II SA/Ol 685/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.R. na decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia 24 maja 2010 r., Nr "[...]". postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 7 września 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania K.R. prawa pomocy w zakresie całkowitym, wywodząc, że nie ujawnił on sytuacji materialnej w pełnym zakresie, wobec czego nie było możliwe stwierdzenie, że spełnia przesłankę do przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżący wywiódł, że nie jest w stanie ponosić kosztów wpisu sądowego w przewidzianej prawem wysokości. Stwierdził że, to organy nadzoru budowlanego powinny ponieść te koszty, gdyż wydały błędną decyzję, nieprawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270, ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ w niniejszej sprawie sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Podnieść należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 Konstytucji, dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. zarówno przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i częściowym, następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść odpowiednio jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy także wskazać, że to całkowicie na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Zatem, to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej tak, aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma bowiem przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem przekonująco go uzasadnić, a w sytuacji gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej (art. 255 p.p.s.a.). Oceny, czy strona wykazała wiarygodnie istnienie podstawy do przyznania jej prawa pomocy dokonuje się bowiem w oparciu o złożone przez nią oświadczenia i dokumenty źródłowe. W niniejszej sprawie nie można uznać, aby skarżący przedkładając dokumenty i informacje przekonał Sąd, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci. Posiada gospodarstwo rolne, z którego ciężko jest mu się utrzymać, dlatego dodatkowo pracuje, lecz otrzymywane wynagrodzenie jest niewysokie. Do majątku rodziny należy mieszkanie o pow. 100 m² i nieruchomości rolne o łącznej powierzchni ok. 39 ha. Dochód rodziny z tytułu wynagrodzeń za pracę skarżącego i syna wynosi łącznie 3.200 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił natomiast, że mieszkanie znajduje się w domu, działalność rolnicza polega na uprawie zboża i warzyw, w tym ziemniaków, grunty rolne to w większej części pastwiska, w tym nieużytki. Dochody z dotacji są niewystarczające na nakłady potrzebne w gospodarstwie. Dodał też, że dwoje dzieci uczy się, pracujący syn nie uzyskuje dodatkowych dochodów, natomiast żona otrzymuje kwartalnie 600 zł z tytułu reklamy. Stwierdził, że ponoszone na utrzymanie rodziny wydatki przekraczają uzyskiwane zarobki, w konsekwencji czego skarżący jest stale zadłużony. Skarżący oświadczył ponadto, że nie pamięta, skąd wziął pieniądze na opłacenie kosztów postępowania związanych z poprzednią sprawą. Zaznaczyć należy, że skarżący nie złożył wszystkich żądanych w wezwaniu z dnia 10 sierpnia 2010 r. dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, gdyż nie przedłożył wyjaśnień dotyczących uzyskiwanych dochodów z działalności rolniczej i wynagrodzeń za pracę, dodatkowego oświadczenia dotyczącego wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez rodzinę skarżącego wydatków a także wyciągów z rachunków bankowych. W tej sytuacji stwierdzić należy, że nie ujawnił on w pełnym zakresie swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Powyższe wyklucza możliwość stwierdzenia czy spełniona została przesłanka do przyznania prawa pomocy. Przedłożone dowody nie pozwalają bowiem na ustalenia ani faktycznych dochodów rodziny skarżącego, ani jej wydatków. Skarżący nie podał dokładnej wysokości uzyskiwanych zarobków, wysokości otrzymywanych dotacji i dochodu z działalności rolniczej. Nie wskazał też wysokości kosztów ponoszonych na utrzymanie rodziny i ponoszonych w związku z działalnością rolniczą. Zaniechanie przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych pozbawia natomiast Sąd możliwości oceny realnych zdolności płatniczych skarżącego. Ponadto, dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący podał, że jego żona otrzymuje kwartalnie 600 zł z tytułu reklamy. Natomiast we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jego rodzina składa się wyłącznie z czterech osób i nie wykazał żony jako osoby, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie określił jej sytuacji materialnej. Nie wyjaśnił też, czy i w jakim zakresie partycypuje ona w kosztach utrzymania rodziny. Skarżący nie zrealizował więc ciążącego na nim na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. obowiązku wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, natomiast uchylanie się skarżącego przed przedłożeniem wszystkich dokumentów wskazywanych w wezwaniu mogło wzbudzić wątpliwości co do jego sytuacji majątkowej. Podkreślić należy, że brak staranności w zakresie wskazania wysokości ponoszonych wydatków czy wysokości uzyskiwanych dochodów pozbawia Sąd możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Skarżący miał świadomość potrzeby precyzyjnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, gdyż w wezwaniu z dnia 10 sierpnia 2010 r. pouczony został o skutkach braku reakcji na wezwanie. Ponadto, mimo wskazania przez referendarza sądowego istniejących w sprawie wątpliwości, skarżący w złożonym sprzeciwie w żaden sposób się do nich nie odniósł. W związku z tym, Sąd nie ma możliwości rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym nie ma możliwości przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy, że uregulowanie wpisu sądowego nie musi oznaczać utraty kwoty uiszczonej na poczet zainicjowanego przez stronę postępowania sądowego, gdyż zgodnie z art. 200 ustawy p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia. Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.