II SA/Ol 660/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z [...] dotyczącej stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...] w sprawie bezczynności w wydaniu zaświadczenia 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego J. D. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że J. D. (dalej jako: "skarżący", "strona"), pismem z 1 września 2025 r. zwrócił się do Rektora Uniwersytetu [...] (dalej jako: "organ", "Rektor") o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej Rektora z [...] lipca 2025 r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia tego organu z [...] r. Decyzją z [...] 2025 r., organ odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] lipca 2025 r. W uzasadnieniu Rektor wskazał, że nie widzi podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony. Przytoczył treść art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm., dalej jako: "k.p.a."), zgodnie z którym organ stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zawiera ona wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Pismem z 3 października 2025 r. skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na ww. decyzję, zarzucając jej wadliwość mającą wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżący opisał przebieg postępowania i podał, że [...] lipca 2025 r. organ wydał decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności własnego postanowienia z [...] r. Decyzja ta została zaskarżona do sądu administracyjnego. W odpowiedzi na skargę wniesioną na decyzję z [...] lipca 2025 r. organ wskazał, że "wydanie decyzji w miejsce postanowienia stanowi uchybienie formalne o charakterze nieistotnym". Wobec tego strona wniosła o wydanie postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej, jednak postanowieniem z [...] sierpnia 2025 r. Rektor odmówił sprostowania oczywistej omyłki ww. decyzji w ten sposób, że słowa "decyzja" lub "decyzji" zastępuje się słowami "postanowienie" lub "postanowienia", uznając, że taka zmiana nie mieści się w pojęciu "oczywistej omyłki". Wobec tej sprzeczności w stanowiskach organu, skarżący wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Rektora z [...] lipca 2025 r., uznając, że jeśli wada wykracza poza pojęcie wady nieistotnej, to organ po ustaleniu we własnym zakresie, że wada nie podlega rektyfikacji, winien podjąć z urzędu działania mające na celu zainicjowanie wyeliminowania istotnie wadliwego aktu administracyjnego z obrotu prawnego, czego mimo ciążącego na nim obowiązku nie uczynił. W uzasadnieniu wniesionej w niniejszej sprawie skargi skarżący wskazał, że uprawnione jest postawienie Rektorowi wielu zarzutów, a w szczególności: 1. sporządzenie uzasadnienia decyzji niespełniającego wymogu art. 107 § 3 k.p.a., 2. rozstrzygnięcie sprawy jedynie w zakresie wady z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., a ponadto bez podania informacji, przez pryzmat których przepisów powodujących nieważność ex lege kontrolował zaskarżoną decyzję, 3. rozstrzygnięcie sprawy jedynie w zakresie wady z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., podczas gdy żądanie strony dotyczyło wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., 4. nierozpoznanie sprawy w całości, poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania co do wszystkich przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. , 5. wkroczenie przez organ w kompetencje sądu administracyjnego, który dokonując zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę jej nieważność z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie zaś do art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów, tutejszy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie jest decyzja organu wydana w trybie nadzwyczajnym, który rządzi się innymi prawami niż zwykłe postępowanie administracyjne. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma bowiem na celu ustalenie, czy badana w tym trybie decyzja obarczona jest którąkolwiek z kwalifikowanych wad prawnych wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., uzasadniających jej wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (od dnia wydania), a nie rozpatrzenie sprawy administracyjnej już rozstrzygniętej w postępowaniu zwykłym co do istoty. Zadaniem organu jest zatem wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności decyzji z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy w jej całokształcie. Postępowanie administracyjne w tym zakresie prowadzone jest w oparciu o odrębną podstawę prawną. Oznacza to, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej organ prowadzący postępowanie ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Stosownie zaś do art. 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Wprawdzie przesłanki nieważnościowe w postępowaniu administracyjnym dotyczą głównie wad prawa materialnego, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dopuszczona została możliwość stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa procesowego, które – w wyjątkowych przypadkach – może być potraktowane także jako przesłanka stwierdzenia nieważności, w rozumieniu cytowanego art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zwłaszcza wówczas, gdy naruszenie prawa spełnia przesłanki niezbędne do uznania go za rażące naruszenie przepisów postępowania i pozostaje w związku przyczynowym z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Przy czym naruszenie przepisów proceduralnych, nawet rażące, może doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji tylko w sytuacji, gdy dane uchybienie procesowe w sposób niebudzący wątpliwości rzutowało na treść decyzji kontrolowanej w trybie nadzwyczajnym (zob. wyrok NSA z 16 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 968/24, LEX nr 3894232). Stanowisko, iż podstawą stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego z powodu zaistnienia wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a może być naruszenie przepisów proceduralnych prezentowane jest także w piśmiennictwie. Przy czym należy zauważyć, że w literaturze przedmiotu podnosi się, iż rażące naruszenie prawa, o którym mowa w ww. