II SA/Ol 711/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie utraty ważności potwierdzenia przyjęcia powiadomienia o zamiarze rozpoczęcia działalności gospodarczej jako pośredniczący podmiot tytoniowy i skreślenia z listy tych podmiotów postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. E.B. wezwana do uiszczenia wpisu od skargi złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 23-24 akt). W uzasadnieniu stwierdziła, iż prowadzi działalność gospodarczą od początku ubiegłego roku i osiąga z tego tytułu bardzo niewielkie dochody. Według załączonego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. (k. 25), dochód w tym okresie wyniósł 1640,29 zł (netto). Jest to jedyny jej dochód. Niewielkie środki finansowe pochłaniane są w całości przez bieżące wydatki, wśród których podstawową pozycję stanowi czynsz za wynajmowany lokal użytkowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, koszty energii, zakupu żywności, odzieży itp. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych oszczędności ani majątku w innej formie. Nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla swojej egzystencji. Wnioskodawczyni nadmieniła, iż w rozpoczęcie działalności gospodarczej włożyła wszystkie, skromne oszczędności, oczekując, że prowadzona działalność przyniesie jej spodziewane dochody, co jednak nie nastąpiło. Mimo tego liczy na to, że działalność ta się rozwinie, a uzyskane z tego tytułu dochody zrekompensują w przyszłości dotychczas poniesione koszty. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe, nie ma majątku, a je dochód miesięczny brutto z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosi około 600 zł. Odpowiadając na wezwanie z 18 lipca 2014 r. (k. 28), skarżąca dostarczyła wyciąg z kont bankowych za okres od 1 czerwca do 22 lipca 2014 r. (k. 33-41), stanowiący równocześnie żądany dowód uiszczenia wydatków stałych (na czynsz najmu, składkę ZUS, ratę kredytu oraz opłaty za energię elektryczną, gaz i telefon) oraz kopię umowy najmu lokalu służącemu prowadzeniu działalności gospodarczej (k. 42). Oświadczyła (k. 31-32), iż nie posiada tytułu prawnego do lokalu stanowiącego miejsce zamieszkania, gdyż zamieszkuje nieodpłatnie w stanowiącym własność matki lokalu w K. Pozostałe kategorie ponoszonych wydatków, obejmujące koszty wyżywienia, środków higieny, zakupu odzieży oraz pozostałe drobne koszty oszacowała na ok. 600 zł miesięcznie. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Stosownie do unormowania zawartego w art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skr.: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Możliwość poczynienia na rzecz strony wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.) zależy więc od tego, czy przekona ona sąd (referendarza sądowego), iż uiszczenie całości lub części tych kosztów spowoduje zachwianie jej sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stosuje się zatem jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W odniesieniu do opłat sądowych należy zwrócić ponadto uwagę, iż stanowią one rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też może być stosowane tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia obowiązku ciążącego w tym zakresie na danej osobie na współobywateli. Zdaniem orzekającego, przedstawiony materiał dowodowy nie potwierdza, by skarżąca znajdowała się w wyjątkowej sytuacji. Konfrontacja księgi przychodów i rozchodów z wyciągiem z rachunku bankowego ukazuje różnice w pokrywających się w czasie danych. W czerwcu br., czyli w czasie wniesienia skargi, przychód zaksięgowano w kwocie 5195,93 zł, jednak wpływy na rachunek bankowy, które pochodzić mają wyłącznie z działalności gospodarczej to 14750 zł. Jednocześnie deklarowane wydatki na zakup towarów wyniosły 5781,34 zł, a pozostałe, wskazane przez skarżącą (w piśmie z 28 lipca 2014 r. i na wyciągu bankowym) wydatki o charakterze stałym (czynsz najmu, ZUS, kredyt, prąd, gaz, telefon, żywność, środki higieny, odzież i pozostałe drobne koszty) - ok. 2860 zł. Saldo rachunku bankowego w udokumentowanym okresie, czyli na przestrzeni niespełna dwóch miesięcy, jest wprawdzie stale ujemne, jednak jego przeciętna wysokość utrzymuje się poniżej poziomu limitu dopuszczalnego salda debetowego określonego na 9000 zł. Przykładowo, kwota limitu na koncie osobistym możliwa do wykorzystania w pierwszym dniu biegu terminu do uiszczeniu wpisu (9 lipca 2014 r.) wynosiła 3371,59 zł. Prócz tego jeden z dostarczonych wydruków (bez daty; k. 40) informuje o dostępnym limicie kredytowym na karcie kredytowej w wysokości 600 zł. W świetle powyższego nie sposób uznać, iż uiszczenie kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do 200 zł wpisu sądowego, wykracza poza możliwości płatnicze skarżącej. Wobec tego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.