II SA/Ol 66/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. J. D. (skarżący, strona) w dniu 2 sierpnia 2021 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego z powodu niepełnosprawności. Burmistrz (organ I instancji) decyzją z dnia [...] przyznał skarżącemu zasiłek stały w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do dnia 28 lutego 2022 r. w wysokości 645 zł miesięcznie. Od powyższego rozstrzygnięcia odwołanie złożył skarżący. W ocenie skarżącego zasiłek stały powinien być mu przyznany z wyrównaniem od 1 lutego 2020 r. do 31 lipca 2021 r. w kwocie 5 301,00 zł. Odwołujący legitymuje się wyrokiem Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], zgodnie z którym zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Sąd stwierdził, że niepełnosprawność wnioskodawcy istnieje od dnia 16 stycznia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku stałego skarżący złożył 2 sierpnia 2021 r., po otrzymaniu wyroku Sądu Rejonowego IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. Jak wynika z akt sprawy jest to jego pierwszy wniosek o przyznanie zasiłku stałego, ponieważ wniosek z 28 lutego 2020 r. dotyczył ubiegania się o zasiłek okresowy (który wnioskodawca otrzymał decyzją z dnia [...]). Natomiast treść wniosku napisanego pismem odręcznym i złożonego 28 lutego 2020 r. do MOPS przekonuje, że nie było to żądanie przyznania zasiłku stałego. Podkreślono, że skoro zasadą jest, iż świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, a regułą wykładni prawa jest, że wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco, to zasiłek stały mógł zostać przyznany wnioskodawcy od dnia 1 sierpnia 2021 r. Procedura ustalenia stopnia niepełnosprawności nie była i nie jest w pełni skorelowana z procedurą przyznania świadczenia z pomocy społecznej i w konsekwencji za okres trwania postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności uprawniony nie mógł skutecznie, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisów, uzyskać danego świadczenia. Z kolei w dniu 28 lutego 2020 r. oraz podczas wywiadu środowiskowego w dniu 29 lutego 2020 r. skarżący wnioskował o przyznanie zasiłku okresowego (który otrzymał decyzją z [...]). Organy pomocy społecznej nie mają obowiązku z urzędu pouczać zainteresowanych o wszelkich możliwych świadczeniach, w innych sprawach, które ewentualnie może uzyskać strona z pomocy społecznej. Zasiłek stały i zasiłek okresowy to świadczenia przyznawane po spełnieniu różnych przesłanek. Skoro zatem skarżący złożył wniosek o zasiłek okresowy to w oparciu o wskazane żądanie organy nie mogły rozstrzygać w przedmiocie przyznania zasiłku stałego, bowiem rozstrzygnięcie w tym przedmiocie wykroczyłoby poza przedmiot postępowania. Skargę na decyzję Kolegium wywiódł pismem z dnia 20 listopada 2021 r. skarżący, wnosząc o uchylenie kwestionowanej decyzji i przyznanie prawa do zasiłku stałego od 1 lutego 2020 r. i wyrównanie od 1 lutego 2021 r. w kwocie 5301 zł. Decyzji zarzucono: przyznanie zasiłku stałego z powodu całkowitej niezdolności do pracy od 1 sierpnia 2021 r. Strona zwróciła się o wyrównanie zasiłku stałego od dnia 1 lutego 2020 r. w kwocie 5301 zł. Skarżący wskazał, że w dniu 16 stycznia 2020 r. został przez lekarza medycyny pracy uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. W dniu 28 lutego 2020 r. złożył do MOPS-u wniosek o zasiłek z tego tytułu. Organ przyznał mu zasiłek okresowy, zamiast zasiłek stały z tytułu niezdolności do pracy. Decyzja o zasiłku stałym została natomiast wydana dopiero od dnia 1 sierpnia 2021 r., ale bez wyrównania od dnia 1 lutego 2020 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W piśmie procesowym z 6 marca 2022 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w skardze i wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji i wypłatę wyrównania za okres od 01.02.2020 r. do 31.07.2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wywiedziona w niniejszej sprawie skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Wyjaśnić należy, że sprawa niniejsza została rozpoznana przez tutejszy Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja zaistniała na gruncie rozpatrywanej sprawy, gdyż taki wniosek został zawarty przez organ w odpowiedzi na skargę a skarżący mu nie oponował. