II SA/Ol 700/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania pomocy społecznej oddala skargę. W jednobrzmiących pismach z 19 stycznia 2018 r. /k. 91-98 akt administracyjnych/ i 20 lutego 2018 r. /k. 196-202/ złożonych w Urzędzie Gminy "[...]", lecz adresowanych do Centralnego Biura Antykorupcyjnego, powołując się na upoważnienie "[...]", jej mąż - "[...]"zawarł m.in. wniosek o "pomoc społeczną", nie konkretyzując o jakie świadczenie się ubiega. Pisma te zawierały zarzuty korupcji skierowane wobec sędziów, prokuratorów, Wójta Gminy "[...]", Kierownika oraz pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]", prezesa oraz członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]". Autor obwinił organ pierwszej instancji o doprowadzenie jego rodziny do ubóstwa. Zażądał zwrotu utraconej nieruchomości. Decyzją z 10 maja 2018 r. /k. 274-279/ Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]", działając z upoważnienia Wójta Gminy "[...]", odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Podano, iż pracownicy socjalni dwukrotnie próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy, ustalić niezbędne informacje oraz uzyskać niezbędne dokumenty. Wskazano, iż bez udziału strony organ nie jest w stanie ustalić jej potrzeb oraz sytuacji życiowej, w jakiej się znajduje. Zaznaczono, iż brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego może przejawiać się również w unikaniu ustalenia jego terminu. "[...]"w imieniu wnioskodawczyni wniósł odwołanie od tej decyzji. Zarzucił Wójtowi Gminy "[...]"korupcję oraz kradzież należącej do niego nieruchomości. Domagał się przeprowadzenia postępowania dotyczącego korupcji w Urzędzie Gminy "[...]"oraz okoliczności związanych z utratą przez jego rodzinę działki gruntu położonej w "[...]". Zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]"z 20 lipca 2018 r. Organ II instancji wskazał, iż zasady i tryb postępowania w sprawie przyznawania świadczeń pomocy społecznej regulowane są przepisami ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., w skr. u.p.s.), która nakłada na osoby ubiegające się o pomoc społeczną obowiązek współdziałania w rozwiązaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.), między innymi, poprzez udział w obligatoryjnym rodzinnym wywiadzie środowiskowym. W toku tej czynności ustala się sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osób rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Ustala się też potrzeby i oczekiwania wnioskodawców (część VI kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego). Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 107 ust. 4 a u.p.s.). Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie musi mieć formy bezpośredniego oświadczenia, lecz również może wynikać z samego zachowania, polegającego na unikaniu przeprowadzenia tej czynności. Zachowanie to musi cechować się złą wolą, a nie wynikać z okoliczności od strony niezależnych. Kolegium stwierdziło, iż strona jedynie pozornie ubiega się o pomoc społeczną. W złożonych pismach nie zawarła żądania przyznania jakiegokolwiek świadczenia pomocy społecznej. Wniosek stanowił pretekst do wyrażenia inwektyw w stosunku do organu i jego pracowników, do wystąpienia z żądaniami pociągnięcia do odpowiedzialności karnej szeregu osób, a także do formułowania żądań o charakterze cywilnym - o zwrot nieruchomości. W postępowaniu w sprawie pełnomocnik strony odbierał korespondencję dopiero po dwukrotnym awizowaniu. Z tego powodu termin przeprowadzenia pierwszego z wywiadów środowiskowych (28 lutego 2018 r.) minął zanim odebrane zostało powiadomienie o tej czynności (7 marca 2018 r.). Drugie z powiadomień odebrane zostało 19 marca 2018 r., a zatem jeszcze przed terminem wskazanego w nim wywiadu środowiskowego (22 marca 2018 r.). Strona znała zatem datę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak w czynności tej nie wzięła udziału. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż do rodzinnego wywiadu środowiskowego nie ma zastosowania reżim określony w art. 79 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. w skr.: k.p.a.). Istotnym jest, iż w powiadomieniach kierowanych do strony wskazywano na możliwość uzgodnienia dogodnego terminu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Strona nie podjęła jakichkolwiek działań umożliwiających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Dostosowując się do obowiązku określonego w art. 79a § 1 k.p.a. organ pierwszej instancji powiadamiając stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań wyjaśnił, iż nieprzeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego stanowi podstawę odmowy przyznania pomocy społecznej. W wyznaczonym terminie strona nie wyraziła swojego stanowiska, w tym gotowości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zdaniem organu odwoławczego, powyższe okoliczności świadczą o tym, iż strona nie była zainteresowana przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego, bowiem przedmiotem jej wniosku nie są świadczenia pomocy społecznej, lecz roszczenia cywilne oraz żądania przeprowadzenia postępowania mającego wykazać przestępstwa przypisywane osobom przez nią wskazanym. O słuszności tego twierdzenia świadczy treść odwołania, w którym strona w ogóle nie wyraziła chęci uzyskania któregokolwiek ze świadczeń pomocy społecznej. W skardze na powyższą decyzję "[...]"zarzuciła, iż: Kierownik GOPS w "[...]"podlegał wyłączeniu od udziału w sprawie; Wójt Gminy "[...]"jest skorumpowany; sprawy z wniosków z 19 stycznia i 20 lutego powinny być osobno załatwiane; nie