II SA/Ol 668/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2018 r. sprawy ze skargi S. G., G. G. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oddala skargę. Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że wnioskiem z 24 kwietnia 2017r. S. G. i G. G., jako spadkobiercy A. G., wystąpili do Prezydenta o zwrot nieruchomości położonych w A przy ulicach: A, B i C. Na wniosek Prezydenta, Wojewoda pismem z 7 czerwca 2017r., na podstawie art. 124 ust. 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wyłączył Prezydenta działającego w imieniu Skarbu Państwa na terenie miasta na prawach powiatu od udziału w postępowaniu w sprawie i wyznaczył do prowadzenia sprawy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości Starostę. Starosta decyzją z "[...]", wydaną na podstawie art. 105 k.p.a. umorzył postępowanie w tej sprawie wskazując, iż nieruchomości będące przedmiotem wniosku nie zostały wywłaszczone i w ocenie Starosty podanie S. G. i G. G. należy traktować jako wniosek o wydanie nieruchomości. Wskazano, że wnioskodawcy powołali postanowienia sądów grodzkich, wydanych na podstawie art. 15 i następnych dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87), na podstawie których prowadzone były postępowania egzekucyjne, które nie zostały zakończone. Mając na uwadze powyższe, Starosta stwierdził, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 124 ust. 8 u.g.n. i Rozdziału 5 działu I k.p.a, i nie jest organem właściwym do rozpatrzenia podania S. G. i G. G.. Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli S. G. i G. G., wskazując, że składając wniosek 24 kwietnia 2017 r. liczyli na przywrócenie właściwych zapisów w rejestrach publicznych i administracyjną naprawę dokumentów własnościowych, spreparowaną przez poprzednią władzę. Wskazali, że posiadają wiedzę, iż ewentualne wydanie nieruchomości mogłoby nastąpić dopiero w następnej kolejności, w drodze umowy cywilno-prawnej, zawartej ze sprawcą szkody, jakim są władze samorządowe Miasta. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Według Wojewody organ I instancji prawidłowo ocenił, że okoliczności powyższej sprawy stanowią podstawę do umorzenia postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Z dokumentacji zgromadzonej przez Starostę w przedmiotowej sprawie wynika, że nieruchomości położone w A przy ulicach: A, B i C nie zostały wywłaszczone, a utracone w związku z II wojną światową. Nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a następnie zostały skomunalizowane i aktualnie stanowią własność Gminy A. Wskazano, że we wniosku o zwrot nieruchomości S. G. i G. G. powołali się na postanowienia sądów grodzkich, wydanych na podstawie przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W myśl art. 15 powyższego dekretu, osobie, która w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939r. utraciła posiadanie majątku, należy na jej wniosek przywrócić posiadanie tego majątku, jeśli co do tego nie zachodzą przeszkody z art. 22. Wnioski o przywrócenie posiadania w trybie przewidzianym w niniejszym dekrecie można było składać do dnia 31 grudnia 1947r. Zgodnie z art. 20 dekretu do rozpoznania wniosku o przywrócenie posiadania, jeżeli ono nie nastąpiło w trybie art. 19, właściwy jest sąd grodzki miejsca, w którym znajduje się opuszczony majątek. Z uzasadnienia wniosku z 24 kwietnia 2017r. wynika natomiast, że w czasie drugiej wojny światowej sporne nieruchomości zostały opuszczone przez właściciela. Następnie A. G. wniosła o przywrócenie jej posiadania. Sąd Grodzki wydał postanowienia o przywrócenie posiadania, ale nie zostały one wykonane. Organ odwoławczy skonkludował, że z analizy akt sprawy wynika zatem, iż nieruchomości położone w A przy ulicach: A, B i C nie zostały wywłaszczone. Brak jest podstaw by w postępowaniu administracyjnym zwrócić wnioskowane nieruchomości. Możliwość odzyskania nieruchomości bądź uzyskania odszkodowania ma charakter cywilnoprawny i roszczenie może być dochodzone przed sądem powszechnym. Skargę na ww. decyzję wywiedli S. G. i G. S.. Skarżący zarzucili, że zaskarżona decyzja została wydana niezgodnie z prawem oraz intencją składających wniosek o uregulowanie dokumentacji majątkowej po zmarłej A. G. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył , co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2017 r., poz. 2188 j.t). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 j.t. