II SA/Ol 631/10

Dnia 31 sierpnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2010 roku sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę. W dniu 23 października 2009 r. D.P. wystąpił z wnioskiem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o przyznanie zasiłku celowego na zakup lekarstw w listopadzie 2009 r. w wysokości 230 zł. Wnioskodawca wskazał, że legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, został mu przyznany zasiłek stały w kwocie 444 zł, jednakże musi spłacać zadłużenie do likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego w wysokości 100 zł miesięcznie. Kwota, o którą się ubiega pokryje faktyczny koszt zakupu leków, które musi wykupić do 9 listopada 2009 r., gdyż aktualnie zażywane lekarstwa kończą mu się. Do wniosku zostały dołączone kserokopie 3 recept wraz z wyceną leków na kwotę 240,04 zł oraz 2 faktury na kwotę 268,08 zł za wykupione leki. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" przyznał D.P. świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w wysokości 130,00 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków, odmówił przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego w wysokości 100,00 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków oraz zaliczył w poczet przyznanego świadczenia kwotę 130,00 zł przyznaną decyzją z "[...]", która wypłacona została 9 listopada 2009r. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego dochód stanowi zasiłek stały w wysokości 444 zł miesięcznie, zamieszkuje w lokalu bez prądu i gazu. Wnioskodawca posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie nabył uprawnień do świadczeń rentowych, spłaca zaległości powstałe w zlikwidowanym Funduszu Alimentacyjnym w ratach po 100 zł miesięcznie. Podczas uzupełniającego wywiadu środowiskowego strona wyjaśniła, że przedstawione recepty zostały zrealizowane w listopadzie 2009 r. z pieniędzy własnych i otrzymanego w listopadzie zasiłku stałego. Nadal jednak oczekuje pomocy w kwocie 230 zł za wykupione leki. Organ stwierdził, że dochód zainteresowanego nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku celowego, jak również wystąpiły przesłanki dysfunkcyjne wymienione w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, jednakże zdecydowano o przyznaniu pomocy jedynie na częściowe wsparcie w zakupie leków. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że zainteresowany na 2 tygodnie przed złożeniem podania, tj. 19 października 2009 r., wykupił leki wymienione w załączonych receptach, a zatem miał zabezpieczone leki. Część z tych leków została zakupiona po 2 opakowania, a to przy zaleconym dawkowaniu wystarcza stronie na 2 miesiące. Poza tym pracownicy apteki poinformowali, że istnieje możliwość zastosowania tańszych zamienników niektórych leków przepisanych wnioskodawcy. Zatem udzielona pomoc w wysokości 130 zł wystarczyłaby wnioskodawcy, gdyby lekarstwa zostały wykupione na 1 miesiąc. Organ wskazał, że pomoc społeczna wspiera jedynie osoby i rodziny w trudnych sytuacjach, natomiast brak jest podstaw do uczynienia z pomocy społecznej źródła comiesięcznego zaspokajania swoich potrzeb. W poczet przyznanego świadczenia organ zaliczył kwotę 130 zł przyznaną decyzją z dnia "[...]", uchyloną następnie przez organ odwoławczy. Od tej decyzji D.P. wniósł odwołanie wskazując, że koszty zakupu leków powinny zostać pokryte w całości, gdyż zaprzestanie zażywania tych leków prowadzi do pogorszenia jego stanu zdrowia. Nie posiada wystarczających środków na zakup leków, gdyż utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 444 zł, a musi spłacać raty na Fundusz Alimentacyjny w likwidacji po 100 zł miesięcznie, terminowo opłacać mieszkanie ok. 100 zł, gromadzić środki na opłaty sądowe ok. 50 zł miesięcznie, na wyżywienie i środki czystości wydaje ok. 240 zł. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, nieobowiązkowym, co powoduje, że o jego przyznaniu i wysokości decyduje organ udzielający pomocy. Zatem zasiłek celowy może, ale nie musi być przyznany, nawet wówczas, gdy strona spełniła wszystkie ustawowe wymagania uprawniające do ubiegania się o tę formę pomocy. Organ odwoławczy stwierdził, że dochód wnioskodawcy nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co kwalifikuje go do otrzymania zasiłku celowego. Prawidłowo zatem organ I instancji przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków w wysokości 130 zł. Stwierdzono także, iż zasiłek celowy nie jest świadczeniem, które może służyć do zwrotu wydatków już poniesionych przez wnioskodawcę. Z akt sprawy wynika, że w listopadzie 2009 r. wnioskodawca kupił lekarstwa za własne środki i teraz oczekuje pomocy finansowej pomimo wykupienia lekarstw. Poza tym na wielkość udzielanej pomocy wpływ mają nie tylko uzasadnione potrzeby wnioskodawcy, ale również środki finansowe jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organ I instancji wyjaśnił, że kierując się zadami racjonalności i celowości udzielania pomocy wziął pod uwagę ograniczone środki finansowe miejskiego ośrodka, dużą liczbę składanych wniosków oraz konieczność zapewnienia opału dla najbardziej potrzebujących w okresie jesienno-zimowym. I tak na koniec września 2009 r. plan finansowy ośrodka w M. w dziale środków własnych - na zasiłki celowe i zasiłki celowe specjalne został