II SA/Ol 637/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędzia WSA Sędzia WSA Protokolant Marzenna Glabas (Spr.) Alicja Jaszczak-Sikora Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2005 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie potrąconej odprawy emerytalnej na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych: I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Komendanta Powiatowego Policji z dnia "[...]" nr "[...]"; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]" Komendant Powiatowy Policji odmówił K. J. zwrotu potrąconej kwoty w wysokości 5.493,42 zł z odprawy emerytalnej. Po rozpatrzeniu odwołania K. J. Komendant Wojewódzki Policji decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, że potrącenia należności alimentacyjnych dokonano na podstawie art. 127 ust. 2 ustawy o Policji (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 101, poz. 1092) w brzmieniu obowiązującym w dniu zwolnienia skarżącego ze służby, tj. 30 maja 2001 r. Przepis ten definiował pojęcie uposażenia, z jakiego organ Policji może dokonywać potrąceń, obejmując także odprawę emerytalną i nie uzależniał dopuszczalności potrącenia od występującej zwłoki w regulowaniu świadczeń alimentacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu skargi K. J. na powyższą decyzję, wyrokiem z dnia 6 lutego 2004 r., (sygn. akt 2 II SA 363/03), uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Sąd wyraził podgląd, że potrącenie należności z tytułu bieżących świadczeń alimentacyjnych z odprawy nie znajduje uzasadnienia. Wskazał też na konieczność wyjaśnienia, czy egzekucja prowadzona przez Komornika Sądu Rejonowego była prowadzona także w dacie zwolnienia skarżącego ze służby, gdyż okoliczność ta ma znaczenie dla ustalenia, czy właściwa jest w sprawie droga administracyjnoprawna do żądania zwrotu potrąconej kwoty. Komendant Powiatowy Policji decyzją z dnia "[...]"maja 2004 r., Nr "[...]" odmówił K. J. zwrotu kwoty 5.493,42 zł potrąconej z odprawy emerytalnej, wskazując w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 127 ust. 2 ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 maja 2001 r., odprawa emerytalna wymieniona w art. 114 ust. l pkt l powołanej ustawy, była składnikiem uposażenia policjantów i podlegała egzekucji na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, w tym zwłaszcza ustalonych procentowo. Brak było jednocześnie ograniczeń szczególnych wynikających z przepisów prawa, dotyczących niemożności objęcia odprawy potrąceniem w dokonanym przez organ zakresie. W złożonym odwołaniu K. J. zarzucił, że Komendant Powiatowy Policji nie stosuje się do poleceń Sądu, zmieniając prawomocny wyrok. Komendant Wojewódzki Policji decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]"czerwca 2004 r., utrzymał w mocy decyzję Komendanta Powiatowego Policji Nr "[...]" z dnia "[...]"maja 2004 r. W uzasadnieniu stwierdził, że uchylenie decyzji przez Sąd ma ten skutek, że postępowanie w sprawie toczy się od początku, zatem zarzut nie zastosowania się do poleceń Sądu nie znajduje uzasadnienia. Podniósł, że w przypadku alimentów ustalanych kwotowo i niezalegania przez zobowiązanego ich płatnością, świadczenia za dany okres są wolne od potrąceń, jednak odmiennie przedstawia się możliwość potrącenia z uposażenia policjantów i innych jego należności, przy alimentach ustalanych procentowo w stosunku do zarobków. Podkreślił, że użyte w ugodzie zawartej z udziałem strony pojęcie "zarobków" jest znacznie szersze niż "uposażenie" w rozumieniu art. 100 ustawy o Policji. Podobnie zakres przedmiotowy pojęcia "uposażenie" w rozumieniu art. 127 ustawy o Policji jest pojęciem szerszym niż "uposażenie" wskazane w art. 100 tej ustawy. Ustawodawca zdefiniował pojęcie uposażenia na potrzeby potrąceń, a organ Policji miał je jedynie stosować, również przy potrącaniu alimentów "procentowych" wynikających z zawartej przed sądem ugody, gdzie strony posłużyły się równoznacznym do uposażenia pojęciem zarobków. Organ Policji podkreślił też, że w stanie prawnym obowiązującym od 19 października 2001 r. (art. 127 ust. 3 ustawy o Policji), odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych świadczeń alimentacyjnych. W złożonej na powyższą decyzję skardze K. J. zarzucił, że niesłusznie potrącono z odprawy emerytalnej 36 % należności tytułem świadczeń alimentacyjnych, gdyż wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych i nie posiadał zaległości dotyczących tego zobowiązania. Odpowiadając na skargę Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie i stwierdził w uzasadnieniu, że organy administracji nie podzieliły poglądu zaprezentowanego przez Sąd administracyjny i ponownie odmówiły zwrotu potrąconej kwoty. Kierując się treścią art. 127 ust. 2 ustawy o Policji (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 101, poz. 