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w A przy ulicach: A, B i C. Z podania skarżących wynika jednoznacznie, że wystąpili oni "z wnioskiem o zwrot odebranych nieruchomości". Wnioskodawcy powołali postanowienia sądów grodzkich, wydanych na podstawie art. 15 i następnych dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87), na podstawie których prowadzone były postępowania egzekucyjne, które nie zostały zakończone. Zwrócić należy uwagę, że przepisy Rozdziału 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018r., poz. 121 j.t.), u.g.n., odnoszą się do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zwrotowi może – zgodnie z brzmieniem art. 139 u.g.n. – podlegać jedynie ta sama nieruchomość, która została wywłaszczona (por. wyrok WSA w Poznaniu z 13.08.2014 r., II SA/Po 1004/13, LEX nr 1513448). Zwrot nieruchomości następuje na podstawie decyzji administracyjnej, która ma szczególny charakter. Nie kreuje prawa własności, a jedynie powoduje przejście prawa własności na dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, przywracając tylko stosunki prawnorzeczowe istniejące przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu (zawarciem umowy), czyli pełni funkcję restytucyjną. Następuje w niej jednak rozstrzygnięcie wielu kwestii o charakterze cywilnoprawnym, dotyczących praw rzeczowych do nieruchomości (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 28.06.2017 r., II SA/Rz 453/17, LEX nr 2333573). Bezsprzecznie z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że sporne nieruchomości położone w A przy ulicach: A, B i C nie zostały wywłaszczone, a utracone w związku z II wojną światową. Nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a następnie zostały skomunalizowane i aktualnie stanowią własność Gminy A. Brak jest jakichkolwiek dokumentów, które choćby uprawdopodabniałyby wywłaszczenie przedmiotowych nieruchomości. W piśmie z dnia 3 lipca 2017r. (akta adm., k. – 8) Prezydent jednoznacznie stwierdził, że brak jest dokumentów potwierdzających wywłaszczenie nieruchomości położonych w A przy ul. A, B i C. Ponadto Prezydent zwracał się do skarżących pismami z dnia 20 października 2017 r. (akta adm., k. – 26 i 28) o dostarczenie dokumentów, z których wynikałoby na jakiej podstawie skarżący utracili posiadanie spornych nieruchomości oraz dokumentu, na mocy którego są spadkobiercami po A. G. Skarżący nie przedstawili takich dokumentów. Należy zatem przyjąć, że nieruchomości położone w A przy ulicach: A, B i c nie zostały wywłaszczone. Nie zaistniały zatem podstawy prawne do zwrotu skarżącym wnioskowanych nieruchomości. Zasadnie tym samym wskazał organ odwoławczy, że możliwość odzyskania nieruchomości bądź uzyskania odszkodowania ma charakter cywilnoprawny i roszczenie może być ewentualnie dochodzone przed sądem powszechnym. W tym stanie prawnym i faktycznym organ I instancji jak najbardziej zasadnie umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w A przy ulicach: A, B i C. Stosownie bowiem do art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017, poz. 1257 j.t.), k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że decyzję o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. organ może wydać wówczas, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej, a zatem wówczas, gdy nie istnieje ani przedmiot, ani podmiot konkretnej sprawy. Jeśli zatem istnieje stan faktyczny podlegający uregulowaniu przez organ administracji na wniosek strony, bądź z urzędu, postępowanie nie może być uznane za bezprzedmiotowe. Sprawa administracyjna jest bowiem bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O bezprzedmiotowości postępowania można mówić wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Wydanie decyzji o umorzeniu postępowania wiąże się z koniecznością uprzedniego zebrania kompletnego materiału dowodowego i poprawnego ustalenia na jego podstawie stanu faktycznego sprawy, który będzie wykluczał prawną możliwość merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Na gruncie niniejszej sprawy skarżona decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W ocenie Sądu organy bezsprzecznie wykazały zaistnienie przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Nie może być zatem mowy o naruszeniu przepisów prawa przy wydaniu zaskarżonych decyzji. W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.