II SA/Ol 717/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku stałego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącej radcy prawnego. We wniosku z dnia 7 października 2014 r., skarżąca – M. L., ujawniając zamiar złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2014 r., wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie "pełnomocnika z urzędu". Podniosła, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie pobiera renty ani emerytury, a także żadnych zasiłków z pomocy społecznej. W załączonym do wniosku oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania skarżąca wykazała swoje stałe wydatki: czynsz (z dopiskiem "dofinansowanie z MOPS"), gaz, prąd, i leki w łącznej kwocie "[...]". W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca złożyła wniosek z dnia 17 października 2014 r., w którym precyzując zakres żądania wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, iż nie stać jej na pełnomocnika z wyboru. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, a do jej majątku należy mieszkanie o powierzchni "[...]". Skarżąca nie posiada żadnych innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów. W rubryce nr 10 "Dochody" wpisała: "bezrobotna bez prawa do zasiłku". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących ewentualnej pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze strony jej rodziców, "[...]", oraz ze strony syna, "[...]", ponoszonych wydatków, a także wobec niewykazania we wniosku jakiegokolwiek dochodu – źródła utrzymania w 2013 r. i w poszczególnych miesiącach 2014 r., korzystania w tym okresie ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, statusu skarżącej jako osoby bezrobotnej, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła dodatkowe oświadczenie z dnia 10 listopada 2014 r., w którym podniosła, iż w 2013 r. otrzymała zasiłek z MOPS w wysokości 529 zł, lecz w lutym 2014 r. został on cofnięty, od "[...]" do "[...]" otrzymywała "dofinansowanie do mieszkania" w wysokości "[...]", zaś od "[...]" do "[...]" – w wysokości "[...]". Skarżąca wskazała, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i załączyła zaświadczenie z urzędu pracy z dnia 12 listopada 2014 r., zgodnie z którym była zarejestrowana w tym urzędzie jako bezrobotna w okresie od dnia "[...]" do dnia "[...]". Oświadczyła również, że konto w banku posiada od "[...]" i załączyła kopię "Umowy rachunków bankowych oraz karty debetowej" z dnia "[...]". Stwierdziła, iż na dzień dzisiejszy jej sytuację bytową można określić jako wegetatywną. Rodzice i syn pomagają jej "w potrzebach wyższych tak jak wyżywienie, które (...) nie jest przeliczalne". "[...]". Wyjaśniła, iż wydatki, które wykazała pokrywa głównie "z datków ludzi dobrej woli (po prostu żebrałam)". Wskazała, iż jest osobą niepełnosprawną i znajduje się pod opieką lekarza "[...]". Stwierdzić należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżąca zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie radcy prawnego następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak kształtuje się rzeczywista sytuacja rodzinna i materialna skarżącej oraz stwierdzenie z całą pewnością, że nie pozwala ona na poniesienie kosztów postępowania związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż pomimo wezwania (doręczonego skarżącej w dniu 6 listopada 2014 r.) do złożenia wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych lub ich likwidacji w latach 2013-2014 – pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych oraz kopii dokumentu, z którego wynika data likwidacji poszczególnych rachunków bankowych (pkt 5 wezwania), skarżąca przedłożyła jedynie kopię "Umowy rachunków bankowych oraz karty debetowej", zawartej w dniu "[...]", oświadczając, że konto w banku posiada od "[...]". Skarżąca nie przedłożyła natomiast ani wyciągów z nowo otwartych rachunków bankowych ani wyciągów z rachunku bankowego, na który w "[...]" rodzice przelali jej środki pieniężne "[...]" (co wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych kopii potwierdzenia wpłaty na konto skarżącej kwoty "[...]") lub kopii dokumentu, z którego wynika data likwidacji tego rachunku, nie wyjaśniła również w żaden sposób przyczyn niezłożenia żądanych dokumentów we wskazanym zakresie. Powyższe uniemożliwia natomiast ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej i stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada na rachunkach bankowych środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Dodatkowo zauważyć należy, iż z załączonej kopii "Umowy rachunków bankowych oraz karty debetowej" z dnia "[...]" wynika, iż podpisując tą umowę skarżąca jako "formę zatrudnienia" wskazała "rentę". Z załączonego zaświadczenia z urzędu pracy wynika również, że od dnia "[...]" nie jest już zarejestrowana w tym urzędzie jako osoba bezrobotna. W dodatkowym oświadczeniu, skarżąca w żaden sposób nie odniosła się natomiast do wskazanych okoliczności, mimo że została wezwana zarówno do wykazania wszystkich, także aktualnych, źródeł utrzymania (pkt 1a-b wezwania), oraz szczegółowego odniesienia się do jej statusu osoby bezrobotnej (pkt 1c wezwania). Powyższe nie pozwala ustalić natomiast jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja finansowa skarżącej i czy nie posiada ona obecnie własnego źródła dochodu. Dodatkowo zauważyć należy, iż pomimo wezwania do wskazania źródeł utrzymania w 2013 r. i w poszczególnych miesiącach 2014 r. (pkt 1a-b wezwania), skarżąca odnosząc się do okresu, w którym nie otrzymywała już zasiłku stałego, w sposób bardzo ogólny i w istocie niespełniający żądania zawartego w wezwaniu stwierdziła jedynie, że "w potrzebach wyższych" pomagają jej rodzice i syn, zaś wydatki pokrywa "z datków ludzi dobrej woli". Nie wskazała również wysokości i przeznaczenia wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków, nie przedłożyła też kopii jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań – zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi (pkt 4 wezwania). Pomimo wezwania (pkt-y 2 i 3 wezwania), nie wskazała również, czy może liczyć na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze strony rodziców, "[...]" oraz syna, "[...]", a jeśli nie – to dlaczego. Nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, jej sytuacji rodzinnej i materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.