1092) należało przyjąć, że na miesięczne uposażenie policjanta w miesiącu rozwiązywania stosunku służbowego składała się również odprawa. Taka interpretacja i praktyka stosowania prawa znajdowała wielokrotnie potwierdzenie w orzecznictwie w sprawach dotyczących zobowiązań alimentacyjnych funkcjonariuszy Policji. W tym kontekście pozostaje to w sprzeczności z poglądami prezentowanymi przez WSA w Olsztynie w sprawie zakończonej poprzednim orzeczeniem, w odniesieniu do poprzednio obowiązującego stanu prawnego. Wbrew stanowisku skarżącego i interpretacji Sądu administracyjnego, dopiero od 19 października 2001 r. odprawa z tytułu zwolnienia ze służby podlega egzekucji wyłącznie na zaspokojenie zaległych należności alimentacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § l w zw. z art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję w aspekcie jej zgodności z prawem i może ją wzruszyć jedynie wówczas, gdy narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu toczyło się postępowanie sądowoadministracyjne, zakończone wyrokiem z dnia 4 lutego 2004 r. (sygn. akt 2 II SA 363/03), uchylającym decyzje organów pierwszej i drugiej instancji w przedmiocie odmowy zwrotu kwoty pieniężnej potrąconej z odprawy emerytalnej na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych. W powołanym wyroku Sąd orzekł, że art. 127 ust. l ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 maja 2001 r., tj. w dacie otrzymania przez skarżącego odprawy emerytalnej pomniejszonej o świadczenie alimentacyjne, wyraźnie wskazywał, iż podstawą potrąceń z uposażenia policjanta mogą być jedynie sądowe lub administracyjne tytuły wykonawcze. W sprawie natomiast podstawą potrąceń była zawarta w dniu 15 grudnia 1989 r. przez Sądem Rejonowym ugoda sądowa zaopatrzona w klauzulę wykonalności, na mocy której skarżący zobowiązał się do świadczenia alimentów na rzecz dwojga małoletnich dzieci łącznie w wysokości 36% miesięcznego wynagrodzenia. Sąd stwierdził, że potrącenia tytułem bieżących świadczeń alimentacyjnych mogły być dokonywane jedynie z miesięcznego uposażenia, stanowiącego wynagrodzenie za pracę z tytułu służby w policji. Odprawa wypłacana w oparciu o art. 144 ust. l pkt l ustawy o Policji ma charakter jednorazowy, związany z faktem zwolnienia policjanta ze służby, zatem potrącenie należności z tytułu bieżących świadczeń alimentacyjnych z odprawy nie znajduje uzasadnienia. We wskazaniach, co do dalszego postępowania Sąd, z uwagi na konieczność ustalenia właściwej drogi do żądania zwrotu potrąconej kwoty, zalecił też wyjaśnienie, czy egzekucja prowadzona przez Komornika Sądu Rejonowego (pismo z dnia 6 października 1990 r. o zajęciu wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych) była prowadzona także w dacie zwolnienia skarżącego ze służby. Zgodnie z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o jakiej mowa w powołanym przepisie, dotyczyć może zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Powyższe oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Orzeczenie to stanowi zatem podstawę do działania organu, którego decyzja została przez sąd uchylona. Związanie oceną prawną i jej konsekwencjami w postaci wskazań co do dalszego postępowania zawartymi w uzasadnieniu wyroku może być wyłączone tylko w razie istotnej zmiany (po wydaniu wyroku) stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu wyroku w drodze skargi kasacyjnej. Organ administracji nie ma zatem prawnej możliwości orzeczenia w sprawie objętej prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego w odmienny sposób, niż wynikający z uzasadnienia tego wyroku. W sytuacji, gdy organ nie podziela poglądów prawnych sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku, ustawodawca przewidział możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Naruszenie natomiast zasady związania oceną prawną przez organ administracji stanowi wadę skutkującą stwierdzeniem jej nieważności w nowym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie mogły zatem organy Policji, bez naruszenia cytowanego art. 153, przy ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego orzec w analogiczny sposób, jak w uchylonych wyrokiem z dnia 6 lutego 2004 r. decyzjach. Nie zmienił się bowiem ani stan faktyczny, ani stan prawny, nie doszło też do wzruszenia tego wyroku w trybie środków nadzwyczajnych. Odmienne od zawartej w powołanym wyroku oceny prawnej Sądu poglądy wyrażone w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji są zatem niedopuszczalne i naruszają art. 153 cytowanej ustawy. W postępowaniu przed sądem administracyjnym, zgodnie z art. 145 § l pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponieważ w przedmiotowej sprawie taka sytuacja zaistniała na podstawie wyżej wymienionego przepisu orzeczono jak na wstępie. Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.