II SA/Ol 678/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 25 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi C. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie rozbiórki budynku gospodarczego postanawia: 1. odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, 2. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]", C. K. złożyła, na urzędowym formularzu, wniosek z dnia "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podniosła, iż nie stać jej na zawodowego pełnomocnika, nie ma też dostępu do bezpłatnej pomocy prawnej, a chciałaby doprowadzić niniejszą sprawę do pozytywnego dla jej rodziny końca. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i synami. Do jej majątku należy dom. Wysokość dochodu 4-osobowej rodziny z tytułu emerytury skarżącej i jej męża oraz wynagrodzenia za pracę syna (drugi syn jest osobą bezrobotną) wynosi łącznie "[...]". Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, dochód ten, po opłaceniu wykazanych w rubryce nr 11 formularza wniosku stałych wydatków miesięcznych, kwartalnych i rocznych, wystarcza na wydatki bieżące i na skromne przeżycie. Do pisma procesowego z dnia "[...]", złożonego na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżąca załączyła dokładny spis wydatków oraz kserokopie dokumentów potwierdzających ich wysokość, z których wynika, że średnia miesięczna wysokość przedmiotowych wydatków wynosi ok. "[...]". Do wyliczenia wskazanej kwoty przyjęto wysokość wydatków miesięcznych na światło, wodę, telefon i Internet (w wysokości łącznej za poprzedni miesiąc – "[...]") oraz wysokość potrącanych przez bank odsetek od kredytu "[...]" wraz z opłatą za prowadzenie rachunku (średnia z trzech miesięcy – "[...]"), a także wysokość w przeliczeniu na miesiąc wydatków rocznych (opał – węgiel i drewno, ubezpieczenie i przegląd samochodu – łącznie "[...]"), kwartalnych (podatek od nieruchomości, ubezpieczenie skarżącej i jej męża – łącznie "[...]") i dwumiesięcznych (gaz – "[...]"). Pominięto wydatek związany ze spłatą raty kredytu zaciągniętego na zakup "[...]", z uwagi na zakończenie jego spłaty "[...]". Zauważyć jednak należy, iż skarżąca spłaca stale kredyt "[...]" pozostawiając na ten cel "[...]" ok. "[...]" miesięcznie. Ponosi ponadto różnego rodzaju zmienne wydatki bieżące związane z drobnymi naprawami, kupnem odzieży, obuwia, paliwa do samochodu, itp. w kwocie ok. "[...]" miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu, do którego skarżąca załączyła zaświadczenie pracodawcy syna o wysokości jego wynagrodzenia za pracę, wskazała, iż wysokość dochodu netto 4-osobowej rodziny wynosi łącznie "[...]". Skarżąca załączyła ponadto wyciąg z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, na który wpływa emerytura jej i jej męża. "[...]". Skarżąca oświadczyła jednocześnie, że synowie nie posiadają własnych rachunków bankowych. Wyjaśniła ponadto, iż drugi syn jest osobą bezrobotną od dnia "[...]", lecz nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, gdyż poszukuje pracy samodzielnie. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym i doktrynie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane wyłącznie w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem. Do osób tych zaliczyć można przykładowo osoby, które ze względu na szczególne okoliczności życiowe, pozbawione są całkowicie środków do życia bądź posiadają środki, które są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. W konsekwencji, jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma jakiekolwiek środki materialne, w szczególności zaś posiada stały miesięczny dochód, który po zabezpieczeniu koniecznych kosztów jej utrzymania pozwala na poczynienie oszczędności, to powinna partycypować w kosztach postępowania. W niniejszej sprawie, sytuacja materialna rodziny skarżącej nie przemawia za uznaniem, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym brak jest podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zauważyć należy, iż kryterium dochodowe rodziny, określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.), w przypadku rodziny 4-osobowej wynosi 1404 zł. Kwotę w tej wysokości ustawodawca uznał za kwotę graniczną, której przekroczenie co do zasady pozbawia 4-osobową rodzinę prawa do świadczeń z pomocy społecznej. W konsekwencji przyjąć można, iż uznał, że dochód 4-osobowej rodziny, przekraczający tą kwotę jest generalnie wystarczający na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. W niniejszej sprawie, przyjąć należy, że po uiszczeniu wykazanych przez skarżącą miesięcznych wydatków stałych i zabezpieczeniu środków pieniężnych na wydatki wymagalne w okresach późniejszych, 4-osobowej rodzinie pozostaje miesięcznie do dyspozycji z przeznaczeniem na wyżywienie i inne bieżące wydatki oraz spłatę kredytu "[...]" "w ratach" po "[...]", ok. "[...]" (dochód: "[...]" minus wydatki: "[...]"). Mając na uwadze to, że kwota jaka pozostaje skarżącej i jej rodzinie, już po pokryciu wydatków stałych i nawet po zabezpieczeniu środków na spłatę kredytu "[...]", stale przekracza wskazane wyżej kryterium dochodowe, stwierdzić należy, iż z pochodzących z niej środków pieniężnych możliwe jest przy rozsądnym gospodarowaniu zabezpieczenie nie tylko środków na wyżywienie i inne niezbędne wydatki skarżącej i jej rodziny, lecz również poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Zauważyć jednocześnie należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Pokreślić również należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, czy też częściowym, możliwe jest natomiast tylko w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. W niniejszej sprawie, mając na uwadze to, że zakresem żądania skarżąca objęła zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata, uznano, że nawet mimo możliwości poczynienia pewnych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść przedmiotowych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w pełnym zakresie. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając na uwadze etap postępowania sądowego w niniejszej sprawie i wysokość kosztów związanych z jej prowadzeniem wymaganych obecnie i przyszłych oraz możliwości płatnicze skarżącej, w tym możliwość poczynienia przez nią oszczędności w wydatkach, dzięki którym możliwe jest partycypowanie w kosztach postępowania, uznano, że w warunkach niniejszej sprawy uzasadnione i jednocześnie najbardziej korzystne dla skarżącej będzie zwolnienie jej od wpisu od skargi. Na obecnym etapie postępowania sądowego uiszczenie wpisu w kwocie 500 zł warunkuje bowiem nadanie sprawie dalszego biegu. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżąca może natomiast, lecz nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika. Stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Sama obecność stron na rozprawie również nie jest obowiązkowa, bowiem w razie ich nieobecności, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy. Wojewódzki sąd administracyjny nie jest również związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem aktu administracyjnego lub czynności, bądź też zobowiązaniem do ich podjęcia. Generalnie, tzw. przymusem adwokackim objęte jest natomiast dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Decydując o rozmiarze przyznanego skarżącej prawa pomocy, wzięto zatem pod uwagę znaczenie jakie ma na obecnym etapie postępowania uiszczenie wpisu i to, że skarżąca nie jest w stanie ponieść obecnie jednocześnie wpisu od skargi i kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Przyjęto równocześnie, że przy zwolnieniu skarżącej od wpisu, będzie ona w stanie poczynić oszczędności, które umożliwią jej pokrycie zarówno kosztów związanych z ustanowieniem adwokata, nawet jeśli zastępstwo procesowe uzna za konieczne już na tym etapie postępowania, jak i pozostałych kosztów sądowych, których obowiązek uiszczenia może pojawić się dopiero na dalszym jego etapie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.