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do dnia 28 lutego 2022 r. w wysokości 645 zł miesięcznie. Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.), przywoływana dalej jako: "u.p.s., które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków stałych. Tego rodzaju zasiłek, w myśl art. 37 ust. 1 u.p.s. przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z regulacji tej wynikają zatem przesłanki, które muszą być spełnione łącznie aby osoba pełnoletnia samotnie gospodarująca (a taką jest skarżący) uzyskała omawiane świadczenie, które - co istotne - nie jest przyznawane w ramach uznania administracyjnego, jak ma to miejsce w przypadku większości świadczeń z pomocy społecznej. Po pierwsze zatem, wnioskodawca musi być osobą niezdolną do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolną do pracy. Po drugie, jego dochód musi być niższy od ustalonego ustawą kryterium dochodowego. W sprawie istota sporu nie dotyczy spełnienia tych przesłanek przez skarżącego, lecz sprowadza się do kwestii, od jakiej daty świadczenie w postaci zasiłku stałego powinno być przyznane skarżącemu. Art. 106 ust. 3 u.p.s. mówi, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją - z zastrzeżeniem ust. 7-11. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Zgodnie z art. 106 ust. 7 u.p.s. w przypadku złożenia przez osobę, która nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wniosku o przyznanie zasiłku stałego wraz z wymaganą dokumentacją oraz potwierdzeniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia uzależnionego od niezdolności do pracy albo wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wszczyna się postępowanie o ustalenie uprawnienia do zasiłku stałego, a następnie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego: 1) w przypadku spełnienia warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 i 4 z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - postępowanie zawiesza się do dnia dostarczenia orzeczenia: 2) w przypadku niespełnienia któregokolwiek z warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 lub 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - odmawia się przyznania zasiłku stałego. Według art. 106 ust. 8 u.p.s. na okres zawieszenia postępowania przyznaje się z urzędu zasiłek okresowy w wysokości i na zasadach określonych w art. 38. Stosownie do art. 106 ust. 9 u.ps. jeżeli orzeczenie, o którym mowa w ust. 7, zostanie dostarczone w terminie 60 dni od dnia jego otrzymania, zawieszone postępowanie podejmuje się, a prawo do zasiłku stałego ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z potwierdzeniem, o którym mowa w ust. 7. Do ustalenia kwoty zasiłku stałego za okres pobierania zasiłku okresowego w trakcie zawieszenia postępowania art. 37 ust. 6 nie stosuje się. Jeżeli orzeczenie, o którym mowa w ust. 7, zostanie dostarczone po upływie 60 dni od dnia jego otrzymania, zawieszone postępowanie podejmuje się, a prawo do zasiłku stałego ustala się począwszy od miesiąca, w którym dostarczono orzeczenie. Do ustalenia kwoty zasiłku stałego za miesiąc, w którym dostarczono orzeczenie, o którym mowa w ust. 7, nie stosuje się art. 37 ust. 6 w przypadku pobierania zasiłku okresowego w trakcie zawieszenia postępowania (art. 106 ust. 10 u.p.s.). W przypadku niedostarczenia orzeczenia, o którym mowa w ust. 7, w terminie 3 lat od dnia zawieszenia postępowania lub powzięcia informacji o wydaniu orzeczenia zawieszone postępowanie podejmuje się z urzędu (art. 106 ust. 11 u.p.s.). W niniejszej sprawie Kolegium stwierdziło, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku stałego skarżący złożył 2 sierpnia 2021 r. po otrzymaniu wyroku Sądu Rejonowego IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. Jest to pierwszy wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku stałego. Dlatego też przyznano mu to świadczenie od 1 sierpnia 2021 r. Natomiast skarżący podniósł, że w dniu 16 stycznia 2020 r. został przez lekarza medycyny pracy uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Z kolei w dniu 28 lutego 2020 r. złożył do MOPS-u wniosek o zasiłek z tego tytułu. Zgodzić się należy z Kolegium, że w dniu 28 lutego 2020 r. oraz podczas wywiadu środowiskowego