowymi. Do przedmiotowego pisma skarżący załączyli kopie: zeznania podatkowego skarżącego za 2014 r. wraz z załącznikiem ("[...]"), decyzji o przyznaniu płatności na rok 2014 r. (w łącznej wysokości "[...]"), decyzji w sprawie wymiaru podatku na 2014 r. i zaświadczenia o powierzchni gospodarstwa rolnego, a ponadto zestawienie operacji za okres 01.04.2015 – 30.07.2015 na rachunku bankowym skarżącego (saldo końcowe: "[...]") i historie rachunku firmowego skarżącego za okresy miesięczne od 01.05.2015 r. do 30.07.2015 r. (saldo końcowe: "[...]"), a także kopię harmonogramu spłaty kredytu, którego umowę zawarto w dniu "[...]" z ustalonym okresem spłaty na "[...]". Przystępując do rozpoznania wniosku skarżącego, na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie wyjaśnił też przyczyn tego stanu rzeczy. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. Wskazać należy, iż skarżący udzielił wprawdzie dodatkowych wyjaśnień na temat sytuacji materialnej 3-osobowej rodziny, lecz nie w pełnym zakresie, nie przedłożył też wszystkich żądanych dokumentów źródłowych. Zauważyć należy, iż pomimo wezwania w warunkach niniejszej sprawy wciąż niewyjaśniona w pełni pozostaje kwestia wysokości dochodów rodziny skarżącego. Stwierdzić należy, iż skarżący przedłożył wprawdzie zeznanie podatkowe za 2014 r., lecz pomimo wezwania – nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za poszczególne miesiące 2015 r. Skarżący nie wskazał przyczyn tego stanu rzeczy, nie złożył też chociażby zamiennie oświadczenia, z którego wynikałoby wyraźnie jak kształtuje się sytuacja finansowa jego firmy w 2015 r. – odniósł się jedynie do ujawnionych na rachunku bankowym znacznych wpływów, które jak wskazał pochodzą od "[...]" na poczet "[...]". Pomimo wezwania, skarżący nie złożył również dodatkowego oświadczenia wskazującego wysokość rzeczywistego przychodu z działalności rolniczej za 2014 r. i odrębnie za poszczególne miesiące 2015 r. ze wskazaniem tytułów z jakich pochodzi, wysokość i rodzaj kosztów związanych z jej prowadzeniem za wskazane okresy oraz wysokość uzyskanego dochodu/straty za 2014 r. i za poszczególne miesiące 2015 r. Odnosząc się do wezwania w tym zakresie, skarżący oświadczyli, iż w 2014 r. uzyskali dochód z działalności rolniczej w wysokości "[...]", a tytułem kosztów wydali "[...]" (składki KRUS). W 2015 r. powinni otrzymać podobną kwotę z tytułu płatności. Powyższe sugeruje, że otrzymywana płatność jest jedynym źródłem przychodu skarżącego i jego żony z tytułu działalności rolniczej (skarżący nie wykazał bowiem innego źródła przychodu) i jednocześnie jedynym źródłem dochodu 3-osobowej rodziny (w 2014 r. skarżący nie uzyskał bowiem żadnego dochodu z działalności gospodarczej, nie wykazał też dochodu z tego tytułu w 2015 r.). Oznacza to, że dochód miesięczny 3-osobowej rodziny skarżącego wynosi ok. "[...]" ("[...]" : 12). Kwota ta nie jest jednak tożsama z wykazaną przez skarżącego we wniosku (dochód z tytułu "gospodarstwo rolne" w kwocie "[...]"). Wezwany do przedłożenia kopii dokumentów, z których wynika wysokość brutto/netto wykazanego dochodu, skarżący wyjaśnił, iż "kwota dochodu netto – niespełna "[...]" wynika z uśrednienia dochodów z rolnictwa oraz prac dorywczych (skarżącego), stąd udokumentowane mogą być dochody z rolnictwa (...) po odliczeniu kosztów i raty kredytu". W oparciu o przytoczone wyjaśnienia nie można jednak w żaden sposób stwierdzić, jakiej wysokości środkami dysponują w rzeczywistości skarżący i jego żona oraz z jakich pochodzą one źródeł. Poza przytoczonym wyjaśnieniem, skarżący nie wskazywał bowiem, aby uzyskiwał jakiekolwiek dochody z tytułu prac dorywczych w 2014 r., czy w 2015 r. W żaden też sposób nie udokumentował uzyskiwania dochodów z tego tytułu i ich wysokości. W oparciu o przytoczone wyjaśnienia nie można ustalić również, czy wykazana kwota dochodu, stanowi kwotę wyjściową dochodu, czy też kwotę "po odliczeniu kosztów (skarżący nie wskazał jakich) i raty kredytu". Ma to istotne znaczenie, gdyż w przeliczeniu na miesiąc wydatki na same składki KRUS i raty kredytu przekraczają wykazaną kwotę dochodu. Pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył natomiast oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków 3-osobowej rodziny, źródeł ich pokrycia oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości. Nie wskazał też aby posiadał obecnie zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań. Skarżący podniósł wprawdzie, że zaciągnął kredyt m.in. w związku z wcześniejszymi zaległościami finansowymi (skarżący nie wskazał jakimi), lecz okoliczność ta świadczy o tym, że posiada on możliwości finansowe zarówno do spłaty pobranej kwoty, jak i kosztów z tym związanych m.in. w postaci odsetek od kredytu. Możliwości te były bowiem weryfikowane przez profesjonalną instytucję finansową, która wydała pozytywną decyzję o udzieleniu skarżącemu kredytu. Oznacza to, że sytuacja finansowa skarżącego jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż wskazane niejasności w zakresie wysokości dochodów skarżącego i jego rodziny oraz źródeł tych dochodów nie pozwalają na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Nieprzedłożenie żądanych dokumentów źródłowych nie pozwala jednocześnie na zweryfikowanie oświadczeń skarżącego zarówno co do wysokości dochodów jego rodziny, jak i wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez nią wydatków, oraz na ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości jak w rzeczywistości kształtuje się jej sytuacja finansowa. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej jego rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.