II SA/Ol 720/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Asesor WSA Asesor WSA Protokolant Janina Kosowska (spr.) Beata Jezielska Katarzyna Matczak Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2005 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup leków 1) uchyla zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2) decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. W dniu 9 czerwca 2004 r. A. R. wniósł ustnie do protokołu podanie o udzielenie pomocy finansowej na zakup leków. Decyzją z dnia 21 czerwca 2004 r., Kierownik Zespołu Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w E., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta E. oraz na podstawie art. 41 ust. l w związku z art. 8 ust. l pkt 3 i art. 106 ust. l ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 ze zm.), po rozpatrzeniu wskazanego wniosku, odmówił udzielenia A. R. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. l pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, prawo do pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności, wymienionych w art. 7 pkt 2-15 powołanej ustawy. Organ I instancji podniósł, iż w wyniku sprowadzonego postępowania ustalił, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Łączny dochód wnioskodawcy i jego matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i która jest również osobą niepełnosprawną, wynosi 789,75 zł. Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ I instancji stwierdził, iż dochód rodziny wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe, które w jego przypadku wynosi 632 zł, i tym samym wnioskodawca nie kwalifikuje się do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Organ dodał również, iż sytuację bytową wnioskodawcy rozpatrzył ponadto w kontekście art. 41 ust. l powołanej ustawy, lecz jej analiza nie potwierdziła zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności takich jak wzmożone wydatki na leki lub rehabilitację, które mogłyby być podstawą do przyznania przewidzianego w tym przepisie świadczenia. W odwołaniu z dnia 15 lipca 2004 r. A. R. podniósł, iż od 5 lat zmuszony jest do korzystania z pomocy lekarzy różnych specjalizacji. Wskazał, że dotychczas leki wykupywała matka, lecz od miesiąca stycznia 2004 r., kiedy to pogorszył się jego stan zdrowia, a lekarze przepisują bardzo drogie leki, nie stać jej na pokrycie tego wydatku. Wyjaśnił, iż aby zahamować dalszy rozwój choroby musi przyjmować leki przez co najmniej 3 miesiące. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., decyzją z dnia 23 sierpnia 2004 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazało, że nie stwierdziło nieprawidłowości w postępowaniu organu pomocy społecznej. Podniosło, iż zgodnie z aktualizacją wywiadu środowiskowego wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, posiada lekki stopień niepełnosprawności, a ponadto jest osobą uzależnioną od alkoholu, lecz pomimo zobowiązania nie uczęszcza na terapię odwykową. Dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 789,75 zł i składa się z renty matki w wysokości 759,90 zł oraz z dodatku mieszkaniowego w kwocie 29,85 zł. Kryterium dochodowe dla rodziny wnioskodawcy wynosi 632 zł, a zatem zostało przekroczone o 157,75 zł, co dowodzi, iż stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym wnioskodawca nie kwalifikuje się do otrzymania świadczeń pomocy społecznej, jest prawidłowe. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, iż podziela stanowisko organu I instancji, iż w rodzinie wnioskodawcy nie występują szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego, określonego w art. 41 ust. l ustawy o pomocy społecznej. Zauważył też, iż świadczenie przewidziane w tym przepisie jest świadczeniem fakultatywnym, co oznacza, że organ pomocy społecznej jest uprawniony, a nie zobowiązany do jego przyznania. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E., A. R. podniósł, iż nie stać go na wykupywanie coraz droższych leków w związku z czym jego choroba pogłębia się. Wskazał, iż podjął dobrowolne leczenie odwykowe i odbył pełną terapię w I. Na terapię pogłębioną powinien dojeżdżać do G., lecz nie stać go ani na dojazdy, ani na leki. Dodał, iż w tej sytuacji cały jego dotychczasowy trud wydaje się bezcelowy, bowiem zmuszony będzie zaniechać leczenia. Wskazał też, że dotychczas nie otrzymał z Ośrodka prawie żadnej pomocy na leczenie. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. podtrzymało wywody uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Dodało, iż możliwość zaspokojenia nawet najbardziej pilnych i koniecznych potrzeb jakimi są zakupy leków dla podtrzymania zdrowia determinowana jest posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. W sytuacji natomiast, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach lub ich braku. Pomimo zatem tego, że organ I instancji nie wykazał w swojej decyzji dramatycznej sytuacji finansowej Ośrodka, to sytuacja ta, jako znana Kolegium z urzędu, miała wpływ na utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy dodał ponadto, iż kwestię dojazdów do G. na terapię odwykową skarżący powinien zgłosić do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w E. celem uzyskania biletu kredytowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Stosownie do art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych decyzji wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Sąd nie jest natomiast związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu lub czynności. W niniejszej sprawie, Sąd uwzględnił skargę, bowiem w toku kontroli legalności decyzji podjętych przez organy administracji publicznej stwierdził naruszenie przepisów art. 7, 77 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, póz. 1071 ze zm.) oraz art. 41 ust. l ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 ze zm.), które miało istotny