II SA/Ol 67/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Matczak (spr.) Asesor WSA Irena Szczepkowska Protokolant Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi C. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku 1/ uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję organu l instancji w punkcie 3 dotyczącym dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego oraz uchyla decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia "[...]" r. nr "[...]" w punkcie 3; 2/ oddala skargę w pozostałej części; 3/ orzeka, że zaskarżona decyzja w części określonej w punkcie 1 sentencji nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku Zaskarżoną decyzją wydaną w dniu 16 grudnia 2005r. Nr "[...]", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania C. D. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza w D. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia 5 października 2005r. w sprawie przyznania zasiłków rodzinnych i dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na N. D. i A. D. oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na N. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy: Wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2005r. C. D. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego obejmujących m.in. przyznanie dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dzieci: A. D. i N. D. oraz dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego N. D. Okoliczność niepełnosprawności dziecka została udokumentowana orzeczeniem o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 7 stycznia 2005r., zaś fakt przebywania na urlopie wychowawczym udokumentowano zaświadczeniem zakładu pracy wnioskodawcy - Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w D. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 5 października 2005r. Nr "[...]", Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. działający z upoważnienia Burmistrza D., przyznał C. D: zasiłek rodzinny na N. i A. D. w kwocie po 43 zł miesięcznie na okres od 1.09.2005r. do 31.08.2006r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na N. D. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 1.09.2005r. do 31.01.2006r., dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na N. D. w kwocie 70 zł miesięcznie na okres od 1.09.2005r. do 31.08.2006r., oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci N. i A. D. w kwocie po 90 zł, przyznany jednorazowo. C. D. wniósł odwołanie od tej decyzji podnosząc, iż Kierownik M.O.P.S. w D. cały czas utrudnia mu otrzymywanie świadczeń z pomocy społecznej, nie wypłaca ich na czas. Nie przyznaje świadczenia pielęgnacyjnego dla matki dzieci, gdyż matka nie posiada statusu prawnego pobytu w Polsce. Zarzucił, iż odchodził na urlop wychowawczy na starych zasadach i wówczas otrzymał zasiłek wychowawczy w kwocie 505 zł, nie zaś 400 zł jak obecnie mu przyznano. Podniósł, iż w jego przypadku ma zastosowanie przepis art. 59 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, co następuje: Kryteria nabywania prawa do świadczeń rodzinnych wraz z należnymi dodatkami, zasady ich ustalania, przyznawania oraz wypłacania tych świadczeń zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.). Zgodnie z art. 4 tej ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Świadczenie to przysługuje m.in. rodzicom, jednemu z rodziców, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł – art. 4 ust. 2 , art. 5 ust. 1 ustawy. Do zasiłku rodzinnego przysługują także dodatki – art. 8 ustawy. Odwołujący się zakwestionował wysokość przyznanego mu dodatku w kwocie 400 zł z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, gdyż w jego ocenie winien otrzymać ten dodatek w wysokości 505 zł. Stosownie do art. 10 ust. 1 – 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek ten przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres: 1) 24 miesięcy kalendarzowych, 2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, 3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatek ten przysługuje w kwocie 400 zł miesięcznie. Art. 59 ww. ustawy przewiduje natomiast, iż osoba samotnie wychowująca dziecko oraz osoba wychowująca troje lub więcej dzieci otrzymująca do dnia wejścia w życie ustawy podwyższony zasiłek wychowawczy nabywa prawo do dodatku, o którym mowa w art. 10, na dziecko, na które korzysta z urlopu wychowawczego do dnia wejścia w życie ustawy, w wysokości 505,80 zł, jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania ustalono, iż C. D. wychowuje dwójkę dzieci N. i A. D. wspólnie z ich matką S. D. Od 1 lutego 2003r. do 31 stycznia 2006r., zgodnie z zaświadczeniem zakładu pracy - przebywa na urlopie wychowawczym na córkę N. D. Wobec tego zainteresowany nie spełnia przesłanek określonych w art. 59 ustawy, gdyż nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, ani