wszczęto postępowania w sprawie. Kolegium wniosło o oddalenie skargi, stwierdzając, iż nie wnosi ona w sprawie żadnych nowych okoliczności mogących wpłynąć na zmianę zajętego przez nie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) oraz art. 3 i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, w skr.: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z prawem według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Należy przypomnieć, iż w myśl art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Celem przeprowadzenia tego wywiadu jest, w myśl art. 107 ust. 1 zd. 1 u.p.s., ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Uniemożliwienie pracownikom opieki społecznej przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w niniejszej sprawie należy bez wątpienia uznać za brak współdziałania ze strony skarżącej w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Nie ulega wątpliwości, iż organ I instancji dołożył wszelkich starań, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy, który mógłby stanowić podstawę przyznania świadczenia/świadczeń z pomocy społecznej oraz ustalenia jego/ich wysokości. Pismem z 19 lutego 2018 r. zawiadomiono stronę o zamiarze przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 28 lutego 2018 r. o godzinie 1400 /k. 103/. Pismo to po dwukrotnym awizowaniu zostało odebrane 7 marca 2018 r. przez męża wnioskodawczyni /k. 102/. Kolejnym pismem - z 1 marca 2018 r. organ powiadomił stronę o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu 22 marca 2018 r. o godzinie 1400 /k. 228/. Pismo to, również podwójnie awizowane, odebrane zostało przez "[...]"19 marca 2018 r. /k. 227/. Oba pisma zawierały wyjaśnienie, iż decyzję o przyznaniu pomocy społecznej podejmuje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Poinformowano też stronę, iż w przypadku gdyby termin wywiadu był niedogodny, może skontaktować się z pracownikiem socjalnym w celu zmiany terminu wizyty. Podano adres organu pomocy, numer telefonu do kontaktu oraz imię i nazwisko pracowników socjalnych zajmujących się sprawą. W dniach 28 lutego i 22 marca 2018 r. /k. 204 i 237/ pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania wnioskodawczyni, lecz nikogo nie zastali. Strona ani jej pełnomocnik nie podjęli próby kontaktu z pracownikami socjalnymi i nie wyjaśnili powodu nieobecności ani nie zwrócili się o wyznaczenie innego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pismem z 9 kwietnia 2018 r. /k. 257-262/ organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania. Obszernie wyjaśnił, iż bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie jest możliwe wydanie decyzji o przyznaniu świadczeń pomocy społecznej, a odmowa współdziałania, w tym wypadku polegająca na odmowie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, stanowi postawę odmowy przyznania pomocy społecznej. Poinformowano stronę o możliwości zapoznania się z materiałami sprawy i o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz materiałów. Wskazano na możliwość wydania negatywnej decyzji. W wyznaczonym terminie strona nie złożyła żadnego oświadczenia ani nie przedstawiła żadnych dowodów. W świetle powyższych faktów nie można zatem skutecznie zarzucić organowi I instancji, że nie dokonał należytych starań w zakresie skontaktowania się ze stroną w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, od którego uzależnione było przyznanie pomocy społecznej. Okoliczności powyższe wskazują, że wywiad nie został przeprowadzony z przyczyn leżących po stronie skarżącej, natomiast bez jego przeprowadzenia nie można było, z uwagi na treść powołanych wyżej przepisów prawa, rozstrzygnąć jej wniosku w sposób dla niej pozytywny. Mimo starań organ nie mógł po prostu ustalić sytuacji życiowej skarżącej, gdyż nie chciała ona z nim współpracować w najmniejszym nawet stopniu. Brak współpracy skarżącej z organem pomocy społecznej nie był niezamierzony. Jej zdaniem bowiem, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" nie mógł rozpoznawać przedmiotowych wniosków z uwagi na to, że winien podlegać wyłączeniu. Takie rozumowanie było błędne. Niezaprzeczalnym prawem wnioskodawczyni w prowadzonym postępowaniu była możliwość złożenia wniosku o wyłącznie organu, jak i poszczególnych pracowników Urzędu Gminy w "[...]". Złożenie takiego wniosku nie skutkuje jednak tym, iż dana osoba podlega automatycznemu wyłączeniu, ale tym, że wniosek taki powinien być rozpoznany. Dlatego też faktyczna odmowa współpracy z organem, do którego zwrócono się o przyznanie pomocy, nie może być uznana za usprawiedliwioną z tego powodu, iż wnioski (zawarte w pismach z 19 i 20 stycznia 2018 r.) o wyłączenie zostały rozpatrzone negatywnie. W dniu 1 marca 2018 r. Wójt Gminy "[...]"wydał mianowicie decyzję o odmowie wyłączenia Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" (doręczone 2 maja 2018 r.), a Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]"- decyzję o wyłączeniu z postępowania pracowników socjalnych: "[...]" (doręczone 28 marca 2018 r.). W konsekwencji uniemożliwienia przez skarżącą ustalenia w ramach wywiadu środowiskowego zakresu, w jakim miałyby być z osobna rozpatrywane jej jednobrzmiące wnioski, jej zarzut, iż "faktycznie są to dwie sprawy" jest bezpodstawny. Z kolei odnośnie zarzutu, iż "po złożeniu (...) spraw (...) nadal nie wszczęto (...) sprawy", należy wskazać, iż w sprawach wszczynanych na wniosek postępowanie uważa się za wszczęte z chwilą złożenia wniosku (art. 61 § 1 k.p.a.). Z powyższych przyczyn skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.