II SA/Ol 66/15

Dnia 17 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Referent-Stażysta Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2015 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę. W dniu 10 września 2014 r. A.G. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna od dnia złożenia wniosku oraz za okres wsteczny od 1 lipca 2013 r. do 9 września 2014 r. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H.K. Decyzją z dnia [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówił przyznania A.G. wnioskowanego świadczenia. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 2, art. 3, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014 r., poz. 567) zwanej dalej: ustawa dla opiekunów, art. 17, art. 20, art. 32 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) zwanej dalej: u.ś.r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni decyzją z [...] nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką na okres: bezterminowo od 1 września 2010 r. Decyzja ta wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. W dniu 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po złożeniu przez A.G. wniosku w celu ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna, przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, podczas którego potwierdzono fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W złożonym wniosku zostało jednak zawarte oświadczenie, że wnioskodawczyni od 8 lat jest rolnikiem i prowadzi gospodarstwo rolne. Nie wskazano okresów, w których zaprzestano prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad matką, co jest podstawowym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia przez osobę będącą rolnikiem. A.G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi przeszkody w opiece nad matką. Podała, że w gospodarstwie prowadzona jest jedynie produkcja zbożowa. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, że osobom, których prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. przysługuje nowe świadczenie, tj. zasiłek dla opiekuna, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Z kolei, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, dodatkowy warunek przyznania tego świadczenia został określony w art. 3 ust. 1 ustawy dla opiekuna. Przepis ten uzależnia przyznanie świadczenia m.in. od rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę ubiegającą się o nie. Ponieważ skarżąca nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie jest możliwe przyznanie jej zasiłku dla opiekuna, pomimo że faktycznie opiekuje się matką. Brak jest bowiem podstaw do przyznania takiego zasiłku, skoro skarżąca jest w stanie pogodzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad matką. Na tę decyzję A.G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Do skargi dołączyła m.in. kserokopie decyzji wydanych w sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 2 lutego 2015 r. skarżąca podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne chociaż zostało jej przyznane bezterminowo, zostało odebrane. Później otrzymała informację, ze może składać wniosek ponownie, ale i tak otrzymała decyzję odmowną. Podniosła, że nie wie jaką emeryturę otrzyma w przyszłości, jeżeli zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawa ppsa. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Ustawa ta została uchwalona w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt 27/13 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1557) uznającego art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 11 ust. 3 tej ustawy stanowił, iż wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, tj. z dniem 1 lipca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku zwrócił uwagę, że interesy osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną miały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed wejściem w życie ustawy nowelizującej nie zostały zabezpieczone przez ustawodawcę w należyty sposób. Trybunał podkreślił, że naruszono tym samym bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, mająca przywrócić to bezpieczeństwo, określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy dla opiekuna, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, z dniem 1 lipca 2013 r. Zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. oraz od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. (art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy dla opiekuna). Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy dla opiekuna, w przypadku gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r. poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 3 ust. 2 ustawy dla opiekuna). W rzeczonej sprawie skarżąca miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji, która wygasła z mocy prawa, a zatem niewątpliwie jest ona osobą, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy dla opiekuna. Jednakże, jak sama skarżąca przyznała w złożonym wniosku, od 8 lat prowadzi gospodarstwo rolne. Zasadnie zatem organy orzekające uznały, że nie spełniła ona przesłanki o jakiej mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy dla opiekuna, warunkującej przyznanie zasiłku dla opiekuna wyłącznie w przypadku zaprzestania przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego. Fakt prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego stanowi bowiem negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Należy również zauważyć, że dopiero obiektywny brak możliwości zaspokojenia własnych potrzeb przez osobę wymagającą opieki, a w dalszej kolejności przez jej najbliższą rodzinę uzasadnia oczekiwanie pomocy ze strony całego społeczeństwa, i że pomoc ze strony Państwa udzielana opiekunom osób dorosłych jest formą subsydiarnej pomocy udzielanej osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, OTK-A 2014/9/104). Zatem w pierwszej kolejności to osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny powinna zapewnić opiekę członkowi rodziny tej opieki potrzebującemu. Tym bardziej, że jak podnosi skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji praca w gospodarstwie rolnym nie koliduje ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.