zrealizowany w 74%, przy czym w miesiącu tym wpłynęły 84 podania o przyznanie pomocy na opał oraz 645 wniosków o udzielenie pomocy finansowej. Natomiast w miesiącu październiku 2009r. wpłynęły 84 podania o pomoc na opał oraz 661 wniosków o udzielenie pomocy finansowej. W związku z powyższym średnia wysokość zasiłku na leki kształtowała się na poziomie od 50 zł do 200 zł, co daje średnio 137 zł. Zatem kwota przyznanego stronie zasiłku mieściła się w tych właśnie możliwościach organu. Poza tym wskazano, iż strona otrzymuje w sposób nieprzerwany pomoc na leki: w miesiącu sierpniu 2009 r. przyznano 50 zł, który został wypłacony wraz z kwotą 130 zł zaległego zasiłku na leki za miesiąc lipiec, który nie został wcześniej odebrany, we wrześniu 100 zł, w październiku 2009r. 100 zł, w listopadzie 2009r. 130 zł, w styczniu 2010r. 220 zł, a także pomoc na zakup obuwia i odzieży w miesiącu styczniu 2010r. - 150 zł. Kolegium nadto podzieliło stanowisko organu, iż wnioskodawca kupując zamienniki przepisanych lekarstw znacznie obniżyłby koszt ich zakupu. Na tę decyzję D.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że jest po zawale serca i w związku z tym musi przyjmować leki, których miesięczny koszt wynosi 230 zł. Nieprzyznanie zasiłku w pełnej wysokości spowodowało, że za pieniądze z zasiłku stałego zmuszony był wykupić lekarstwa i na wyżywienie pozostało mu jedynie 145 zł. W jego ocenie, jeżeli uprawniony musi zażywać lekarstwa i posiada na wyżywienie mniej niż 300 zł miesięcznie, powinien otrzymać zasiłek celowy na leki w pełnej wysokości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 30 sierpnia 2010 r. skarżący ponownie stwierdził, że powinien mu zostać przyznany zasiłek celowy na zakup lekarstw w wysokości 230 zł, gdyż przyznanie zasiłku w kwocie 130 zł spowodowało, że na wyżywienie w listopadzie 2009 r. pozostała mu tylko kwota 145 zł. Wysokość przyznanego zasiłku celowego na leki była zatem niewystarczająca na pokrycie w pełni jego potrzeby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję nie stwierdził takich wad, czy uchybień w prowadzonym postępowaniu, a wobec tego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362, ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 4 i art. 4 cyt. ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. A zatem pomoc pochodząca ze środków publicznych powinna być przeznaczana jedynie na przezwyciężanie trudnej sytuacji życiowej, natomiast nie może być postrzegana jako stałe dostarczanie środków utrzymania. Jednym ze świadczeń, które mogą być przyznane w ramach pomocy społecznej jest zasiłek celowy. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może zostać przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślić należy, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 tej ustawy. Rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, organ powinien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Powinien on uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2009 r., sygn. Akt II SA/Gd 797/08, Lex nr 481492). W przedmiotowej sprawie organy ustaliły, że dochód skarżącego stanowi zasiłek stały w wysokości 444,00 zł miesięcznie, zamieszkuje on w lokalu bez prądu i gazu. Skarżący legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, spłaca zaległości powstałe w zlikwidowanym Funduszu Alimentacyjnym w ratach po 100 zł miesięcznie, opłaty mieszkaniowe wynoszą ok. 100 zł miesięcznie. W związku z tym, że strona spełniał kryteria przyznania świadczenia z pomocy społecznej, został mu przyznany zasiłek celowy w wysokości 130 zł na zakup leków. Skarżący otrzymał zatem od organu pomocy społecznej pomoc finansową w wysokości pozwalającej na pokrycie części kosztu zakupu leków. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą jednakże liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony. Bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2009 r., VIII SA/Wa 793/08, Lex nr 533546). Natomiast jak wynika z uzasadnienia decyzji organ I instancji w ramach posiadanych środków finansowych nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej. W rzeczonej sprawie organ wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, że udzielając pomocy wziął pod uwagę ograniczone środki finansowe którymi dysponuje, dużą liczbę składanych wniosków oraz konieczność zapewnienia opału dla najbardziej potrzebujących rodzin w okresie jesienno-zimowym. Nadto wyjaśniono, iż skarżący zarówno przed złożeniem niniejszego wniosku, jak i po przyznaniu świadczenia w tej sprawie otrzymywał świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup leków oraz odzieży i obuwia. I tak: w miesiącu sierpniu 2009r. otrzymał zasiłek na leki w wysokości 50 zł, który wypłacono wraz z zasiłkiem za lipiec w wysokości 130 zł, który nie został wcześniej odebrany, w miesiącu wrześniu 100 zł, w miesiącu październiku 100 zł, w listopadzie 130 zł, w styczniu 2010 r. 220 zł oraz 150 zł na zakup odzieży i obuwia. W tej sytuacji należy uznać, że wsparcie finansowe udzielone skarżącemu przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M. było odpowiednie do jego sytuacji oraz zabezpieczało jego niezbędne potrzeby bytowe. Było także zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej w rozumieniu art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.