II SA/Ol 664/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 17 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie nadania prawa własności działki postanawia zwolnić skarżącą od wpisu od skargi w kwocie 200 zł oraz odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]", H. P. złożyła wniosek z dnia "[...]" o zwolnienie od przedmiotowego wpisu. W jego uzasadnieniu podniosła, iż sytuacja finansowa jej rodziny jest krytyczna. Wskazała, że zarówno ona, jak i jej mąż oraz córka, są osobami chorymi, których jedynymi źródłami dochodu są renty, w tym socjalna, i zasiłki pielęgnacyjne. Z uwagi na posiadane długi z rent skarżącej i jej męża komornik dokonuje potrąceń. Córka spłaca natomiast kredyty, które zaciągnięte zostały z powodu problemów finansowych rodziny. Po wszelkich potrąceniach, dochód 3-osobowej rodziny wynosi "[...]" i przeznaczany jest na pokrycie opłat mieszkaniowych oraz wydatków związanych z wyżywieniem i leczeniem. Do wniosku skarżąca załączyła kserokopie decyzji w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, odcinki pocztowe renty własnej i męża oraz wyciąg z rachunku bankowego córki "[...]". W odpowiedzi na wezwania do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, a następnie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń, skarżąca przedłożyła wniosek z dnia "[...]", w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz pismo procesowe z dnia "[...]". W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na podnoszone wcześniej okoliczności związane ze stanem zdrowia i problemami finansowymi. Z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz pisma procesowego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Do ich majątku należy budynek kotłowni z częścią mieszkalną o powierzchni "[...]", w której mieszkają. Pozostała cześć tego budynku to nieużytkowane piwnice. W związku z jego własnością posiadają zadłużenie, które z uwagi na groźbę skierowania sprawy na drogę sądową, chcieliby spłacić "[...]" w ratach po 200 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała ponadto, iż jest spadkobierczynią działki nr "[...]" o powierzchni "[...]", na której uprawia warzywa dla własnego użytku. Na działce tej zawalił się stary dom, a obora i stodoła nadają się do rozbiórki. Z pisma procesowego z dnia "[...]", złożonego w uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz skargi wynika, iż skarżąca dzierżawi również działkę nr "[...]" o powierzchni "[...]", na której znajduje się sad, łąka i nieużytki. Do majątku córki skarżącej należy "stary "[...]"", który rodzina wykorzystuje jako środek transportu niezbędny w dojazdach do lekarzy. Źródłami dochodu 3-osobowej rodziny są renty i zasiłki pielęgnacyjne. Ich łączna wysokość, po potrąceniu przez bank z dochodu córki skarżącej rat kredytów w kwocie ok. "[...]", wynosi ok. "[...]". Wskazując rodzaj ponoszonych wydatków oraz ich wysokość, skarżąca podniosła, iż na podatek za kotłownię wydaje "[...]" rocznie, na gaz i energię ok. "[...]" miesięcznie, na leki "[...]" miesięcznie oraz na dojazdy do lekarzy "[...]" jednorazowo za przejazd, z tym, że skarżąca i jej mąż jeżdżą do lekarza jeden lub dwa razy w miesiącu, natomiast córka – jeden raz na dwa miesiące. Skarżąca dodała, iż z wydatkami na wyżywienie jest różnie, bowiem jak nie ma pieniędzy "nadrabia naleśnikami, plackami ziemniaczanymi lub dżemem z jabłek". Wskazać należy, iż stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym i doktrynie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. W niniejszej sprawie, na obecnym etapie postępowania sądowego jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu jest uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Kolejne koszty sądowe mogą, ale nie muszą, pojawić się dopiero na dalszym etapie postępowania. W ocenie Referendarza sądowego, aktualna sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że nie jest ona w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kosztów sądowych w całości. Zauważyć należy, iż osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie, z pisma procesowego z dnia "[...]" wynika, iż mimo generalnie trudnej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny jest ona w stanie przy oszczędnościach w wydatkach wygospodarować środki finansowe w kwocie ok. 200 zł miesięcznie. Spłatę długu w ratach w takiej właśnie wysokości skarżąca zaproponowała bowiem "[...]". Mając natomiast na uwadze to, że skarżąca może poczynić pewne oszczędności w wydatkach rodziny, przynajmniej do czasu rozpoczęcia spłaty długu, bez uszczerbku dla jej utrzymania koniecznego, uznano, że będzie mogła przeznaczyć te oszczędności na pokrycie ewentualnych dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Co do zasady, strony zobowiązane są bowiem do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Powinny zatem partycypować w kosztach tego postępowania zawsze, gdy pozwala na to ich sytuacja materialna. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, mając na uwadze sytuację finansową skarżącej i jej rodziny, za usprawiedliwione uznano zwolnienie skarżącej od wpisu od skargi przy jednoczesnej odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Uznano bowiem, że przy dotychczasowych wydatkach 3-osobowej rodziny, przeznaczanych w dużej części na leczenie i wyżywienie, wykonanie obowiązku natychmiastowego uiszczenia kwoty 200 zł jednorazowo nastąpiłoby z uszczerbkiem koniecznego dla niej utrzymania. Przyjęto jednak, że przy systematycznych oszczędnościach w wydatkach, skarżąca będzie w stanie pokryć koszty sądowe, których obowiązek uiszczenia może pojawić się dopiero na dalszym etapie postępowania sądowego. Wzięto jednocześnie pod uwagę to, że w warunkach niniejszej sprawy, możliwości szybkiego uzyskania niezbędnych środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych w całości nie daje posiadany przez skarżącą majątek. Budynek po byłej kotłowni służy bowiem zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych skarżącej i jej rodziny. W sytuacji, gdy skarżąca stara się o nieodpłatne nabycie prawa własności działki nr "[...]" trudno jest natomiast wymagać od niej wyzbycia się działki nr "[...]", tym bardziej, że dzięki prowadzonej na tych działkach uprawie warzyw i owoców jej rodzina ma zapewnione częściowo produkty żywnościowe. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.