II SA/Ol 667/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu T.N. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 667/13 w przedmiocie odmowy przyznania T.N. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika - adwokata w sprawie ze skargi T.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego rozgraniczenia nieruchomości postanawia: odmówić przyznania T.N. prawa pomocy w zakresie całkowitym. T.N. wniosła do tutejszego Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie dotyczącej rozgraniczenia nieruchomości - tj. przebiegu granic działki położonej w obrębie L., gm. M. oznaczonej w ewidencji gruntów jako nr [...] o pow. 0,0100 ha na odcinku wspólnym stanowiącym granicę z działkami oznaczonymi w ewidencji gruntów w obrębie L. jako działki nr [...] z jednoczesnym przekazaniem sprawy z urzędu Sądowi Rejonowemu w O. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi skarżąca w dniu 13 sierpnia 2013 r. wystąpiła m.in. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia na jej rzecz adwokata wskazując, że wartość przedmiotu zaskarżenia jest wysoka, przy czym broni nie tylko swojego interesu ale także interesu Skarbu Państwa. Z oświadczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej wynika, że jest właścicielką domu o powierzchni 120 m², mieszkania o powierzchni 38 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 0,03 ha, natomiast jej miesięczny dochód brutto z tytułu emerytury wynosi 2467,69 zł. Wskazała, że dom wymaga kapitalnego remontu, zaś mieszkanie jest w trakcie remontu, natomiast wysokość otrzymywanej emerytury stanowi netto 1421,62 zł, gdyż ulega zmniejszeniu z tytułu egzekucji sądowej w wysokości 616,90 zł miesięcznie. Po rozpatrzeniu wniosku postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 667/13, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącej pomocy prawnej. W uzasadnieniu podał, że wobec przedstawionej sytuacji materialnej skarżącej nie można stwierdzić, aby należała ona do grona osób ubogich, które nie mają możliwości sfinansowania pełnych kosztów postępowania oraz dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym poprzez pokrycie kosztów postępowania sądowego, nie jest możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej. Strona nie wykazała, że znajduje się w szczególnej sytuacji ekonomicznej, przy czym wpływ na ocenę tej sytuacji ma nie tylko wysokość osiąganego dochodu ale także posiadany majątek. Z zachowaniem ustawowego terminu T.N. wniosła sprzeciw na to postanowienie. W jej ocenie referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, że spór o granicę w tej chwili "jest już na pewno mniej ważny (...) ponieważ granice są dawno ustalone" lecz głównym tematem jej sprawy jest natomiast przywłaszczenie majątku Skarbu Państwa i z tego powodu pomoc prawna jest jej niezbędna nie tylko ze względu, że poniesienie kosztów postępowania sądowego "pogorszy, co prawda w niewielkim stopniu, moją sytuację materialną" ale szczególnie z tego powodu, ze broni ona interesu Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) zwanej dalej; ustawą ppsa., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata podlega ponownemu rozpoznaniu. Co do zasady w postępowaniu sądowym strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie - art. 199 ustawy ppsa.. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącej w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej, tak aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy ppsa. zarówno przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść odpowiednio jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek określonych w § 1 art. 246. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. Jak wynika z oświadczeń skarżącej dysponuje ona środkami wystarczającymi do własnego utrzymania po wypełnieniu ustawowego obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. W złożonym sprzeciwie sama podaje, że konieczność poniesienia kosztów sądowych pogorszy "co prawda w niewielkim stopniu jej sytuację materialną". Posiada ona ponadto majątek nieruchomy - mieszkanie oraz dom i nieruchomość rolną. Wprawdzie jak podaje dom do kapitalnego remontu, zaś mieszkanie jest w trakcie remontu i z tego tytułu niewątpliwie ponoszone są wydatki lecz skarżąca nie podaje wysokości tych kosztów wskazując jedynie, że otrzymywana emerytura w wysokości 2467,69 zł jest pomniejszana z powodu egzekucji sądowej o kwotę 616,90 zł i do dyspozycji pozostaje jej 1421,62 zł. Nadto należy wyjaśnić, że dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia pozostaje przedmiot sprawy, w której skarżąca występuje o przyznanie tego prawa, gdyż jedynymi przesłankami uzasadniającymi przyznanie stronie prawa pomocy jest spełnienie warunków określonych w art. 246 § 1 i 2 ustawy ppsa. Zatem bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje argument, że w sprawie tej występuje nie tylko we własnym interesie ale również w interesie Skarbu Państwa. W niniejszej sprawie na tle przedstawionej sytuacji materialnej nie można uznać, aby skarżąca wykazała w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, w związku z czym Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.