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., odnosi się do przepisów proceduralnych, ale jedynie tych, które mogą stanowić podstawę prawną wydawanych decyzji (B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Wolters Kluwer Polska 2022, s. 329). Celem postępowania nieważnościowego jest sprawdzenie, według przewidzianych prawem kryteriów określonych w art. 156 k.p.a., prawidłowości wcześniej wydanej decyzji administracyjnej. Bez względu na to, czy postępowanie to toczy się z urzędu, czy też na wniosek strony, to powstaje nowa sprawa administracyjna, której przedmiotem jest "stwierdzenia nieważności decyzji", a normami stosowanymi w tej sprawie są tylko normy określające przesłanki nieważności. Jeżeli organ nadzoru ustali, że decyzja jest dotknięta wadą (wadami) wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a., to orzekając w postępowaniu nieważnościowym ma obowiązek z urzędu rozważyć wszystkie przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. Obowiązkiem organu wszczynającego postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem nie tylko zbadanie, czy wystąpiła ta przesłanka, która legła u podstaw wszczęcia postępowania, ale także, czy nie miały miejsca inne naruszenia prawa objęte normami art. 156 § 1 k.p.a. (wyrok NSA z 19 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 1910/22, dostępny LEX nr 3860498). Odnosząc powyższe uwagi ogólne do stanu faktycznego niniejszej sprawy tutejszy Sąd stwierdził, że uzasadnione są zarzuty skargi dotyczące nierozpoznania sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w całości. Zasadny okazał się zarzut skargi, że organ ograniczył się do rozpoznania sprawy jedynie w zakresie przesłanki nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., pomijając natomiast zupełnie zbadanie istnienia innych przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-6 k.p.a., a w szczególności w ogóle nie wypowiedział się co do kwestii nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2025 r. z powodu wady określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to jest wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Jest to tym bardziej niezrozumiałe, że właśnie na tę wadę powoływał się skarżący we wniosku z 1 września 2025 r. o stwierdzenie nieważności. Obowiązkiem organu było zatem rozważyć, czy jego wcześniejsza decyzja z [...] lipca 2025 r. obarczona jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przy czym należy wskazać, że decyzją wydaną rażącym naruszeniem prawa będzie decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności innej decyzji (postanowienia), jeżeli przy podejmowaniu tego rozstrzygnięcia organ nadzoru w oczywisty sposób naruszył obowiązki, jakie na nim spoczywają w zakresie nakazującym ustalenie, czy w sprawie zakończonej decyzją (w niniejszej sprawie postanowieniem) zaistniały przesłanki nieważności, określone w art. 156 § 1 k.p.a. Powyższe naruszenie może polegać na nieprzeprowadzeniu w ogóle postępowania wyjaśniającego zmierzającego do zbadania tejże sprawy lub naruszeniu zasadniczych obowiązków procesowych, jakie ciążą na organie prowadzącym postępowanie nadzwyczajne. Z brzmienia art. 156 § 1 k.p.a. wynika, że organ stwierdza nieważność decyzji w razie zaistnienia przesłanek określonych w punktach 1-7 ww. przepisu. Co za tym idzie, w przypadku zainicjowania postępowania w trybie nieważnościom organ nie może ograniczyć się tylko do jednej, wybranej przez siebie przesłanki lecz rozpoznać sprawę nieważności orzeczenia administracyjnego w jej całokształcie, a więc zbadać czy wystąpiła którakolwiek z przesłanek wymienionych przez ustawodawcę w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. W takim postępowaniu mamy bowiem do czynienia z wymogiem zachowania zasady prawdy obiektywnej a więc koniecznością zbadania czy decyzja będąca przedmiotem postępowania nieważnościowego może pozostać w obrocie prawnym, czy też powinna być z niego usunięta z powodu wad kwalifikowanych. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w ogóle nie wynika, dlaczego organ rozstrzygnął sprawę w zakresie tylko jednej wady (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.), ani przez pryzmat których przepisów Rektor kontrolował decyzję z [...] lipca 2025 r. w tym zakresie. Organ nie wyjaśnił ponadto czy w sprawie zaistniały pozostałe przesłanki nieważnościowe, a w szczególności ta, na którą powoływał się skarżący we wniosku z 1 września 2025 r. Działanie takie stanowi naruszenie norm zawartych w art. 156 § 1 k.p.a. Wskazane przez Sąd uchybienia pozostają w ścisłym związku z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi w postępowaniu administracyjnym realizację zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z zasadą przekonywania uzasadnienie decyzji powinno stanowić uzewnętrznienie motywów kierujących organem przy podejmowaniu decyzji. Uzasadnienie ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania organu (zob. szerzej P. Krzykowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 1-60. Tom I, red. M. Karpiuk, A. Skóra, Olsztyn 2020). W kontrolowanej sprawie Rektor od tego obowiązku się uchylił, w istocie w ogóle nie uzasadniając podjętego rozstrzygnięcia. Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu, a ponadto rozważy czy – i ewentualnie jaki – wpływ na tok postępowania w przedmiotowej sprawie ma wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Rektora z [...] lipca 2025 r., której stwierdzenia nieważności domagała się strona, wskutek wyroku tutejszego Sądu z 2 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 504/25. Wyrokiem tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził bowiem nieważność decyzji Rektora z [...] lipca 2025 r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia tego organu z [...] r. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt. 1. sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania, orzeczono w pkt 2. wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).