wpływ na jej wynik. Zauważyć należy, że pierwszą i zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 8 ust. l powołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy. W niniejszej sprawie jak bezspornie wynika z ustaleń organów administracji publicznej dokonanych na podstawie informacji zawartych w aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 16 czerwca 2004 r. skarżący nie spełnia wymogu kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. l pkt 3 powołanej ustawy. Tym samym stwierdzić należy, że organy te słusznie uznały, iż w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, brak było podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków i leczenia, określonego w art. 39 ust. 2 powołanej ustawy. Jednakże w sytuacji gdy dochód strony lub rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodowe organ administracji publicznej powinien rozważyć również, czy okoliczności rozpoznawanej sprawy nie uprawniają zainteresowanego do otrzymania świadczenia z innego tytułu. W niniejszej sprawie, co prawidłowo ustaliły organy administracji publicznej, mógłby mieć zastosowanie przepis art. 41 ust. l powołanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany, nie podlegający zwrotowi, specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Wyjaśnić należy, decyzja wydana na podstawie przytoczonego wyżej przepisu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie szczególnych okoliczności uzasadniających żądanie strony, nie tworzy po stronie organu obowiązku jego spełnienia. Organ, działając w granicach tzw. uznania administracyjnego, może bowiem, ale nie musi skorzystać z przysługującego mu uprawnienia, nawet jeśli w sprawie zachodzi przesłanka warunkująca przyznanie tego świadczenia. Ponieważ jednak decyzja mająca charakter uznaniowy, nie może być decyzją dowolną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, dokonał w pierwszej kolejności oceny prawidłowości ustalenia przez organy administracji publicznej stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami rządzącymi postępowaniem dowodowo-wyjaśniającym. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, stwierdził natomiast, że organy te nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy niezbędnych do jej rozpatrzenia. Organy te ustaliły wprawdzie prawidłowo, że skarżący jest osobą uzależnioną od alkoholu, która posiada lekki stopień niepełnosprawności. Nie rozważyły jednak zasadności wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków w kontekście jego choroby i pogarszającego się stanu zdrowia. Zauważyć natomiast należy, że zgłaszając w dniu 9 czerwca 2004 r. przedmiotowy wniosek, skarżący przedłożył kserokopię zaświadczenia lekarza specjalisty chorób wewnętrznych z dnia 9 czerwca 2004 r., zgodnie z którym, wymaga zapisania leków przez dermatologa i neurologa z uwagi na schorzenie przewlekłe, które wymaga leczenia około trzech miesięcy oraz trzy recepty wystawione przez lekarza dermatologa i neurologa na leki. W odwołaniu skarżący dodatkowo wyjaśnił, iż od stycznia 2004 r. pogorszył się jego stan zdrowia, a leczenie wiąże się z koniecznością wykupywania drogich leków, na które go nie stać. Wskazał również, iż aby jego stan zdrowia się polepszył musi je przyjmować co najmniej przez trzy miesiące. Organy nie dokonały ponadto oceny sytuacji bytowej skarżącego na tle sytuacji innych osób ubiegających się o przyznanie tej samej formy świadczenia. Wprawdzie w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy powołał się na znaną mu z urzędu złą sytuację finansową Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w E., która uniemożliwia przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej wszystkim wnioskodawcom, jednakże okoliczność ta, jako że nie znalazła odzwierciedlenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie może mieć wpływu na ocenę jej legalności. Uzasadnienie odpowiedzi na skargę nie może bowiem zastąpić, czy też uzupełnić uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Ponadto zauważyć należy, że zarówno z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, jak i z treści odpowiedzi na skargę nie wynika, jakimi środkami pieniężnymi dysponuje Ośrodek, jaka jest liczba osób ubiegających się o pomoc, ile osób objęto tą pomocą i jakimi kryteriami kieruje się organ udzielając tej pomocy. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić również należy, że ogólnikowe stwierdzenie organów obu instancji, że w ich ocenie w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 ust. l ustawy o pomocy społecznej, nie czyni zadość także wymogom art. 107 § 3 kpa. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem, na jakiej podstawie organy oparły to twierdzenie. Uzasadnienie decyzji, które nie pozwala ustalić motywów rozstrzygnięcia organów administracji publicznej uniemożliwia natomiast Sądowi kontrolę poprawności stanowiska organów w tym zakresie. Zauważyć jednocześnie należy, że stosownie do art. 107 § 3 kpa, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji w żaden sposób nie uzasadniły swojego stanowiska, nie przedstawiły też żadnych argumentów na jego poparcie. Tym samym, w toku ponownego rozpoznawania sprawy, organ I instancji powinien dokonać ponownej oceny sytuacji bytowej skarżącego, także na tle sytuacji innych osób ubiegających się o przyznanie tej samej formy świadczenia. Powołując się na niewystarczającą dla zaspokojenia potrzeb wszystkich wnioskodawców sumę środków pieniężnych przekazanych gminie na świadczenia z pomocy społecznej organ powinien wskazać natomiast wielkość posiadanych środków finansowych przeznaczonych na te świadczenia, liczbę osób ubiegających się o pomoc oraz przyjęte kryteria przyznawania tej pomocy. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Zgodnie z art. 152 powołanej ustawy Sąd orzekł ponadto, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.