też osobą wychowująca troje lub więcej dzieci. Zasadnie organ I instancji przyznał dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł. Odnosząc się do kolejnego zarzutu, iż matce dzieci nie zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne wyjaśniono, iż z pisma organu I instancji z 26 października 2005r. wynika, iż wniosek o przyznanie takiego świadczenia nie został zgłoszony ani przez wnioskodawcę ani też przez S. D. Nadto wskazano na treść art. 1 ust. 2 ustawy, w którym ustawodawca enumeratywnie wskazał kategorie osób uprawnionych do świadczeń wynikających z tej ustawy. W skardze na tę decyzję, wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, C. D. wniósł o jej uchylenie z powodu niezgodności z prawem. Zarzucił, iż organ II instancji nie wziął pod uwagę jego sytuacji rodzinnej, gdyż od 8 lat rozlicza się z urzędem skarbowym jako samotny ojciec wychowujący dwójkę dzieci, zaś matka dzieci nie ma ograniczonych praw rodzicielskich, jak również nie została ich pozbawiona. Podał, iż nigdy nie ukrywał faktu, iż matka dzieci od ich urodzenia w 1997r. wspólnie z nim je wychowuje i z tego tytułu rodzina nie uzyskiwała żadnej pomocy. Zarzucił, że art. 59 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych gwarantuje mu zasiłek w kwocie 505,80 zł, zaś Kierownik M.O.P.S. w D. zmieniła jego wysokość na 400 zł. Matka dzieci jest Rosjanką i nie ma żadnych praw, nie posiada karty stałego pobytu a jedynie wizę pobytową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej; ustawą p.p.s.a. Wzruszenie decyzji następuje w razie, gdy kontrola wykaże, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy ( art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, w toku kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, iż decyzja ta w części dotyczącej przyznania skarżącemu dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego została wydana z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 59 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miało wpływ na wynik sprawy. W dniu 1 maja 2004r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) zwana dalej: ustawą, która określa warunki tych świadczeń (art. 1 ustawy). W myśl art. 22 ustawy świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego oraz świadczenia opiekuńcze. Katalog przysługujących do zasiłku rodzinnego dodatków został zawarty w art. 8 ustawy. Do dodatków tych należy m.in. dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, którego wysokość zakwestionowana została przez skarżącego. Z urzędu Sądowi wiadomym jest, iż sprawa dotycząca dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci została rozstrzygnięta odrębną decyzją administracyjną z dnia 5 października 2006r. i poddana kontroli sądowej ( sprawa o sygn. II SA/Ol 66/06). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji w odniesieniu do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego stanowi art. 10 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy administracji w tej sprawie. Art. 10 ust. 1 (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2005r.) ustawy stanowi, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres: 1) 24 miesięcy kalendarzowych, 2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, 3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatek ten przysługuje w kwocie 400 zł miesięcznie (ust. 2 art.10). W rozdziale 9 tej ustawy (art. 47 do 70a) ustawodawca zawarł przepisy przejściowe i dostosowujące. Stosownie do art. 59 ust. 1 ustawy osoba samotnie wychowująca dziecko oraz wychowująca troje lub więcej dzieci otrzymująca do dnia wejścia w życie ustawy podwyższony zasiłek wychowawczy nabywa prawo do dodatku, o którym mowa w art. 10 , na dziecko , na które korzystała z urlopu wychowawczego do dnia wejścia w życie ustawy, w wysokości 505,80 zł, jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. Z treści normatywnej wyżej zacytowanego przepisu wynika, że nabycie prawa do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 505,80 zł następuje przy spełnieniu przesłanek. Po pierwsze przed dniem wejścia w życie ustawy ( 1 maja 2004r.) osoba samotnie wychowująca dziecko oraz osoba wychowująca troje lub więcej dzieci otrzymywała podwyższony zasiłek wychowawczy, na dziecko na które korzystała z urlopu wychowawczego do dnia wejścia w życie ustawy. Po drugie osoba taka aktualnie spełnia warunki określone w przepisach dotychczasowych. Taki zapis art. 59 ust. 1 ustawy nie upoważniał organów orzekających w tej sprawie do interpretacji pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" w kontekście zapisu ustawy o świadczeniach rodzinnych (.jej art. 3 pkt 17), gdyż wykładnia gramatyczna i celowościowa tego przepisu wskazuje, że pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko" musi być interpretowane zgodnie z treścią poprzednio obowiązującej ustawy o przyznawaniu zasiłków wychowawczych. Zakresu znaczeniowego tego pojęcia należy zatem poszukiwać na gruncie prawa, które obowiązywało, gdy skarżący ubiegał się o zasiłek wychowawczy. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, iż C. D. przebywa na urlopie wychowawczym od 1.02.2003r. do 31.01.2006r. z tytułu wychowywania córki N. D. urodzonej 12.04.1997r. z niepełnosprawnością od urodzenia, jak również poza sporem pozostaje okoliczność, iż skarżącemu wypłacano zasiłek wychowawczy w kwocie podwyższonej wynoszącej 505,80 zł. Okoliczności te potwierdza zaświadczenie zakładu pracy - Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej w D. - wystawione w dniu 26 kwietnia 2004r., które stosownie do § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881, ze zm.) skarżący był obowiązany przedłożyć przy wniosku o ten dodatek. Zasiłek wychowawczy był przyznawany na podstawie ustawy z dnia 1 grudnia 1994r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (Dz.U. z 1998r. Nr 102, poz. 651, ze zm), która obowiązywała do 1 maja 2004r. Z przepisu art. 15a ust. 2 pkt 1 tej ustawy wynika, że zasiłek wychowawczy przysługiwał uprawnionemu do ukończenia urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres 36 miesięcy kalendarzowych jeżeli uprawniony sprawuje osobistą opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu albo samotnie wychowuje dziecko; przepis art. 4 ust. 2 stosuje się odpowiednio. Z art. 4 ust. 2 ustawy wynika, iż przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie się osobę stanu wolnego: pannę, kawalera, rozwiedzioną, rozwiedzionego, wdowę lub wdowca. Natomiast art. 15c ust. 2 ustawy przewidywał, że osobie uprawnionej, samotnie wychowującej dziecko, zasiłek wychowawczy przysługuje w kwocie 505,80 zł miesięcznie. Jak z powyższego wynika, skarżący pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych był taktowany jako osoba samotnie wychowująca dziecko i z tego powodu nabył prawo do pobierania zasiłku wychowawczego przez okres 36 miesięcy oraz zasiłek ten przysługiwał mu w kwocie podwyższonej tj. 505, 80 zł. Z chwilą wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych (1 maja 2004r.) zmieniona została przez ustawodawcę definicja osoby "samotnie wychowującej dziecko", przez którą należy obecnie rozumieć pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka - art. 3 pkt 17 ustawy, co nie oznacza, że wobec treści art. 59 ust. 1 ustawy ta właśnie definicja osoby samotnie wychowującej dziecko ma zastosowanie do przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w przypadku, gdy do dnia wejścia w życie ustawy osoba ta otrzymywała podwyższony zasiłek wychowawczy. Skoro bowiem do dnia wejścia w życie ustawy osoba uprawniona pobierała zasiłek wychowawczy w podwyższonej wysokości, to ustawodawca poprzez zapis art. 59 ust. 1 ustawy zabezpieczył jej prawa słusznie nabyte. Zatem mimo, że w aktualnym stanie prawnym skarżący nie spełniłby przesłanki do uznania go za osobę samotnie wychowującą dzieci, bowiem jak ustalono w toku postępowania wyjaśniającego dzieci wychowuje wspólnie z ich matką S. D., to wobec faktu, iż na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy przysługiwał mu status osoby samotnie wychowującej dziecko, przy nie zmienionym stanie faktycznym tj wspólnym wychowywaniu dzieci z ich matką, ustawodawca zabezpieczył prawa takich osób poprzez dalszą wypłatę w miejsce zasiłku wychowawczego w podwyższonej wysokości dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w podwyższonej wysokości 505,80 zł. Sąd w toku kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie stwierdził aby w pozostałym zakresie naruszała ona prawo. Odnośnie zasiłków rodzinnych stwierdzono, iż zostały one prawidłowo przyznane na okres zasiłkowy od 1.09.2005r. do 31.08.2006r. w kwocie 43 zł miesięcznie, stosownie do art. 6 ust. 1, art. 47 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy. Zarówno wysokość zasiłku rodzinnego jak również okres na jaki został on przyznany jest zgodny w powołanymi wyżej przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Także dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego przyznane zostały w prawidłowej wysokości po myśli art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 14 ust. 1 i 2 ustawy. W tych warunkach Sąd uznając, iż zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca w części dotyczącej wysokości przyznanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego narusza przepis prawa materialnego – art. 59 ust. 1 ustawy, które to naruszenie ma wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku uchylając decyzję organu odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w tej części. W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności części zaskarżonej decyzji oparto o art. 152 powołanej ustawy.