II SA/Ol 669/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi Z. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1/ oddala skargę, 2/ przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego adwokatowi M. G. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 27 kwietnia 2017 r., "[...]" (dalej jako: "organ pierwszej instancji" lub "MOPS"), przyznał "[...]" (dalej jako: "skarżący"), specjalny zasiłek celowy na zakup leków w maju i czerwcu 2017 r. w kwotach po 100,00 zł oraz specjalny zasiłek celowy na dofinansowanie do dojazdów na badania: w maju i czerwcu 2017 r. w kwotach po 50,00 zł. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. w marcu 2017 r., pomniejszony o zaliczkę na podatek dochodowy i składkę zdrowotną, wyniósł 1.007,00 zł. Skarżący otrzymuje bowiem świadczenie rentowe, którego wysokość w marcu 2017 r. wynosiła 854 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, przyznany na okres od 1 września 2016 r. do 30 września 2020 r. Skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy okresowo do "[...]" r. i został uznany przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym okresowo do "[...]" r. Skarżący choruje przewlekle i wymaga stałego przyjmowania leków i dojazdów na badania. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.), które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634,00 zł. Podniósł, że zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, co oznacza, że organ pomocy społecznej nie jest zobligowany do zaspokajania wszystkich niezbędnych potrzeb rodziny lub osoby objętej pomocą społeczną. Zasiłek ten ma być przeznaczony na określony cel, którym powinno być zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Mając na uwadze sytuację zdrowotną skarżącego, uznano za zasadne przyznanie pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków oraz dofinansowanie dojazdów na badania. Organ wyjaśnił, że nie jest w stanie przyznać pomocy w wysokości odpowiadającej potrzebom osoby i rodziny. Wysokość przyznanego zasiłku podyktowana jest zarówno środkami finansowymi, jakimi dysponuje Ośrodek, jak również dużą ilością osób oczekujących pomocy. Wysokość pomocy ustala się na podstawie szczegółowego rozeznania sytuacji osoby lub rodziny podczas wywiadu środowiskowego i nie może ona pozostawać w rażącej dysproporcji z ustalonymi potrzebami podopiecznego, jednakże jest ona również uzależniona od możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej, co wynika z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu, złożonym od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, "[...]" zakwestionował okres, na jaki przyznano mu przedmiotowe świadczenie. Stwierdził, że występował o stałą pomoc, a nie tylko udzieloną w miesiącach maju i czerwcu. Zaznaczył, że organowi pomocy społecznej znane są jego stałe wydatki i dochody. Decyzją z dnia 12 czerwca 2017 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazując na stosowne przepisy ustawy o pomocy społecznej, stwierdził że trzeba przede wszystkim mieć na uwadze, że zadaniem pomocy społecznej nie jest udzielanie świadczeń pieniężnych w celu zapewnienia świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, lecz służenie mu pomocą, aby przez wspólne działania zlikwidować nie tylko skutki, ale przede wszystkim przyczynę trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Kolegium powołało art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że skoro osoba ubiegająca się o przyznanie pomocy nie spełnia kryterium dochodowego, to szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Kolegium podkreśliło, że bezzwrotny specjalny zasiłek celowy ma charakter uznaniowy. Wyznacznikiem podjęcia decyzji w tym względzie jest sytuacja wnioskodawcy oraz cel, na jaki pomoc jest przyznawana, ale w takim samym stopniu przyznanie zasiłku zależy od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Organ odwoławczy przytoczył dane o budżecie MOPS na rok 2017 na realizację zasiłków celowych oraz dane, dotyczące średniej wysokości świadczeń. Zaznaczył, że w tym roku na realizację zasiłków celowych na inne potrzeby, w tym specjalnych zasiłków celowych pozostawała kwota 397.397 zł i średnia miesięczna kwota na realizację zasiłków celowych, w tym specjalnych zasiłków celowych, wynosi 33.116,00 zł. W miesiącach od stycznia 2017 r. do marca 2017 r., z pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego skorzystały 82 środowiska, a średnia wysokość pomocy na jedno środowisko wyniosła 153,17 zł. Kolegium stwierdziło, że udzielając pomocy skarżącemu, organ pierwszej instancji wziął również pod uwagę innych podopiecznych, którzy korzystają z pomocy finansowej Ośrodka, a przyznana pomoc nie odbiega od udzielanej pomocy innym środowiskom, będącym w podobnej sytuacji, co odwołujący się. W przedmiotowej sprawie Kolegium, po zapoznaniu się z materiałami zgromadzonymi w sprawie nie znalazło nieprawidłowości w postępowaniu organu pierwszej instancji. Prawidłowo oceniono dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę oraz zebrane w ramach własnych działań Ośrodka. Wskazano, że uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pomocy społecznej nie zmieni sytuacji wnioskodawcy. W następnych miesiącach odwołujący się może składać kolejne wnioski o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, które zostaną rozpatrzone przez organ pomocy społecznej. W skardze, złożonej do tutejszego Sądu na decyzję organu odwoławczego, skarżący przyznał, że specjalny zasiłek celowy ma charakter wyjątkowy i nie może służyć zaspokajaniu każdej zgłoszonej potrzeby. Wskazał na swój stan zdrowia i problemy lokalowe. Stwierdził ponadto, że gdy opuszczał schronisko w lipcu 2016 r., prosił MOPS o pomoc w samodzielnej egzystencji w stopniu nieporównywalnie mniejszym, niż koszty jego pobytu w schronisku, za który to pobyt ośrodek pomocy zobowiązał się bezterminowo płacić. Zarzucił, że skierowanie go do szpitala jest skutkiem nieefektywnie udzielanej pomocy. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ustawodawca w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), zwanej dalej: "u.p.s.", precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej w tym rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może zostać przyznany osobie lub rodzinie, gdy dochód ubiegającej się o tę formę wsparcia ze strony Państwa nie przekracza kryterium dochodowego, tj. 634 zł w gospodarstwie jednoosobowym - jakim jest gospodarstwo domowe skarżącego. Podstawę materialnoprawną przyznania wnioskowanej przez skarżącego pomocy określa zaś art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem - w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przytoczony przepis posługuje się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", a więc specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że taki właśnie przypadek miał miejsce. Za dochód uważa się zaś sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku - art. 8 ust. 3 u.p.s. Jak wynika z przeprowadzonego w sprawie postępowania, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskiwany przez niego dochód w tytułu renty z ZUS w kwocie 854 zł netto i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, łącznie w kwocie 1.007 zł, kryterium to znacznie przekracza. Brak było zatem podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s. W zaistniałej sytuacji, organy prawidłowo rozważyły zatem wniosek skarżącego w kontekście art. 41 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zaznaczyć należy, że zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s., ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s., decydują natomiast indywidualne okoliczności każdej sprawy. Szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Wyżej wymienione pojęcie określa więc sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. Szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być więc np. sytuacja osoby lub rodziny, w której dochód minimalnie przekracza kryterium dochodowe, a brak jest możliwości jakiegokolwiek dochodu z powodu takich okoliczności występujących jednocześnie jak niepełnosprawność, bezrobocie, niezaradność niezawiniona przez stronę, brak wsparcia ze strony środowiska W przypadku skarżącego, posiadany przez niego dochód, przekracza kryterium dochodowe (o 373 zł). Skarżący ma niewątpliwie poważne kłopoty zdrowotne, cierpi na liczne choroby przewlekłe, wymagające stałej opieki medycznej i leczenia specjalistycznego. Choroby skarżącego obniżają niewątpliwie jakość jego życia. Jest on osobą całkowicie niezdolną do pracy okresowo do "[...]" r. oraz osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, okresowo do "[...]" r. Mając na uwadze powyższe okoliczności, organy orzekające prawidłowo uznały, odnosząc sytuację wnioskodawcy do sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, zwłaszcza osób, spełniających kryterium ustawowe, że przyznanie skarżącemu żądanej pomocy nie będzie stanowiło formy jego uprzywilejowania. W ocenie Sądu, nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżącego. Podnieść należy, że art. 41 pkt 1 u.p.s. nie oznacza automatycznego przyznania skarżącemu zasiłku specjalnego na dłuższy okres, czy w żądanej przez wnioskodawcę kwocie. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana na jego podstawie przez organy administracji publicznej zależy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc, zawsze tę pomoc otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie musi, tym bardziej, przyznać go we wnioskowanej wysokości, czy na żądany okres. Z przepisów u.p.s. wynika bowiem, że przy udzielaniu stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako sytuacja wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe, zatem nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych działań pomocy społecznej. Podkreślić też należy, że omawiane świadczenie – ze swojej istoty – nie może być świadczeniem stałym. Z decyzji organów obu instancji w przedmiotowej sprawie wynika, że w taki właśnie sposób zinterpretowały one instytucję specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Jego przyznanie uwzględniało okoliczności sprawy, w tym indywidualną sytuację skarżącego i ogólną sytuację pozostałych osób potrzebujących oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Organy orzekające w niniejszej sprawie uwzględniły, że wnioskodawca cierpi na wiele schorzeń, jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy. Wskazały, że rozpatrując wiosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego musiały mieć na względzie nie tylko interes wnioskodawcy, ale także interes innych osób, znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. W zaskarżonej decyzji podano, że w okresie styczeń – marzec 2017 r., średnia wysokość zasiłku wyniosła 153,17 zł. Wskazano, że w następnych miesiącach strona może składać kolejne wnioski o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, które zostaną rozpatrzone przez organ pomocy społecznej. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że organy obu instancji rzetelnie zbadały stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa, jak również nie naruszyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić. O kosztach zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).