II SA/Ol 693/20

Dnia 12 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2020 roku sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu "[...]" r., E.J. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – Z.J.. Jednocześnie strona oświadczyła, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, z dniem jej wydania, wnosi o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Decyzją z dnia "[...]"r., Burmistrz odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że podstawą negatywnego rozstrzygnięcia jest fakt, że nie dało się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 64 roku życia. Zatem nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 11 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.". Ponadto, strona jest uprawniona i pobiera zasiłek dla opiekuna, a zatem nie spełniona została również przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia "[...]"r., uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką od dnia 1 lipca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. - w wysokości 1.830 zł miesięcznie, zaś od 1 stycznia 2021 r. na stałe - w wysokości wynikającej z zamieszczonego w dzienniku urzędowym RP "Monitor Polski" obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1, 1a i ust.5 u.ś.r. oraz wskazał, że matka strony jest wdową i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia "[...]"r., którym to orzeczeniem została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 6 grudnia 2006 r. Z uwagi na stan zdrowia, wymaga ona stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium wskazało również, że akta sprawy potwierdzają, że strona sprawuje całodobową opiekę nad matką. Zakres czynności wykonywanych przez stronę jest znaczny i uniemożliwia podjęcie przez nią zatrudnienia. Kolegium nie zgodziło się z powodem odmowy przyznania świadczenia z uwagi na wiek uzyskania niepełnosprawności. Wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium podkreśliło, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Odnosząc się do drugiego powodu odmowy przez organ pierwszej instancji wnioskowanego świadczenia, tj. posiadania przez stronę uprawnienia i pobierania zasiłku dla opiekuna, Kolegium podniosło, że strona, w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawną matką miała przyznany decyzją z dnia "[...]"r. zasiłek dla opiekuna na okres od dnia 1 lipca 2014 r. – bezterminowo. Decyzją z dnia "[...]"r., na wniosek i za zgodą strony, Burmistrz uchylił powyższą decyzję i zaprzestał dalszej realizacji wypłat tego świadczenia. Ostatni zasiłek został wypłacony w miesiącu czerwcu 2020 r. Kolegium wskazało, że z akt sprawy nie wynika, aby na gruncie przedmiotowej sprawy występowały jakiekolwiek, określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r., przesłanki uniemożliwiające przyznanie odwołującej się wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy podkreślił, że zasadą jest, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). W niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznano stronie od dnia 1 lipca 2020 r. z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do zasiłku dla opiekuna. Jak wyżej wskazano, decyzją z dnia "[...]" r., organ pierwszej instancji, na wniosek i za zgodą strony, uchylił powyższą decyzję i zaprzestał dalszej realizacji wypłat tego świadczenia. Ostatni zasiłek został wypłacony w miesiącu czerwcu 2020 r. W związku z powyższym, Kolegium uznało, że świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać od 1 lipca 2020 r. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznano na stałe, ponieważ orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało na stałe (art. 24 ust. 3 u.ś.r.). W skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznanie przedmiotowego świadczenia od dnia 21 kwietnia 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Strona zarzuciła naruszenia prawa materialnego: - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, - art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym, dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. W ocenie strony, organ odwoławczy powinien w tej sytuacji przy określaniu daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosować art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zdaniem skarżącej, nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez stronę wyrażony w dniu złożenia wniosku do organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem – świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zdaniem skarżącej fakt, że we wniosku o przyznanie świadczenia wniosła ona o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia oznacza, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia i nie może zostać pozbawiona świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku. W ocenie organu odwoławczego, wnioskowane świadczenie należało przyznać nie od dnia złożenia wniosku, ale od uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna i zaprzestaniu dalszej realizacji wypłat tego świadczenia, tj. od miesiąca lipca 2020 r. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem jeżeli osoba sprawująca opiekę ma prawo m.in. do zasiłku dla opiekuna. Sąd w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W przedmiotowej sprawie skarżącej przysługiwał zasiłek dla opiekuna przyznany decyzją z dnia "[...]"r. Decyzja wydana w tym przedmiocie funkcjonowała w obrocie prawnym w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia "[...]"r. dołączyła oświadczenie, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, z dniem jej wydania, wnosi o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania zasiłku dla opiekuna. Był to więc wniosek warunkowy. Tymczasem, z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wynika, że fakt, że osoba ma prawo m.in. zasiłku dla opiekuna wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym, w ocenie Sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Dopóki bowiem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza sytuację, w której uprawnionemu przysługiwałoby więcej niż jedno - wybrane przez niego - świadczenie, a więc w istocie wyłącza on możność przyznania uprawnionemu dwóch lub większej liczby świadczeń. Także regulacja art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy tego, że w zbiegu roszczeń uprawnionemu przysługuje wyłącznie jedno świadczenie. W ocenie Sądu, z powołanych przepisów należy zatem wywieść, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego z art. 10 u.ś.r. lub zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania dwóch lub większej liczby świadczeń. Z powyższego wynika, że strona w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Zatem, nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do zasiłku, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, nie jest możliwe przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. W takiej sytuacji, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak uprawnienia do otrzymywania konkurencyjnego świadczenia. Tym samym, prawidłowo Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką na okres od 1 lipca 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. w kwocie 1.830 zł oraz od 1 stycznia 2021 r. na stałe w wysokości wynikającej z obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Dopiero bowiem od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca bowiem dopiero w dniu 6 lipca 2020 r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna, a decyzją organu pierwszej instancji z dnia "[...]"r. decyzja ta została uchylona. Od tej daty nie występowały więc przesłanki negatywne do przyznania świadczenia. Nie ma też podstaw do odwoływania się - jak uczyniła to skarżąca - do postanowień art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Sformułowania "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. "Ustala się" oznacza, że muszą być ustalone wszystkie przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Sąd podziela jednocześnie stanowisko Kolegium, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu, która uznana została za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji – zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Na koniec wyjaśnić należy, że złożona skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skarżąca w piśmie z dnia 6 października 2020 r. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ administracji nie zażądał w zakreślonym terminie przeprowadzenia rozprawy. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną.