II SA/Ol 642/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 grudnia 2010r. wniosku A. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia A. R. na etapie rozprawy wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie w uzasadnieniu złożonego w przepisanej formie wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie stwierdził, iż: "Posiada(-) dochód z renty na rękę 271,64 zł z czego płac(i) 120 zł alimentów. Zarobić nie jest(-) w stanie ponieważ jest(-) mocno skonfliktowany z żoną obecnie z byłą żoną i teściową które utrudniały i utrudniają jakiekolwiek działania. Żyj(e) ze zbieractwa, żebrownictwa, złodziejstwa, jałmużny i Opieki społecznej jak posiada środki. Jest m(u) niezmiernie przykro i wstyd występować o te 100 zł ale w (jego) tragicznej sytuacji bytowej każdy grosz się liczy." Z zawartej we wniosku deklaracji wynika nadto, iż skarżący nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego; jest współwłaścicielem 0,13 ha łąki; posiada długi, które względem ZUS wynoszą 8000 bądź 14000 zł. Wnioskodawca został zobowiązany do złożenia: (1) wyjaśnień na temat działalności gospodarczej zarejestrowanej w dniu 8 marca 2010 r. (z jakiej przyczyny jej prowadzenie zostało zawieszone w dniu 1 kwietnia 2010 r., czy została wznowiona, a jeśli tak, to od kiedy i czy z wnioskiem o wpis do ewidencji została złożona informacja o rachunkach bankowych /na formularzu EDG-RB/); (2) oświadczenia wyszczególniającego wszystkie kategorie wydatków, podającego ich uśrednioną miesięczną wysokość oraz wskazującego źródło pokrywania każdego z nich; (3) wyjaśnienia, z jakiego źródła pochodziły środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi; (4) dowodów opłacenia należności mieszkaniowych za wrzesień 2010 r.; (5) ostatniej decyzji o przyznaniu pomocy społecznej; (6) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, bądź oświadczenia o nieposiadaniu w owym czasie takowych rachunków. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca oświadczył, iż: (ad 1) "działalność (...) została zawieszona ze względu na rozpoczęcie kapitalnego remontu budynku gosp. przez Panią J. K. - do tej pory działalność gospodarcza nie została wznowiona"; (ad 2) "wydatków różnych kategorii nie ponos(i) bo nie ma(-) z czego"; (ad 3) "na opłacenie wniosku od skargi środki pożyczył(-)"; (ad 4) "za mieszkanie nie opłaca(-) bo koczuj(e) w nowo budowanym bud. nie ma(-) z czego płacić"; (ad 6) "decyzji o przyznaniu pomocy nie posiada(-) ponieważ wszystkie dokumenty Pani J. K. m(u) niszczy (...), a nowe nie dochodzą do skutku ponieważ za aprobatą Sądu Ad. wywiady są przeprowadzane tam gdzie (go) nie ma"; (ad 6) "wyciągów z banku nie posiada(-) bo nie ma(-) konta". Następnie postanowieniem z dnia 5 listopada 2010r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W postanowieniu wskazano na okoliczność, że kiedy skarżący został wezwany do wypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzestał na dokonaniu stosownej wpłaty (k. 37, 54), ponosząc tym samym w całości pierwszoinstancyjne koszty sądowe. W związku z tym został poproszony o wyjaśnienie tej kwestii. W odpowiedzi zaś stwierdził jedynie, iż pożyczył środki na ten cel. W postanowieniu stwierdzono, że udzielona w ten sposób odpowiedź na pytanie o źródło pochodzenia środków pieniężnych jest do tego stopnia lakoniczna, że nie pozwala choćby przypuszczać, iż skarżący nie będzie już mógł w ten sam sposób sfinansować ewentualnych kosztów sądowych wiążących się z zaskarżeniem orzeczenia kończącego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Poza tym skarżący nie wyjaśnił kwestii opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, odprowadzanie ścieków i ogrzewanie w budynku mieszkalnym, w którym "koczuje" (wyposażenie to zostało wyszczególnione w protokole oględzin - k. 24-26 akt drugoinstancyjnego postępowania administracyjnego), nie udzielił wprost odpowiedzi na pytanie, czy z wnioskiem o wpis do ewidencji działalności gospodarczej złożył informację o rachunkach bankowych oraz nie postarał się choćby o uzyskanie zaświadczenia od organu pomocy społecznej. Od powyższego postanowienia A. R. złożył sprzeciw. Skarżący podniósł, że jest bezradny wobec manipulacji jego byłej żony J. K., której postępowanie polegające na wskazywaniu jego błędnego adresu zamieszkania, uniemożliwia przeprowadzenie skutecznego wywiadu środowiskowego w jego sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Na podstawie zaś art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczeń i załączonych dokumentów, skarżący jest rencistą, którego dochód miesięczny netto z tytułu renty wynosi 271 zł 64 grosze zł, z czego 120 zł są pobierane na poczet alimentów. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika również, że wnioskodawca posiada zaległe zobowiązania wobec ZUS. A. R. stwierdził, że nie prowadzi gospodarstwa domowego, gdyż rozwiódł się z żoną J. K.. Obecnie "koczuje" w nowo budowanym budynku, przez co nie ponosi żadnych opłat mieszkaniowych. Zresztą i tak nie miałby z czego pokryć takich wydatków. Utrzymuje się bowiem ze zbieractwa, żebrania oraz z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca podniósł, że nie posiada rachunku rozliczeniowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza wyjaśnił również, że zawieszona przez niego działalność gospodarcza nie została wznowiona, z uwagi na przeprowadzanie przez jego byłą żonę remontu budynku, gdzie ta działalność miała być prowadzona. Ponadto skarżący poinformował, że zdołał uiścić wpis w sprawie w kwocie 100 zł ze środków pieniężnych, które udało mu się pożyczyć. W ocenie Sądu skarżący w przedmiotowej sprawie w sposób wystarczający wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez A. R. środki finansowe są bowiem tak minimalne, że obecnie nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Takie wnioski można wysnuć na podstawie dokumentów i oświadczeń zgromadzonych w sprawie, mimo, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Referendarza oświadczeń i dokumentów. W ocenie Sądu bowiem dochody wykazywane przez skarżącego są poniżej minimum egzystencji. Jakakolwiek kalkulacja wydatków skarżącego nie jest potrzebna, aby przekonać się, że w jego sytuacji materialnej kwota 100 zł jest sumą bardzo dużą. Nie zmienia tego faktu również to, że wnioskodawca nie przedstawił na wezwanie referendarza w tut. Sądzie ostatniej decyzji organu pomocy społecznej w jego sprawie. W sytuacji bowiem w jakiej znajduje się A. R. jakiekolwiek środki uzyskane z pomocy społecznej nie zmieniłyby w sposób znaczący bardzo trudnej sytuacji finansowej strony. Tym samym trudno oczekiwać od skarżącego poczynienia oszczędności dla pokrycia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie i nie ma tu istotnego znaczenia, że uiścił on jednak wpis w przedmiotowej sprawie. Jego wyjaśnienia w tym zakresie trzeba uznać za prawdopodobne bowiem nie trudno sobie wyobrazić, że jeśli skarżącemu bardzo zależało na rozpatrzeniu jego sprawy przez sąd to uczynił wiele (jak podnosi - pożyczył), aby pozyskać kwotę 100 zł na ten cel. Jednocześnie wskazać wnioskodawcy należy, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.