II SA/Ol 64/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł Wspólnota Mieszkaniowa "[...]" zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podano, iż Wspólnota nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania. W chwili obecnej dysponuje jedynie 3416,92 zł. Kwota ta stanowi sumę wpłat członków wspólnoty na fundusz remontowy, a zgromadzone środki przeznaczone są na bieżące oraz przyszłe, konieczne remonty budynku. Pochodzi on z 1905 r. i wymaga częstych remontów i ciągłej, kompleksowej modernizacji. Zgromadzone przez mieszkańców na dzień dzisiejszy środki wystarczają jedynie na bieżące i niezbędne naprawy. Wspólnota nie posiada innych środków finansowych ani żadnego majątku. Jej członkami są w przeważającej większości emeryci i renciści, nie dysponujący znacznymi środkami finansowymi. Z uwagi na brak możliwości prowadzenia działalności zarobkowej, wspólnota nie jest w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów postępowania, w tym na uiszczenie wpisu od skargi. W rubryce 8 formularza ("wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu") wpisano: "1.296,28 zł". Z wypełnienia pozostałych rubryk wynika, iż skarżąca posiada jedynie 3416,92 zł. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Stosownie do unormowania zawartego w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, bądź poszczególnych ich składników (opłat sądowych, wydatków) lub ich części, może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "może" oznacza, że przyznanie prawa pomocy w przypadku podmiotu niebędącego osobą fizyczną zostało w znacznej mierze pozostawione uznaniu sądu (bądź referendarza - art. 258 § 1 w/w ustawy). Przyjmuje się, iż tej kategorii podmiot obowiązany jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 401/09, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Wynika to z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego z powodów od siebie niezależnych. Odnosząc się do uzasadnienia zgłoszonego wniosku należy mieć na uwadze, iż wspólnota mieszkaniowa prowadzi zarząd nieruchomością stanowiąca współwłasność konkretnych osób, na którego koszty składają się nie tylko wydatki na remonty i bieżącą konserwację [art. 14 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zmianami)]. Przez koszty zarządu należy rozumieć wydatki ponoszone w związku z podejmowaniem wszelkich czynności o charakterze faktycznym, prawnym i procesowym, dotyczących rzeczy w zakresie jej utrzymania, a także czynności zachowawczych. W związku z tym opłaty wnoszone przez członków wspólnoty powinny uwzględniać nie tylko wydatki na remonty, ale także - prócz innych kosztów wymienionych w pkt 2 - 5 w/w przepisu - zapewniać rezerwę na incydentalne wydatki związane z ochroną interesów wspólnoty. Nie przyjmując takiego rozwiązania, członkowie wspólnoty muszą być przygotowani na ewentualność zwołania przez zarząd lub zarządcę zebrania właścicieli (art. 31 pkt a w/w ustawy) w celu podjęcia stosownej decyzji w konkretnej sytuacji. Dopiero w razie gdyby względy natury materialnej stanęły na przeszkodzie wygospodarowaniu wystarczających środków na opłacenie procesu, wspólnota - dowodząc tego - mogłaby zwrócić się o pomoc Państwa. Trzeba tu bowiem podkreślić, iż opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też, co potwierdza orzecznictwo, winno być ono stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Zdaniem orzekającego, znajdowania się w takiej sytuacji skarżąca nie wykazała. Wobec powyższego postanowiono jak w sentencji, w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.