II SA/Ol 650/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Irena Szczepkowska Protokolant Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2009 roku sprawy ze skargi J. S. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza S.przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. pozostawiono bez rozpoznania wniosek M. F. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej syna J. S. W uzasadnieniu wskazano, iż w myśl art. 15 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć zaświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych każdego członka rodziny, wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego, zaświadczenie lub poświadczenie dokumentujące wysokość innych dochodów. Wymóg ten obejmuje również małżonka rodzica osoby uprawnionej. Wskazano, iż w wyznaczonym przez organ terminie wnioskodawczyni nie przedłożyła wymaganego zaświadczenia o dochodzie męża. Podniesiono, iż stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przedmiotowy wniosek został przekazany do Marszałka Województwa, jednakże organ ten wniosek odesłał celem uzupełnienia brakujących w nim dokumentów, w tym przedmiotowego zaświadczenia dotyczącego męża wnioskodawczyni za 2007r. Na skutek tego wezwania wnioskodawczyni przedłożyła oświadczenie jej męża C. F. informujące, iż nie dostarczy on zaświadczenia o dochodach za 2007r. Pomimo kolejnych wezwań żądane dokumenty nie zostały nadesłane. W związku z powyższym jej wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. S. pozostawiono bez rozpatrzenia. M. F. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Podniosła, iż organ zażądał od niej zaświadczenia o dochodach jej obecnego męża za 2007 rok, podczas gdy zawarła z nim związek małżeński dopiero w czerwcu 2008r. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. S. został złożony w dniu 29 grudnia 2008r. Zatem organ pierwszej instancji zasadnie zażądał od M. F. zaświadczenia o dochodzie męża za 2007 rok, tj. za rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy. Stronę wezwano do uzupełnienia wniosku z pouczeniem, iż nieusunięcie jego braków spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. W związku z tym, iż w wymaganym terminie strona nie uzupełniła braków przedmiotowego wniosku zachodziła podstawa do pozostawienia go bez rozpatrzenia. Organ odwoławczy uznał, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa i nie narusza przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ani też rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również nie narusza przepisów postępowania administracyjnego. W ocenie Kolegium dla rozpatrywanej sprawy nie ma znaczenia okoliczność, kiedy wnioskodawczyni poznała swojego męża i od kiedy pozostaje z nim w związku małżeńskim. Wskazano, iż przepisy odnoszące się do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ściśle określają czyj dochód i z jakiego okresu jest brany pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zainteresowana sama określiła skład osobowy jej rodziny, wskazując iż członkiem rodziny jest jej mąż C. F. Ponadto zgodnie z art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów członkiem rodziny jest małżonek rodzica osoby uprawnionej. Zatem organ pierwszej instancji zasadnie zażądał przedłożenia przez wnioskodawczynię zaświadczenia o dochodach jej męża za 2007 rok oraz pozostałych wymaganych dokumentów. Skargę na powyższą decyzję wniosła M. F. Podniosła, iż w 2007 roku nie znała jeszcze swojego obecnego męża, z którym zawarła związek małżeński dopiero w czerwcu 2008 roku. Ponadto podała, iż mają z mężem ustanowioną rozdzielność majątkową. W związku z tym w jej ocenie żądania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. są bezpodstawne. Skarżąca podkreśliła, że wychowuje niepełnosprawne dziecko, sama również przeszła kilka operacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie wskazując, iż motywy przedmiotowego rozstrzygnięcia zostały wyczerpująco omówione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Organ zaznaczył, iż w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego wyjaśniono wszystkie okoliczności tej sprawy, zaś wydana decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z obowiązującymi przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.nr153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna. Podnieść należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) w przypadku, gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego organ właściwy wierzyciela przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa. Marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 17 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy). W przypadku, gdy marszałek ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wydaje decyzję zgodnie z art. 12 ustawy (art. 17 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy). W przypadku, gdy marszałek województwa ustali, iż w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przekazuje sprawę organowi właściwemu wierzyciela w celu ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 17 ust. 7 pkt 7 powołanej ustawy). Z kolei art. 12 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, iż postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela. Jednak w myśl art. 12 ust. 3 pkt 2 powołanej ustawy samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy wydawanie decyzji w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Ponadto w ust. 3a tego artykułu wskazano osoby, które marszałek województwa właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej może upoważnić do załatwiania w swoim imieniu spraw dotyczących realizacji świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i wydawania w tych sprawach decyzji. Z powyższych zapisów wyraźnie wynika, iż w przypadku gdy marszałek województwa uzna, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przejmuje on rolę organu właściwego wierzyciela. W takim przypadku tylko marszałek województwa jest uprawniony do wydawania decyzji załatwiających daną sprawę i nie może kompetencji tych scedować na inny organ, chyba że przepis ustawy wyraźnie tak stanowi. Wskazać przy tym należy, iż zapisów ustawy nie mogą zmieniać przepisy niższego rzędu, a w tym wypadku przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. Nr 136 poz.. 855 ze zm.). Delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia dotyczy bowiem jedynie ustalenia sposobu postępowania w tych sprawach, a nie organów właściwych do wydawania decyzji. Przy czym wskazać należy, iż idąc tokiem rozumowania organów w niniejszej sprawie należałoby uznać, iż w każdym wypadku właściwym do wydania decyzji jest organ właściwy wierzyciela (a nie marszałek województwa), gdyż tylko ten organ jest wymieniony w rozporządzeniu. Zatem zapisy rozporządzenia należy interpretować w taki sposób, aby były zgodnie z przepisami ustawy. Nie wyłącza to oczywiście możliwości wystąpienia przez Marszałka Województwa do innego organu (tym organu gminy) w ramach pomocy prawnej, lecz nie może to przenosić kompetencji do załatwienia sprawy. Z akt niniejszej sprawy wynika, iż zarówno matka osoby uprawnionej, jak i jej mąż przebywają na terenie Austrii, a zatem kraju członkowskiego Wspólnoty Europejskiej. W takim przypadku zatem zasadnie przekazano wniosek strony Marszałkowi Województwa. Jednakże z pisma Marszałka odsyłającego wniosek ponownie do organu gminy nie wynika, czy uznano iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z jednej strony bowiem wskazano na brak określonych dokumentów i poinformowano organ gminy, iż w takim wypadku organ wzywa do przedłożenia brakujących dokumentów w określonym terminie, a w przypadku niezastosowania się do wezwania wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. Z drugiej zaś poinformowano, iż po uzyskaniu wskazanych dokumentów Marszałek Województwa podejmie działania zgodne z obowiązującymi procedurami w celu rozpatrzenia wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wyjaśnienie tej kwestii ma istotne znaczenie dla ustalenia organu właściwego do wydania decyzji w niniejszej sprawie. Jeśli bowiem w ocenie Marszałka Województwa w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to wyłącznie Marszalek, a nie organ gminy jest uprawniony do wydania decyzji w niniejszej sprawie. Wprawdzie pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia nie stanowi rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy, ale kończy postępowanie administracyjne i w tym sensie załatwia sprawę. Zatem taką decyzję może wydać wyłącznie organ właściwy do jej załatwienia. Przy czym na tym etapie postępowania kwestii właściwości nie może rozstrzygnąć Sąd, gdyż brak jest jednoznacznego stanowiska w tej sprawie organu właściwego czyli Marszałka Województwa. Natomiast wskazać należy, iż odsyłając wniosek strony Marszałek Województwa przesądził o treści rozstrzygnięcia, określając jakie dokumenty winna przedłożyć strona i jakie orzeczenie winien wydać organ gminy w wypadku ich nieprzedłożenia. Zatem de facto organ gminy został pozbawiony prawa do swobodnego orzekania, co jest niedopuszczalne. Treść rozstrzygnięcia mogą bowiem określać jedynie przepisy ustawy, a nie stanowisko innego organu. Dodatkowo należy wskazać, iż w takiej sytuacji jeden z organów samorządowych rozstrzygnął o treści decyzji wydawanej przez inny organ samorządowy, co narusza konstytucyjną zasadę samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Ponadto przyjmując interpretację przepisów zaprezentowaną w niniejszej sprawie nie sposób byłoby rozstrzygnąć sprawy w przypadku sporu między organami co do konieczności uzupełnienia wniosku o określone dokumenty. Zatem mając na względzie powyższe wskazania organ pierwszej instancji winien w pierwszej kolejności ustalić, czy jest właściwy do wydania decyzji administracyjnej w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do treści zaskarżonej decyzji wskazać należy, iż w ocenie sądu stanowisko organu nie znajduje uzasadnienia. Jak słusznie podniósł organ ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 2 pkt 12 jednoznacznie określa krąg członków rodziny osoby uprawnionej zaliczając do nich także małżonka jego rodzica. Przy czym ustawodawca zaliczył małżonka rodzica osoby uprawnionej do członków jego rodziny niezależnie od faktu, czy wspólnie z osobą uprawnioną zamieszkuje i gospodaruje. Zatem fakt, iż matka osoby uprawnionej zawarła ze swoim mężem umowę o rozdzielności majątkowej nie ma żadnego znaczenia. Z chwilą bowiem zawarcia związku małżeńskiego stał się on członkiem rodziny osoby uprawnionej z mocy zapisów ustawowych. Natomiast słusznie skarżąca podnosi, iż organy winny uwzględnić fakt, iż C. F. stał się członkiem rodziny osoby uprawnionej dopiero w czerwcu 2008r., a zatem już po zakończeniu roku kalendarzowego, za który należy uwzględniać dochód rodziny. Art. 2 pkt 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, iż ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny – oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Z kolei w myśl art. art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. (Dz.U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zatem w ocenie sądu dochód z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy może dotyczyć wyłącznie tych osób, które były członkami rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy. Nie oznacza to jednak, iż zmiany następujące w składzie rodziny po zakończeniu roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy pozostają bez wpływu na ustalenie wysokości dochodu rodziny. Wprawdzie w ustawie brak jest przepisów odnoszących się do takiego stanu faktycznego, lecz zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Natomiast art. 24 powołanej ustawy stanowi podstawę do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej lub dochodowej. Skoro zatem ustawodawca dopuścił możliwość weryfikacji decyzji ostatecznej, to tym bardziej zmiana w sytuacji rodzinnej lub dochodowej zaistniała po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, a przed wydaniem decyzji w przedmiocie świadczenia nie może pozostać bez wpływu na treść rozstrzygnięcia organu. W związku z tym w ocenie Sądu należy uznać, iż zmiana w sytuacji rodziny, która zaszła po zakończeniu roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy winna być potraktowana, jak zmiana która zaszła po wydaniu decyzji przez organ. W związku z tym brak jest podstaw do żądania zaświadczenia o wysokości dochodu męża rodzica osoby uprawnionej za 2007r. Natomiast w ocenie Sądu organ jest uprawniony do żądania takiego zaświadczenia w odniesieniu do roku 2008r. Dopiero nieprzedstawienie takiego dokumentu może skutkować pozostawieniem wniosku skarżącej bez rozpoznania. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.