II SA/Ol 637/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. E. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. WSA/post.1 - sentencja postanowienia We wniosku z dnia 25 maja 2014 r. skarżący – J. E. wniósł o zwolnienie od wszelkich kosztów postępowania. Oświadczył, że utrzymuje się z renty, z której po potrąceniach, w tym z tytułu alimentów, otrzymuje 318,96 zł. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 5,82 ha, co stanowi 5,07 ha przeliczeniowych, lecz 0,80 ha stanowi "dożywocie" matki, którą się opiekuje, zaś 0,60 ha "dzierżawę" jego siostry. Dla niego pozostaje 3,67 ha. Podniósł, że z renty i z tego co "uzyska z ziemi, jeśli uzyska" musi pokryć wszystkie wydatki. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący przedłożył wniosek z dnia 25 czerwca 2014 r., w którego rubryce nr 4 zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że z jego emerytury na życie zostaje ok. 318 zł, zaś matka wydaje głównie na leki i wizyty u lekarzy, dlatego też z jej emerytury praktycznie nic nie pozostaje na życie i opłaty. Podniósł, iż uprawia swoją część ziemi, lecz środki pieniężne, jakie uzyskuje raz do roku ze zbiorów trzeba pomniejszyć o koszty uzyskania przychodu – podatki, opłaty, nawozy, wynajem kombajnu i innych niezbędnych urządzeń. Dodatkowo ponosi wydatki na leki w wysokości 100 zł, energię elektryczną – 50 zł i wodę – 30 zł miesięcznie oraz podatek rolny – 200 zł kwartalnie. Dodał, że nie kupuje ubrań ani urządzeń domowych, ponieważ go na to nie stać. W rubryce nr 6, w której należy wpisać osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wymienił córkę, na rzecz której płaci alimenty oraz matkę, którą się opiekuję "w ramach umowy dożywocia". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, do majątku skarżącego należy pół domu o powierzchni 60 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 5,84 ha. W rubryce nr 8 skarżący wykazał dochód matki z tytułu emerytury w kwocie 800 zł, zaś w rubryce nr 10 – dochód własny z tytułu renty w kwocie 318,96 zł (761,38 zł brutto) oraz z tytułu zbioru plonów, "po odliczeniu kosztów, opłat, nawozów", w przybliżeniu 400 zł miesięcznie, co łącznie stanowi 718,96 zł. Dla potwierdzenia wysokości otrzymywanej renty skarżący załączył do wniosku kopię decyzji o ustaleniu prawa do renty. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do posiadanych przez niego nieruchomości budynkowych i gruntowych oraz maszyn i urządzeń rolniczych) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodu z tytułu działalności rolniczej, dochodu jego matki z tytułu emerytury, ponoszonych wydatków, a także wyciągów z posiadanych przez niego i jego matkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 14 sierpnia 2014 r., w którym wyjaśnił, że druga połowa domu należy do sąsiada, który pokrywa swoją połowę kosztów utrzymania domu. Poza domem, w skład gospodarstwa rolnego wchodzi obora i stodoła, które wymagają remontu i w istocie nie przedstawiają żadnej wartości. Skarżący oświadczył, że posiada ponadto ciągnik o wartości ok. 3.000 zł, brona i pług. Wskazał, iż nie prowadzi żadnej hodowli ze względu na stan zdrowia (który opisał w dalszej części pisma) i nieopłacalność, obsiewa natomiast pole. "Dochód z obsianego pola jest raz do roku albo go nie ma." Podniósł, że pieniądze, które otrzymuje z tego tytułu muszą starczyć na całoroczne przeżycie. Wskazał, iż nie całość jego ziemi nadaje się do uprawy, część ziemi to nieużytki. Stwierdził: "sprzedać tej ziemi nie mogę bo z czego będę żył" i dodał "dopóki żyje mama i dopóki nie skończy się dzierżawa (...) nie ma w ogóle możliwości sprzedać tej ziemi." Wyjaśnił, że część nieruchomości rolnej dzierżawiona przez siostrę, została jej wydzierżawiona w 1994 r. przez rodziców na 25 lat w zamian za ponoszenie wszelkich kosztów związanych z jej utrzymaniem. Część jego matki to w części nieużytki, a w części grunt użytkowany na potrzeby własne (drzewa owocowe, warzywa, zboże). Wskazał, iż za zboże otrzymał 4.200 zł, z czego od razu zapłacił za kombajn 1.100 zł. Oświadczył, iż nawet nie wie, czy z pozostałej kwoty wystarczy na paliwo do ciągnika, bo pole trzeba zaorać i zasiać, a ponadto na opryski, podatek, opał na zimę, leki, żywność i inne opłaty. Wskazał, iż musi przeżyć cały rok za pozostałe 3.100 