II SA/Ol 68/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. W. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 marca 2018r. sygn. akt II SA/Ol 68/18 odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/pos.1- sentencja postanowienia A. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]", utrzymującą w mocy decyzję z dnia "[...]" wydaną przez Wójta Gminy W. w sprawie odmowy udostępnienia informacji publicznej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej w niniejszej sprawie skargi w kwocie 200 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (PPF). Oświadczył, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i trojgiem dzieci, zaś jego majątek stanowi: dom o pow. 110m² o wartości ok. 110.000 zł oraz nieruchomość rolna o pow. 28,36ha, w tym 25ha gruntów ornych, 2ha lasu, zaś pozostałe tereny – nieużytki, na której to nieruchomości znajdują się dwa budynki gospodarcze – stodoła i oboro-chlewnia, nieczynna od 15 lat. Ponadto skarżący posiada traktor C-355 z 1972 r. o wartości ok. 6000 zł z maszynami wartymi 20.000 zł, samochód Audi A4 ( rocznik: 2000 r.) o wartości ok. 5.000 zł, prasę o wartości ok. 8.000 zł oraz ok. 12 krów rasy "limuise" z cielakami. Skarżący podał, iż nie posiada oszczędności, a konto ma zajęte przez komornika. Roczne dochody z dopłat z ARiMR wynoszą ok. 20.000 zł, ze sprzedaży zboża - ok. 4.000 zł, a ze sprzedaży zwierząt - ok. 8000 zł. Natomiast roczne wydatki wynoszą: paliwo - 15.000 zł, nawozy - 6.000 zł, opryski - 4.000 zł, prąd - 4.000 zł, podatek - 3.000 zł, ubezpieczenie - 2.000 zł, KRUS - 4.000 zł, kredyt - 15.000 zł oraz utrzymanie rodziny, ubranie, żywność, leczenie, leki - 10.000 zł. Skarżący podał również, iż otrzymał zwrot ok. 6 000 zł za trwałe użytki rolne dla ARiMR, lecz jednocześnie poniósł znaczne nakłady na chlewnię, której jednak nie może prowadzić z powodu braku możliwości zbytu trzody chlewnej. Postanowieniem z dnia 6 marca 2018 r. (sygn. akt II SA/Ol 68/18) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, uznając, iż posiada on obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie, które w postępowaniu pierwszoinstancyjnym sprowadzają się zasadniczo do wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Podkreślono, iż z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Wskazano, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko aktualną sytuacją dochodową, lecz również stan majątkowy. Tymczasem sama tylko wartość nieruchomości rolnej skarżącego została oszacowana przez niego w oświadczeniu o stanie majątkowym, które złożył 19 września 2014 r. jako radny gminy (dostępnym na stronie internetowej "[...]"), na 2.000.000 zł. Ponadto o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych przez osoby prowadzące indywidualną działalność decydują uzyskiwane przychody, a nie dochody, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Zatem średniomiesięczny budżet 5-osobowej rodziny skarżącego nie zamyka się w podanej kwocie 160 zł na osobę, jako że 4 416,66 zł wynoszą w skali miesiąca wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. A.W. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, iż przedmiotowa sprawa dotyczy ważnej kwestii społecznej, której poświęca dużo trudu i nie pobiera za to wynagrodzenia. Podkreślił, iż znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej - nie ma na bieżące opłaty, a zadłużenie wynosi 15 000 zł i dalej rośnie z powodu zajęcia konta przez komornika. Nie może sprzedać gospodarstwa, gdyż jest to dorobek 3 pokoleń, natomiast samochód jest mu potrzebny do przemieszczania się, bowiem od wielu lat nie kursuje autobus w jego miejscu zamieszkania. Zaznaczył przy tym, iż maszyny, które były mu mniej potrzebne, dawno już sprzedał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Odnosząc powyższe uregulowania do rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału aktowego skarżący posiada znaczny majątek, jak również uzyskuje regularne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej, a w związku z tym posiada potencjalne możliwości pozyskania dodatkowych środków pieniężnych, które mogłyby być przeznaczone na sfinansowanie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, wynoszących na tym etapie postępowania 200 zł (wpis sądowy). Posiadane nieruchomości oraz ruchomości mogą być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. dzierżawa, sprzedaż (np. części), mogą być także wykorzystane zgodnie z jego przeznaczeniem, a także jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Należy bowiem zwrócić uwagę, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOSA). Trudno zatem, biorąc pod uwagę aktualny stan posiadania skarżącego uznać go za osobę wymagającą pomocy ze strony Państwa w poniesieniu za niego kosztów sądowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m.in. postanowienie z dnia 5 stycznia 2016r., sygn. akt: I OZ 1758/15, publ. CBOSA). Natomiast prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że prawidłowo Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem nie wykazano przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.