II SA/Ol 640/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2016 r. sprawy ze skargi A. S. i R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy na skutek sprzeciwu A. S. od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 24 czerwca 2016 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia 1. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, 2. utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. We wniosku z dnia 30 maja 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca – A. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy. Podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i teściową. Utrzymują się z renty męża skarżącej w kwocie 930 zł oraz jej emerytury w kwocie 1800 zł i emerytury teściowej w kwocie 1200 zł. Stałe wydatki rodziny na leki, utrzymanie domu, spłatę kredytu i inne bieżące wydatki to suma 3500 zł. Wskazała, że jej majątek stanowi dom o powierzchni ok. 195 m2 o wartości szacunkowej 0,5 mln zł i samochód marki Honda Jazz rocznik 2002. Według oświadczenia nie posiada żadnych oszczędności Z uwagi na braki formalne wniosku, pismem z dnia 13 czerwca 2016 r., skarżąca wezwana została do ich uzupełnienia (poprzez wypełnienie podrubryk nr 4.1. i nr 4.2. w sposób pozwalający poznać jednoznacznie zakres jego żądania) w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, a ponadto do przedłożenia w tym samym terminie wskazanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżąca zobowiązana została do wskazania położenia domu (nr i obręb działki) oraz aktualny sposób jego wykorzystywania, powierzchnię działki, na której jest posadowiony i sposób jej zagospodarowania. Wyjaśnienia czy nadal są z mężem współwłaścicielami działek nr "[...]", obręb Z., co wynika z akt administracyjnych sprawy. Przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez członków rodziny dochodów oraz przedłożenia wyciągów z posiadanych kont bankowych lub oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych. Wyszczególnienie ponoszonych miesięcznych wydatków. Wnioskodawczyni pouczona została, że nieusunięcie braków formalnych wniosku w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania, natomiast nieprzedłożenie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przedmiotowe wezwanie zostało doręczone stronie w dniu 15 czerwca 2016 r. Wyznaczony w nim termin upłynął zatem w dniu 22 czerwca 2016 r. Pomimo przytoczonego wyżej pouczenia, skarżąca nie uzupełniła w wyznaczonym terminie braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedłożyła też żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W dniu 22 czerwca 2016 r. przesłała natomiast niepodpisane pismo procesowe, w którym wniosła o "przedłużenie terminu sądowego do uzupełnienia braków formalnych urzędowego formularza oraz złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych". Uzasadniła, iż nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów, wyciągów i zaświadczeń, gdyż przebywa z mężem poza domem w związku z zaplanowaną wcześniej wizytą lekarską u kardiologa, a następnie ustalonego wcześniej wyjazdu do dzieci. Zarządzeniem z dnia 24 czerwca 2016r. referendarz sądowy w tutejszym Sądzie pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej, na podstawie art. 257 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej jako: p.p.s.a. Uzasadnił, że strona wnosząc wniosek o przyznanie prawa pomocy powinna określić w sposób wyraźny granice, w zakresie których rozpoznawany będzie jej wniosek. W warunkach niniejszej sprawy skarżąca we wniosku tego nie uczyniła. W zakreślonym terminie nie uzupełniła też braków formalnych wniosku w tym zakresie. Referendarz ocenił, że w tej sytuacji drugorzędne znaczenie ma to, że skarżąca nie przedłożyła również żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wyjaśnił, że obowiązku pozostawienia tego wniosku bez rozpoznania nie uchyliłoby jednocześnie skuteczne wystąpienie przez skarżącą z wnioskiem o przedłużenie terminu. Przedłużenie terminu dopuszczalne jest bowiem jedynie w przypadku terminów sądowych (art. 84 p.p.s.a.), natomiast termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy jest terminem ustawowym, wynikającym z art. 49 § 1 w zw. z art. 252 § 2 p.p.s.a. Jako taki, termin ten nie może być zatem przedłużony. W tych okolicznościach, kierując się względami ekonomiki procesowej odstąpiono od wezwania skarżącej do uzupełnienia braku formalnego tego wniosku (brak podpisu). W ustawowym terminie A. S. wniosła sprzeciw od powyższego zarządzenia w związku z naruszeniem art. 49 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może zostać przywrócony lub przedłużony. Wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyznała, że wyznaczony termin na uzupełnienie wniosku jest terminem ustawowym i nie podlega przedłużeniu, ale może podlegać przywróceniu. Stwierdziła, że oczywiste jest, że tak właśnie powinien zostać potraktowany jej wniosek z 22 czerwca 2016r. Wskazała, że jej intencją było złożenie stosownych formularzy i wyjaśnień w zakreślonym terminie. Na podstawie zarządzenia z dnia 1 sierpnia 2016r. skarżąca została wezwana do dokonania uchybionej czynności, tj. wykonania wezwania z dnia 13 czerwca 2016r., w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu. Wezwanie to doręczone zostało skarżącej (poprzez doręczenie zastępcze do rąk jej męża) w dniu 28 września 2016r. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie w dniu 5 października. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia, czy przekonanie strony o trudnej sytuacji materialnej. Użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Przekonuje o tym sformułowanie "gdy wykaże". Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek PPF. Strona obowiązana jest podać w nim przede wszystkim precyzyjnie w jakim zakresie żąda pomocy. Stosownie do pkt 4 wniosek może objąć po jednym żądaniu z rubryki 4,1 oraz 4,2). Zgodnie z pouczeniem zawartym w pkt 4 formularza wniosku pozostałe żądania należy przekreślić. Mimo wyraźnie wskazanego uchybienia i wezwania do sprecyzowania wniosku w tym zakresie, wnioskodawczyni do tej pory nie określiła konkretnie zakresu wniosku, co uniemożliwiało nadania mu biegu. Poza tym wnioskodawca jest obowiązany we wniosku podać informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. W rozpatrywanym przypadku wnioskodawczyni pomimo wezwania i pouczenia o skutkach zaniechania nie przedłożyła dotychczas dokumentów źródłowych, które uwiarygadniałyby jej sytuację majątkową. Zamierzonego skutku nie mógł odnieść zgłoszony w sprzeciwie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Wnioskodawczyni natomiast w dalszym ciągu nie spełniła nałożonych nań obowiązków, mimo że dokładnie wypunktowano jej w jakim zakresie powinna uzupełnić wniosek. Z tych też względów, orzeczono jak w sentencji, na podstawie wskazanych przepisów oraz art. 88 p.p.s.a. i art. 257 p.p.s.a.