II SA/Ol 638/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 2 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca – M. A. wniosła - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdziła, że nie jest w stanie uiścić żądanej kwoty wpisu od skargi. Wskazała, iż jest matką samotnie wychowującą dziecko, zaś dochody, jakie osiąga, są zbyt małe na poniesienie dodatkowych kosztów. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dzieckiem ("[...]"). W rubrykach nr 7.1 - nr 8 skarżąca nie wykazała majątku - własnego i/lub dziecka. W rubryce nr 10 wykazała dochód własny z tytułu wynagrodzenia za pracę (1/2 etatu) w wysokości "[...]", natomiast w rubryce nr 11 wpisała: "kredyty, koszty ponoszone na mieszkanie". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej 2-osobowej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez skarżącą oświadczenia wezwana została ona do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie odnoszącym się do sytuacji majątkowej jej dziecka; lokalu, w którym aktualnie mieszkają; dochodów skarżącej; ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, tzw. "500+" lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny; wysokości i przeznaczenia wydatków ponoszonych przez 2-osobową rodziną; wykazanych we wniosku "kredytów i kosztów ponoszonych na mieszkanie", a ponadto wyciągów z posiadanych przez nią i jej dziecko rachunków bankowych z okresu od dnia 1 maja 2017 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie lub jej pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez określoną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przesłała dodatkowe oświadczenie z dnia "[...]" (data nadania), w którym wskazała, że wraz z dzieckiem mieszkają obecnie w lokalu "w zamian za pilnowanie", a jedynymi związanymi z tym kosztami są opłaty za prąd, wodę, gaz i śmieci (łącznie: "[...]"). Do oświadczenia skarżąca załączyła: zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę ("[...]"), decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2017 r. wraz z decyzją ją zmieniającą oraz kopie: decyzji w sprawie renty "[...]" (świadczenie do wypłaty: "[...]"), decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego na dziecko (świadczenie do wypłaty: "[...]"), zawiadomienia o zmianie wpisu w księdze wieczystej, a także wydruk z rachunku bankowego skarżącej za okres od czerwca do sierpnia 2017 r. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jej 2-osobowej rodziny. Wskazać należy, że skarżąca udzieliła wprawdzie odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, lecz w sposób niepełny i ogólnikowy, przedkładając jedynie wybiórczo wybrane dokumenty i oświadczenie. Nie wyjaśniła przy tym przyczyny niezłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła ani wyciągów z rachunków bankowych dziecka ("[...]") ani oświadczenia o nieposiadaniu przez nie jakichkolwiek rachunków bankowych. Skarżąca przedłożyła jedynie wyciąg z własnego rachunku bankowego za okres od czerwca do sierpnia 2017 r. (saldo początkowe: "[...]", saldo końcowe: "[...]"), jednakże nie zastosowała się w tym zakresie ściśle do wezwania, w którym żądano wyciągu z okresu od dnia 1 maja 2017 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. W sytuacji, gdy skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych wyciągów z rachunków bankowych dziecka oraz własnego za żądany okres, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, nie jest natomiast możliwa pełna ocena rzeczywistych zdolności płatniczych 2-osobowej rodziny skarżącej. Brak wyciągów za ostatni miesiąc nie pozwala bowiem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że członkowie tej rodziny nie dysponują środkami pieniężnymi, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie w całości lub w części. W dalszej kolejności wskazać należy, że skarżąca nie przedłożyła ponadto wszystkich wymaganych oświadczeń, które pozwoliłyby w pełni ocenić aktualną sytuację finansową 2-osobowej rodziny. Zauważyć należy, że we wniosku skarżąca wykazała jedynie dochód własny z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości "[...]". Z przedłożonych na wezwanie dokumentów źródłowych wynika, że źródłami utrzymania 2-osobowej rodziny, poza wynagrodzeniem skarżącej w kwocie "[...]", są ponadto renta "[...]" w kwocie "[...]" i świadczenie wychowawcze w kwocie "[...]". Środki pieniężne, którymi dysponuje skarżąca ze wskazanych tytułów, stanowią łącznie "[...]". Pomimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła dodatkowych oświadczeń, z których wynikałoby, czy w 2017 r. ona i/lub jej dziecko korzystali i/lub korzystają nadal także z innego rodzaju świadczeń socjalnych, bądź z pomocy osób trzecich i/lub członków rodziny. Informacje w tym zakresie mogłyby okazać się natomiast istotne, bowiem w obecnym stanie sprawy wysokość wykazanych przez skarżącą wydatków w dodatkowym oświadczeniu i wynikających z powtarzalnych operacji przeprowadzanych na jej rachunku bankowym, przewyższa wysokość wskazanych dochodów. Czyni to oświadczenie skarżącej co do sytuacji materialnej jej 2-osobowej rodziny niewiarygodnym, szczególnie że wskazane wydatki nie obejmują kosztów wyżywienia, odzieży, środków czystości, itp., co po ich doliczeniu dodatkowo podwyższyłoby wysokość obciążeń rodziny. Rozbieżność ta uniemożliwia podjęcie korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. W sytuacji, gdy pokrywa ona wydatki, których wysokość przekracza wysokość jej dochodów bez wskazania źródeł ich finansowania, nie można wykluczyć, że jest ona w stanie zdobyć dodatkowe środki pieniężne, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla jej rodziny, także na sfinansowanie pełnych kosztów postępowania, szczególnie że na obecnym jego etapie koszty te ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności wydatków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Rodzaj oraz wysokość wydatków koniecznych strony mogą być w każdym przypadku różne - zależnie od wieku strony, stanu jej zdrowia, stanu rodzinnego, stanu posiadania, itd., dlatego też to w interesie strony jest wskazanie wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków oraz wykazanie, że należą one do kategorii wydatków koniecznych. Skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła natomiast pisemnego oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie wszystkich miesięcznych wydatków jej 2-osobowej rodziny oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia. Nie wskazała też przyczyny niezastosowania się do wezwania w tym zakresie. Zauważyć należy, że w rubryce nr 11 skarżąca wpisała tylko: "kredyty, koszty ponoszone na mieszkanie". W dodatkowym oświadczeniu wykazała wyłącznie koszty związane z mieszkaniem w lokalu użyczonym "w zamian za pilnowanie" (opłaty za prąd, wodę, gaz i śmieci w łącznej kwocie "[...]"), nie odniosła się natomiast do wezwania w zakresie dotyczącym "wskazanych" kredytów, w szczególności zaś celów, na jakie zostały zaciągnięte oraz aktualnego stanu zadłużenia z tytułu poszczególnych kredytów, co nie pozwala ustalić, do kiedy ciąży na skarżącej obowiązek spłaty poszczególnych kredytów oraz czy wydatki z tego tytułu można uznać za mające pierwszeństwo przed kosztami postępowania. W oparciu o przedłożone wyciągi z rachunku bankowego stwierdzić należy, że wysokość rat kredytów bankowych skarżącej wynosi średnio ok. "[...]" miesięcznie. Dodatkowo ponosi ona powtarzalne wydatki na rzecz "[...]" w średniej wysokości ok. "[...]" miesięcznie oraz bliżej nieokreślony wydatek z tytułu "wpłaty" oznaczonej nazwiskiem osoby trzeciej w wysokości "[...]" miesięcznie. Łączny koszt wskazanych wydatków to "[...]". Skarżąca nie wykazała natomiast wysokości pozostałych wydatków - związanych z wyżywieniem, kupnem odzieży, środków czystości, itp. Nie wskazała również źródeł ich pokrycia, co nie pozwala uznać, że w sposób rzetelny wykazała sytuację finansową swojej rodziny. Na zakończenie dodać należy, że skarżąca, pomimo wezwania, nie przedłożyła również dodatkowego oświadczenia, w którym w sposób pełny określiłaby obecny stan majątkowy jej dziecka. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej jej 2-osobowej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.