II SA/Ol 684/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu D.S. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 9 października 2007 r. sygn. akt II SA/Ol 684/07 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. i S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia przyznać D.S. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżąca D.S. wraz z mężem S.S. wnieśli do tutejszego Sądu skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 10 września 2007 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku podniosła, że jeśli uiszczenie opłaty legalizacyjnej okaże się konieczne, zmuszona będzie zaciągnąć kredyt. Podała, iż w drugiej sprawie uiściła wpis w wysokości 100 zł, lecz nie jest w stanie uiścić wpisu w wysokości 1.500 zł w sprawie niniejszej, gdyż spowodowałoby to znaczny uszczerbek utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. "[...]". Pismem z dnia 14 września 2007 r., D.S. wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżąca oświadczyła, "[...]". Postanowieniem z dnia 9 października 2007 r., sygn. akt II SA/Ol 684/07, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia w przewidzianym terminie. W sprzeciwie ponownie powołała się na swoją trudną sytuację finansową i podkreśliła, że nie wykazała wszystkich podstawowych wydatków, jakie ponosi w związku z utrzymaniem rodziny. "[...]". W związku ze złożonym sprzeciwem, zarządzeniem z dnia 26 października 2007 r. Sąd wezwał skarżącą do złożenia dokumentów źródłowych i pisemnych informacji potwierdzających twierdzenia zawarte w sprzeciwie "[...]". W odpowiedzi z dnia 6 listopada 2007 r. skarżąca udokumentowała wydatki "[...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej ustawą ppsa), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady w postępowaniu sądowym strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu sytuacja materialna skarżącej pozwala przyjąć, iż uiszczenie wpisu w wysokości 1.500 zł wykracza poza granice możliwości płatniczych skarżącej, a tym samym spowodowałoby uszczerbek, którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy ppsa. Sąd zwalniając skarżącą z kosztów sądowych uwzględnił jej oświadczenie, zgodnie z którym kwota jaką otrzymuje od męża nie jest stała i oscyluje w granicach "[...]". Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uwzględnił także fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad "[...]" dziećmi legitymującymi się orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności, z czym wiążą się wzmożone koszty utrzymania. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy uiszczenie wpisu w wysokości 1.500 zł nie mieści się w granicach możliwości finansowych wnioskodawczyni. W konsekwencji Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie nie tylko od wpisu sądowego, lecz również od wszystkich kosztów sądowych, w tym także takich, które mogą pojawić się na dalszym etapie postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz wynikający z art. 45 Konstytucji RP obowiązek zagwarantowania stronie prawa do Sądu, Sąd w niniejszej sprawie dokonał oceny okoliczności faktycznych sprawy, na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 3 ustawy ppsa i orzekł jak w sentencji.