zł oraz środki z renty. Oświadczył: "nie wiem co za te 3.100 mam zrobić, czy wykupić leki, opał, opłacić podatek, czy też paliwo do ciągnika i opryski, a z czego żyć. Także potrzebny remont pieca kaflowego." Dodał, iż aby "otrzymać dopłaty bezpośrednie do ziemi to ziemię trzeba obrabiać i utrzymać w dobrej strukturze, (...). Wielkość tych dopłat może wynieść 830 zł do hektara. Chociaż otrzymam te dopłaty to i tak większość idzie na nawozy, opryski, paliwo, podatek. Termin tych dopłat uzależniony jest od Agencji. Te 830 zł dopłat do hektara. A hektarów uznali 4,07. Dopłaty otrzymałem za 2013 w lutym lub w marcu." Wskazując, iż matka jest osobą chorą, stwierdził, iż z emerytury musi ona wykupić leki, maści, żywność, opłacić energię i częściowo opał. Oświadczył, iż on i matka są na "własnym rozrachunku". Dodał: "tyle co wiem że mama nie posiada żadnego konta bankowego i żadnych zapasów pieniędzy (...). Ja także żadnych zapasów pieniędzy nie posiadam i żadnego konta (...)." Wskazał, iż matka pożycza czasami pieniądze na leki od córki. Zadał pytanie: "co do mojej sprawy mają dochody mojej mamy". Wyjaśnił, iż nie posiada żadnych rachunków za leki, opał, żywność, gdyż do tej pory nie były mu potrzebne, dlatego też nie może dokładnie wyszczególnić ile na co wydaje. Oświadczył, iż posiada zaległości w płaceniu alimentów i nie posiada pieniędzy, aby to zadłużenie uregulować. Dodał też, iż nie wie co z nim będzie po operacji zaplanowanej na 28 lutego 2015 r., lecz wie na pewno, że będzie czekać go długa rehabilitacja. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył kopie: dokumentacji lekarskiej (2 karty) oraz decyzji o waloryzacji renty (1 karta), zgodnie z którą wysokość jego renty do wypłaty wynosi od 1 marca 2014 r. 324,07 zł. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2014r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że w niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Dodatkowo informacje zawarte w przedłożonych przez niego dodatkowych oświadczeniach nie są w pełni zgodne z zawartymi we wcześniejszym jego oświadczeniu. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak kształtuje się rzeczywista sytuacja materialna skarżącego i jej rodziny oraz stwierdzenie z całą pewnością, że nie pozwala ona na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł J. E.. Stwierdził, że prowadzi samodzielne gospodarstwo rolne. Wprawdzie zamieszkuje razem z mamą ale każde z nich ponosi własne koszty utrzymania. Skarżący podkreślił, że jego matka swoją emeryturę przeznacza w całości na własne potrzeby, takie jak żywność, lekarstwa, energia elektryczna itd. Stwierdził, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Otrzymuje rentę, która po potrąceniach komorniczych z tytułu alimentów wynosi 324 zł. Podał, że na początku 2014r. otrzymał przekazem pocztowym dopłaty w wysokości 3 353,20 zł. Wskazał, że uzyskał również 3100 zł za sprzedaż zboża. Jednakże większą część dopłat musi przeznaczyć na środki produkcji oraz pokrycie podatku rolnego i inne koszty związane z uprawą ziemi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270, zwanej dalej: ppsa) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na to, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, do majątku skarżącego należy pół domu o powierzchni 60 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 5,84 ha. W rubryce nr 8 skarżący wykazał dochód matki z tytułu emerytury w kwocie 800 zł, zaś w rubryce nr 10 – dochód własny z tytułu renty w kwocie 318,96 zł (761,38 zł brutto) oraz z tytułu zbioru plonów, "po odliczeniu kosztów, opłat, nawozów", w przybliżeniu 400 zł miesięcznie, co łącznie stanowi 718,96 zł. Dla potwierdzenia wysokości otrzymywanej renty skarżący załączył do wniosku kopię decyzji o ustaleniu prawa do renty. Podniósł, że uprawia swoją część ziemi, lecz środki pieniężne, jakie uzyskuje raz do roku ze zbiorów trzeba pomniejszyć o koszty uzyskania przychodu – podatki, opłaty, nawozy, wynajem kombajnu i innych niezbędnych urządzeń. Dodatkowo ponosi wydatki na leki w wysokości 100 zł, energię elektryczną – 50 zł i wodę – 30 zł miesięcznie oraz podatek rolny – 200 zł kwartalnie. Dodał, że nie kupuje ubrań ani urządzeń domowych, ponieważ go na to nie stać. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza dotyczące przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, strona skarżąca podała m.in., że za zboże otrzymała 4.200 zł, z czego od razu zapłaciła za kombajn 1.100 zł. Wnioskodawca ponadto oświadczył, że nawet nie wie, czy z pozostałej kwoty wystarczy na paliwo do ciągnika, bo pole trzeba zaorać i zasiać, a ponadto na opryski, podatek, opał na zimę, leki, żywność i inne opłaty. Wskazał, że musi przeżyć cały rok za pozostałe 3.100 zł oraz środki z renty. Wielkość tych dopłat może wynieść 830 zł do hektara, a strona posiada 4,07 ha. Większa część dopłat jest i tak przeznaczana na nawozy, opryski, paliwo, podatek. Termin tych dopłat uzależniony jest od Agencji. Wskazując, że matka jest osobą chorą, stwierdził, iż z emerytury musi ona wykupić leki, maści, żywność, opłacić energię i częściowo opał. Oświadczył, że on i matka są na "własnym rozrachunku". Dodatkowo w złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący stwierdził, że na początku 2014r. otrzymał przekazem pocztowym dopłaty w wysokości 3 353,20 zł. Wskazał, że uzyskał również 3100 zł za sprzedaż zboża. Jednakże większa część dopłat musi przeznaczyć na środki produkcji oraz pokrycie podatku rolnego i inne koszty związane z uprawą ziemi. Przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności uzasadniają żądanie przedmiotowego wniosku. Zgodnie bowiem z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, czyli w zakresie całkowitym, następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyjmując natomiast wiarygodność oświadczeń skarżącego - złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy - że znajduje się ona w na tyle trudnych warunkach materialnych, iż nie posiada realnych możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy należało uwzględnić. Za uwzględnieniem wniosku przemawia w szczególności fakt, że skarżący rzeczywiście nie ma wystarczających dochodów, z których mógłby się utrzymać, a tym bardziej poczynić z nich oszczędności. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń skarżącego wynika, że jego sytuacja materialna jest niezwykle trudna i prawdopodobnie nie stać go na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych, takich choćby jak zakup ubrania. Wprawdzie wyjaśnienia skarżącego są w pewnej części chaotyczne i niepełne, to jednak ich całościowa analiza pozwala w ocenie Sądu na wystarczające zobrazowanie sytuacji finansowej skarżącego. Niewątpliwie jego podstawowym i jedynym regularnym dochodem jest renta, z której po potrąceniach komorniczych z tytułu alimentów na dziecko, strona otrzymuje około 320 zł. Ponadto wnioskodawca otrzymał na początku 2014r. dopłaty do uprawianej ziemi w kwocie 3 353,20 zł. Uzyskał również 4.200 zł ze sprzedaży zboża, z czego jak podał, od razu zapłacił za kombajn 1.100 zł. Według oświadczeń skarżącego zamieszkuje on ze swoją matką, jednak jej niewielkie środki emerytalne w kwocie 800 zł wystarczają jedynie na podstawowe potrzeby związane z jej utrzymaniem (połowę przeznacza na lekarstwa i wizyty u lekarza). Średnia miesięczna ze wszystkich dochodów wykazanych przez stronę wynosi zatem około 857 zł. Biorąc zaś pod uwagę to, że strona uprawia ziemie, niewątpliwie ponosi ona koszty z tym związane w postaci zakupu m.in. paliwa, środków produkcji, podatku rolnego. Uwzględniając ponadto podstawowe potrzeby każdego przeciętnie funkcjonującego takie jak wyżywienie, ubranie, opłaty za prąd itd., trzeba dojść do wniosku, że skarżący może mieć ogromne trudności z ich zaspokojeniem. Nie bez znaczenia jest też sytuacja zdrowotna wnioskodawcy, który nie jest osobą w pełni zdrową. Jak podał na lekarstwa wydaje on 100 zł miesięcznie. Ponadto, nawet jeśliby przyjąć, że matka, która zamieszkuje wraz ze skarżącym, partycypuje w jakimś stopniu w kosztach jego utrzymania, to dochody ujawnione przez skarżącego są tak niskie, że ewentualne środki emerytalne jego matki, które też są przecież niewielkie (800 zł), nie mogą wpłynąć na znaczną poprawę jego sytuacji materialnej, zwłaszcza w stopniu umożliwiającym poczynienie przez niego jakichkolwiek oszczędności. Sąd dał tu wiarę oświadczeniu wnioskodawcy, że emerytura matki, przynajmniej w znacznej części, jest przeznaczana na potrzeby związane z jej utrzymaniem. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji.