II SA/Ol 658/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2009 r. sprawy ze skargi P. B. na postanowienie Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy studentów kierunku – zawieszenia postępowania I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego P. B. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Postanowieniem z dnia 6 marca 2009 r. Prodziekan Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu "[...]", zwanego dalej Uniwersytetem, wszczął postępowanie w sprawie skreślenia P.B z listy studentów Wydziału Nauk Technicznych, kierunku energetyka w roku akademickim 2008/2009. Wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 2 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Z dokumentacji studiów P.B. wynika bowiem, że nie uzyskał on zaliczenia pierwszego semestru w wymaganym terminie, tj. do dnia 16 lutego 2009 r. Dnia 16 marca 2009 r. (data wpływu pisma do dziekanatu) P.B. zwrócił się do Dziekana Wydziału Nauk Technicznych z wnioskiem o zawieszenie postępowania. Stwierdził, że decyzją z 23 grudnia 2008 r. organ uchylił własną decyzję w sprawie skreślenia z listy studentów, ale nie umorzył postępowania i nie wydał rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Następnie Rektor utrzymał tę decyzję w mocy a strona zaskarżyła decyzję organu odwoławczego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W ocenie P.B. nie mogą toczyć się dwa postępowania administracyjne w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Skoro wcześniej wszczęte postępowania w tej samej sprawie pozostaje w toku, to należy umorzyć postępowanie administracyjne, wszczęte postanowieniem z dnia 6 marca 2009 r. Z ostrożności procesowej skarżący zażądał zawieszenia postępowania do czasu załatwienia wcześniej wszczętego postępowania administracyjnego i zawieszenia postępowania do czasu wydania rozstrzygnięć przez Sąd. Postanowieniem z dnia 31 marca 2009 r. Dziekan Wydziału Nauk Technicznych, na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 101 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071, ze zm., dalej jako K.p.a.) w związku z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, ze zm.), odmówił zawieszenia postępowania. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu i nie zachodzą wskazane w art. 97 § 1 K.p.a. przesłanki do jego obligatoryjnego zawieszenia. Na podstawie art. 98 § 1 K.p.a. przewidującego możliwość zawieszenia postępowania na wniosek strony, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, nie jest dopuszczalne zawieszenie postępowania wszczętego z urzędu. Postanowienie to doręczono stronie dnia 16 kwietnia 2009 r. W złożonym w dniu 11 kwietnia 2009 r. zażaleniu P.B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. do czasu wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Zakwestionował twierdzenie organu pierwszej instancji o niedopuszczalności zawieszenia postępowania wszczętego z urzędu. Stwierdził, że w tej sprawie organ powinien był z urzędu zawiesić postępowanie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny. Zdaniem żalącego się nie mogą toczyć się dwa postępowania administracyjne w przedmiocie skreślenia z listy studentów, a także nie może toczyć się jednocześnie postępowanie sądowe i administracyjne w tej samej sprawie. Zdaniem strony, organ zobowiązany był do zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. i zawieszenia postępowania z urzędu, bez względu na wniosek strony. Rektor Uniwersytetu postanowieniem z dnia 15 czerwca 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu stwierdził, że skoro w przedmiotowej sprawie postępowanie wszczęte było z urzędu, to ta okoliczność wyklucza możliwość fakultatywnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 98 §1 K.p.a. W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie zachodzą także przesłanki z art. 97 §1 K.p.a. Rektor wywiódł, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym, którym zdaniem żalącego się, jest toczące się postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi na poprzednio wydaną decyzję o skreśleniu z listy studentów. W złożonej skardze P.B. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Podał, że postanowienie organu pierwszej instancji doręczono mu w dniu 16 kwietnia 2009 r. Wcześniej jednak, przewidując treść tego rozstrzygnięcia, skarżący nadał w dniu 11 kwietnia 2009 r. przesyłkę z zażaleniem, które do organu wpłynęła w dniu 14 kwietnia 2009 r. Wobec powyższego przedwcześnie złożył środek zaskarżenia, gdyż w tej dacie nie było jeszcze przedmiotu zaskarżenia, skoro postanowienie dziekana nie weszło do obrotu prawnego. Organ odwoławczy obowiązany był zatem stwierdzić niedopuszczalność zażalenia. Postępowanie zażaleniowe nie zostało bowiem wszczęte, co wykluczyło możliwość wydania merytorycznego rozstrzygnięcia przez Rektora. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wyjaśnił, że skoro skarżącemu doręczono w dniu 16 kwietnia 2009 r. postanowienie Dziekana Wydziału Nauk Technicznych z dnia 31 marca 2009 r., to termin do wniesienia zażalenia upływał z dniem 23 kwietnia 2009 r. Przed odbiorem postanowienia z dnia 31 marca 2009 r. skarżący złożył na nie zażalenie (nadane w urzędzie pocztowym w dniu 11 kwietnia 2009.). Skarżący mógł zrealizować swoje prawo do złożenia zażalenia do dnia 23 kwietnia, co uczynił. Zdaniem Rektora, z zachowania skarżącego należy domniemywać, że miał on możliwość zapoznania się z treścią postanowienia przed datą jego doręczenia, np. przeglądając swoje akta w dziekanacie. Wobec czego zarzuty są bezpodstawne, gdyż Rektor nie naruszył prawa. Zdaniem tego organu, ewentualne naruszenie prawa było małej wagi, gdyż nie wiązało się dla strony z żadnym negatywnym skutkiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) obligowało Sąd do uwzględnienia skargi i stwierdzenia nieważności postanowienia w całości, gdyż w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Rektora Uniwersytety z dnia 15 czerwca 2009 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dziekana Wydziału Nauk Technicznych z dnia 31 marca 2009 r., którym odmówiono zawieszenia postępowania w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów Wydziału Nauk Technicznych , kierunku energetyka. Przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego określone zostały enumeratywnie w art. 97 K.p.a., natomiast możliwość fakultatywnego zawieszenia postępowania w sprawie wszczętej na żądanie strony określa art. 98 K.p.a. W każdym przypadku o postanowieniu w sprawie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej zawiadamia strony, stosownie do art. 101 § 1 K.p.a., a na postanowienie wydane w tym przedmiocie służy stronie zażalenie (§ 3 art. 101). Zgodnie z art. 141 § 2 K.p.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od chwili jego ogłoszenia stronie. W sprawach nie uregulowanych w rozdziale 11 działu II do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań (art. 144 K.p.a.). W sprawie bezsporne jest, że postanowienie organu pierwszej instancji doręczono skarżącemu w dniu 16 kwietnia 2009 r. Powyższe wynika ze zwrotnego potwierdzenie odbioru przesyłki. Wprawdzie sporządzone przez skarżącego zażalenie na to postanowienie nie zawiera daty jego sporządzenia, lecz z załączonej do pisma kserokopii koperty, w której przesyłka ta została przekazana organowi wynika, że została nadała w urzędzie pocztowym w dniu 11 kwietnia 2009 r., zaś do organu wpłynęła w dniu 14 kwietnia 2009 r. Wobec powyższego słuszny jest zarzut skarżącego, że zażalenie zostało wniesione przed doręczeniem mu treści postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania. Skoro bowiem zgodnie z art. 141 § 2 K.p.a. zażalenie może być wniesione w ściśle określonym terminie, który zaczyna biec od daty doręczenia postanowienia lub jego ogłoszenia, to nie może budzić wątpliwości, że wniesione w tej sprawie zażalenie zostało rozpatrzone z rażącym naruszeniem tego przepisu. Odnosząc się do wyrażonego w odpowiedzi na skargę stanowiska Rektora, że ewentualne naruszenie prawa w tej sprawie jest małej wagi, gdyż nie wiązało się dla strony z żadnymi negatywnymi, skutkami stwierdzić należy, że stanowisko to jest niezrozumiałe. Wśród naczelnych zasad regulujących postępowanie administracyjne w pierwszym rzędzie artykułowana jest zasada praworządności, zwana także zasadą legalności, wyrażona w art. 6 i początkowej części art. 7 K.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Ponadto, w treści zasady państwa prawnego wynikającej z art. 2 Konstytucji RP mieści się prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich. Z tych samych powodów w państwie prawnym wymagane jest nie tylko zrozumiałe, precyzyjne i zgodne z innymi regułami wynikającymi z istoty takiego państwa, unormowanie procedury, lecz również prawidłowe i ścisłe jej stosowanie w praktyce, w szczególności zaś jej przepisów, które określają uprawnienia procesowe uczestników postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 1999 r., sygn. V SA 250/93, ONSA 1994, nr 2, poz. 84). Stanowisko organu wskazuje też, iż nie w pełni akceptuje on konstrukcję zażalenia. Postępowanie zażaleniowe jest postępowaniem skargowym, co oznacza, że inicjowane jest tylko przez wniesienie takiego środka przez uprawnioną stronę. Organ nie może z urzędu wszcząć postępowania zażaleniowego, gdyż jest to niedopuszczalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 1984 r., sygn. II SA 2048/83, ONSA 1984, nr 1, poz. 5). Jednakże, trzeba podkreślić, że do skutecznego wszczęcia postępowania zażaleniowego niezbędne jest wniesienie tego środka zaskarżenia w terminie przewidzianym w art. 141 § 2 K.p.a. Podnieść również należy, że stosownie do art. 110 K.p.a., który na podstawie art. 144 K.p.a. ma zastosowanie także do postanowień, organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Powyższe oznacza, że dopiero doręczenie lub ogłoszenie decyzji (postanowienia) stanowi o wprowadzeniu tego aktu do obrotu prawnego. W postępowaniu wstępnym organ odwoławczy podejmuje czynności mające na celu ustalenie czy wniesiony środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesione z zachowaniem terminu. Odwołanie (zażalenie) przysługuje od decyzji (postanowienia), gdy przepis tak stanowi. Niedopuszczalne jest zatem wniesienie jakiegokolwiek środka zaskarżenia, jeżeli akt prawny będący przedmiotem zaskarżenia nie wszedł do obrotu prawnego, czyli pomimo jego wydania nie został stronie doręczony lub ogłoszony. W sytuacji gdy środek zaskarżenia został złożony przed wejściem do obrotu prawnego decyzji lub postanowienia, organ odwoławczy zobowiązany był do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania (zażalenia) w oparciu o art. 134 K.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 1839/07, niepublikowany). Skoro jednak organ odwoławczy rozpoznał zażalenie wniesione przed wejściem do obrotu prawnego postanowienia organu pierwszej instancji, to w konsekwencji zaskarżone postanowienie zostało wydane z urzędu, co jest niedopuszczalne. Rozpoznanie zatem w niniejszej sprawie zażalenia wniesionego przed wejściem do obrotu prawnego postanowienia organu pierwszej instancji o odmowie zawieszenia postępowania wydane zostało z naruszeniem art. 141 § 2 K.p.a., a waga tego naruszenia wyczerpuje przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Mając na uwadze powyższe naruszenie prawa procesowego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonego postanowienia Rektora Uniwersytetu. Z mocy art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.