II SA/Ol 666/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Starszy referendarz sądowy Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. R. w przedmiocie postępowania przed Sądem "[...]" postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący – Z. R. wniósł - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż jego sytuacja finansowa nie pozwala na ponoszenie jakichkolwiek dodatkowych kosztów. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący nie wykazał żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wykazał dochód żony z tytułu "wynagrodzenia" w wysokości "[...]", natomiast w rubryce nr 11 – wydatki miesięczne: czynsz, woda, wywóz nieczystości, energia elektryczna, abonament telewizyjno-internetowy, dojazdy do pracy w łącznej wysokości "[...]". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji finansowej skarżącego i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W wyznaczonym w wezwaniu terminie skarżący złożył - drogą elektroniczną - pismo procesowe, zatytułowane "Skarga", w którym nawiązał do przedmiotowego wezwania. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący został poinformowany, że obowiązujące aktualnie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, nie przewidują możliwości składania pism i wniosków w postępowaniu sądowoadministracyjnym w formie dokumentów elektronicznych. Każde pismo wnoszone do sądu administracyjnego wymaga formy papierowej i oryginalnego podpisu strony wnoszącej. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przedmiotowe pismo zostało doręczone skarżącemu w dniu 31 sierpnia 2015 r. Do czasu wydania niniejszego postanowienia, skarżący nie złożył jakichkolwiek dodatkowych oświadczeń w formie wymaganej przepisami ppsa, czy też dokumentów źródłowych. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego jej wniosek, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Zauważyć jednocześnie należy, iż zgodnie z brzmieniem obowiązującego w dacie skierowania do skarżącego wezwania § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 16 grudnia 2003 r., dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1/ odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2/ wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3/ wypisy z rejestrów urzędowych; 4/ odpis aktualnych bilansów; 5/ zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6/ zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Podkreślić jednocześnie należy, iż wskazany w § 4 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od strony, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". Zauważyć też należy, iż katalog ten nie uległ zawężeniu wraz z wejściem w życie zastępującego to rozporządzenie – rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony był i jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w ppsa, jak i w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. (także w rozporządzeniu z dnia 19 sierpnia 2015 r.), nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie. Powyższe oznacza natomiast, że ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, a ich wybór nie był w żadnej mierze dowolny. W celu zweryfikowania złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz ustalenia jak kształtowała się i kształtuje sytuacja finansowa 2-osobowej rodziny, skarżący wezwany został do przedłożenia kopii dokumentu, z którego wynika wysokość brutto/netto wynagrodzenia jego żony (pkt 1 wezwania), dodatkowego oświadczenia dotyczącego jego aktualnego statusu – osoby bezrobotnej oraz w przypadku gdy utrata pracy/rejestracja w urzędzie pracy miały miejsce w latach 2014-2015 – wskazującego dodatkowo wysokość dochodów uzyskiwanych w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed utratą pracy/rejestracją w urzędzie pracy i tytuły z jakich pochodziły (pkt 2 wezwania). Skarżący wezwany został ponadto do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego osiąganych ewentualnie przez małżonków w latach 2014-2015 dochodów o charakterze okresowym, np. z tytułu prac dorywczych (pkt 3 wezwania) oraz korzystania w tym okresie ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny (pkt 4 wezwania). W związku z tym, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, skarżącego wezwano do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych także w tym zakresie (pkt 5 wezwania). W tym też kontekście, z uwagi na ewentualne obciążenie skarżącego kosztami spraw prowadzonych przed sądami powszechnymi, wezwano go ponadto do wskazania spraw jakie prowadzi obecnie przed tymi sądami oraz wysokości kosztów wiążących się z prowadzeniem każdej z nich, źródła pokrycia tych kosztów i przyczyn, dla których nie jest możliwe pokrycie z tego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie, a w przypadku, gdy w sprawach prowadzonych przed sądami powszechnymi korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych i/lub ustanowiony został dla niego w tych sprawach zawodowy pełnomocnik z urzędu – dodatkowo do złożenia kopii stosownych orzeczeń sądowych (pkt 7 wezwania). Z uwagi na brak wykazania we wniosku jakichkolwiek zasobów pieniężnych, skarżącego wezwano także do wskazania źródła sfinansowania nabycia lokalu mieszkalnego, zlokalizowanego pod adresem wskazanym w rubrykach nr 2.1 i nr 2.2 (z akt sprawy o sygn. "[...]" wynika bowiem, że skarżący jest zainteresowany kupnem tego lokalu) i przyczyn, dla których nie jest możliwe pokrycie z tego źródła kosztów postępowania w niniejszej sprawie (pkt 8 wezwania). Dla pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego wezwano go również do złożenia wyciągów z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy lub pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez niego i/lub jego żonę jakichkolwiek rachunków bankowych (pkt 6 wezwania). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy, z przyczyn wskazanych wyżej, w pełni uzasadnione było zarówno wezwanie skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, jak i zakres tego wezwania. W sytuacji określonej w art. 255 ppsa, referendarz sądowy ma bowiem nie tylko prawo, ale i obowiązek, żądać od osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu rodzinnego, majątku i dochodów. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia, skarżący nie zastosował się do zawartych w nim żądań. Nieprzedłożenie przez niego żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych uniemożliwia natomiast ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej jego 2-osobowej rodziny, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia on przesłankę, uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy w całości lub w części. Zauważyć jednocześnie należy, iż w przesłanym drogą elektroniczną piśmie procesowym skarżący - w związku z otrzymanym wezwaniem - wyraził przekonanie co do tego, że "nikt nie chce (...) znieść kosztów, ale zatuszować sprawę" oraz uznał, iż wezwanie to podważa jego uczciwość. Mając to na uwadze wskazać należy, iż strona wezwana do nadesłania stosownych informacji, jako chcąca skorzystać z udzielonej z budżetu państwa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji majątkowej i osobistej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. Skierowane do niej wezwanie nie ma na celu podważenia jej uczciwości, lecz powodowane jest koniecznością wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej jej rodziny. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.