w dniu 29 lutego 2020 r. (akta adm., k. - 3) skarżący wnioskował o przyznanie mu zasiłku okresowego, który został mu przyznany decyzją organu I instancji z [...] (akta adm., k. – 27). Tym samym wnioskiem z dnia 28 lutego 2020 r. skarżący zwrócił się również o przyznanie mu zasiłku celowego na leki, który otrzymał na podstawie decyzji organu I instancji z [...] (akta adm., k. – 26). Wyraźny wniosek o przyznanie zasiłku stałego skarżący złożył natomiast podaniem z 2 sierpnia 2021 r. (akta adm., k. – 31), dołączając wyrok Sądu Rejonowego IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w sprawie zaliczenia skarżącego do stopnia niepełnosprawności (akta adm., k. – 30). Z przytoczonych jednak wcześniej przepisów art. 106 u.p.s. wynika, że osoba, która spełnia niektóre warunki z art. 37 (ust. 1 i 4 ustawy), a nie posiada orzeczenia o całkowitej niepełnosprawności do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ma możliwość złożenia wniosku o przyznanie świadczenia - zasiłku stałego, który może zostać przyznany od daty złożenia wniosku, o ile dostarczy orzeczenie o niepełnosprawności w terminie 60 dni od daty jego wydania. Złożenie wniosku po upływie 60 dni powoduje, iż zasiłek zostaje przyznany od miesiąca w którym dostarczono orzeczenia. Uwzględniając wskazane przepisy organy nie mogły zignorować istotnych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy oraz sekwencji ich składania przez skarżącego, a mianowicie oświadczenia skarżącego z 20 marca 2020 r. (kserokopia oświadczenia, akta adm., k. – 23), w którym zwrócił się o przekazanie zasiłku na wskazane przez niego konto bankowe, a przede wszystkim najprawdopodobniej dołączonego do tego oświadczenia wniosku skarżącego z 2 marca 2020 r. (akta adm., k. – 7), którym zwrócił się on do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z prośbą o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że organy w toku postępowania powinny uwzględniać zasady postępowania administracyjnego, w tym wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadę informowania stron. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygniecie o treści żądanej przez stronę. Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2001 r. sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158, teza pierwsza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 1997 r. sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Organ, kierując się treścią art. 9 k.p.a., powinien czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sprawie, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku brakuje. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ powinien zatem już w marcu 2020 r. po powzięciu informacji o złożeniu przez skarżącego wniosku w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności a także po złożeniu przez niego oświadczenia z dnia 20 marca 2020 r., zwrócić się o wyjaśnienie czy wniosek z 28 lutego 2020 r. był w istocie wnioskiem o zasiłek stały. Tym bardziej było to zasadne, że art. 106 ust. 7 -11 u.p.s. przewiduje procedurę w przypadku późniejszego dołączenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a skarżący już w złożonym wniosku z 28 lutego 2020 r. podnosił, że nie może podjąć zatrudnienia, a w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że stan zdrowia skarżącego po hospitalizacji uległ znacznemu pogorszeniu. Organ zaś powinien czuwać nad prawidłowością prowadzonego postępowania i informować skarżącego o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, oraz kontaktować się ze stroną, dbając o to, żeby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ dokona analizy wskazanych okoliczności, których nie wziął pod uwagę, a zwłaszcza istotnego zawiadomienia organu o tym, że skarżący zwrócił się do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z prośbą o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W tym kontekście w oparciu o przywołane przepisy u.p.s. organ rozważy przyznanie stronie zasiłku stałego od 1 marca 2020 r. (art. 106 ust. 9 u.p.s.). Organ jest związany zaprezentowaną oceną prawna i weźmie pod uwagę zaprezentowane zalecenia i w oparciu o nie ponownie przeprowadzi postępowanie w sprawie. Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.