II SA/Ol 721/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędzia WSA Adam Matuszak Asesor WSA Irena Szczepkowska (spr.) Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2006 roku sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" roku nr "[...]" w przedmiocie częściowego zwolnienia z opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej - oddala skargę. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku Wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2006 r. H. S. zwrócił się do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o całkowite zwolnienie go od opłat za pobyt syna L. S. w Domu Dziecka w O. Decyzją Nr "[...]" z dnia 8 maja 2006 r., zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, w związku z pobytem dziecka L. S. w placówce opiekuńczo-wychowawczej - Domu Dziecka w O: 1. zobowiązał H. S. do ponoszenia opłaty za pobyt syna we wskazanej placówce w wysokości 60% średnio miesięcznych kosztów utrzymania, które na dzień wydania decyzji stanowiły kwotę 3.043 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2006 r. ustalając, iż na dzień wydania decyzji opłata wynosi 1.825,80 zł z zastrzeżeniem, iż wysokość opłaty ulega zmianie w razie zmiany wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w placówce. 2. Jednocześnie, po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek H. S. o zwolnienie z odpłatności orzeczono o zwolnieniu wnioskodawcy z opłat za pobyt syna L. w ww. placówce w części przekraczającej kwotę 150 zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji powołał stosowne przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w tym w art. 81 ust. 4 stanowiący, że starosta może częściowo zwolnić lub odstąpić od ustalania opłaty osoby zobowiązane do jej ponoszenia na wniosek tej osoby lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby. Wskazano także, iż zgodnie z uchwałą Nr "[...]" Rady Miasta O. z dnia 26 maja 2004 r. w sprawie ustalenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców dziecka, opiekunów prawnych lub kuratorów dzieci, którzy dysponują dochodem dziecka, osoby pełnoletniej lub jej rodziców, z opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej, odpłatność za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej ustala się do wysokości bieżących kosztów utrzymania w placówce w zależności od dochodu osób lub rodzin zobowiązanych do ponoszenia opłat. Dyrektor MOPS w O. może zwolnić częściowo osoby zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, ze względu na trudną sytuację materialną osoby zobowiązanej do opłat lub rodziny osoby zobowiązanej. Powołując się na postanowienia § 2 pkt 2 zacytowanej uchwały organ I instancji podał, iż częściowe zwolnienie z opłaty może być przyznane, gdy dochód rodziny lub osoby zobowiązanej przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Wskazano nadto, iż średnio miesięczne koszty utrzymania dziecka w placówce stanowią kwotę 3.043 zł miesięcznie i obejmują wydatki ponoszone na utrzymanie dziecka. Wg w/cyt uchwały, przy dochodzie powyżej 400 %. kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy opłata wynosi 1.825,80 zł miesięcznie. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podał, iż na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że H. S. zgodnie z obowiązującą ustawą o pomocy społecznej jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Zainteresowany prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, dysponuje stałym źródłem dochodu w kwocie 1.975,58 zł, na który składa się emerytura z zasiłkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 1.125.58 zł oraz dochód uzyskany za wynajem lokalu w wysokości 850 zł. Suma dochodu strony stanowi 429% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego 461 zł. Zgodnie z tabelą odpłatności (załącznik nr 1 do Uchwały Nr "[...]" Rady Miasta O. z dnia 26 maja 2004 r.), przy wysokości dochodu powyżej 400% ustawowego kryterium dochodowego opłata wynosi 60% średniego miesięcznego kosztu utrzymania w placówce tj. 1.825,80 zł miesięcznie. Wydatki stałe petenta związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą łącznie 693.49 zł i są to: opłata czynszu za dwa lokale w łącznej kwocie 578,28 zł, opłata za energię elektryczną 53,69 zł, opłata za gaz 61,52 zł. Przytoczono także treść oświadczenia H. S., z którego wynika, iż utrzymuje syna podczas urlopowania, dokonuje zakupu odzieży i niezbędnych dziecku artykułów, daje mu kieszonkowe w kwocie 150 zł oraz opłaca korepetycje z matematyki w wysokości 100 zł. Na podstawie powyższych ustaleń organ uznał, iż pomimo że dochód H. S. przekracza ustawowe kryterium dochodowe, to wnioskodawca nie jest w stanie ponosić pełnej odpłatności za pobyt syna w placówce i z tych względów zmniejszono opłatę do kwoty 150 zł miesięcznie. Od powyższej decyzji w ustawowym terminie H. S. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, domagając się całkowitego zwolnienia go z odpłatności za pobyt syna L. S. w Domu Dziecka w O. od dnia 1 kwietnia 2006 r. do końca jego pobytu w tej placówce. W uzasadnieniu odwołania argumentował, iż w obecnych warunkach cywilizacyjnych utrzymanie 11 – letniego syna, chociaż częściowe, wymaga sporych nakładów finansowych. Odwołujący się podał, iż na jego miesięczny dochód, wynoszący 1975,58 zł składa się emerytura w kwocie 1.125,58 zł oraz dochód z wynajmu części lokalu w kwocie 850 zł. Wymienił też szczegółowo ponoszone miesięcznie wydatki podając, iż po ich odliczeniu pozostaje mu kwota 265,27 zł. Nie uwzględniwszy odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 sierpnia 2006 r., nr "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości faktyczne i prawne podstawy rozstrzygnięcia organu I instancji. W uzasadnieniu organu odwoławczego wskazano między innymi, iż dochód H. S. przekracza wskazane w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe i w związku z tym należy przyjąć, iż zgodnie z § 2 ust. 2 uchwały Nr "[...]" Rady Miasta O. z dnia 26 maja 2004 r. (...), jest on uprawniony do ubiegania się o częściowe zwolnienie z opłaty. Może ono być przyznane, gdy dochód rodziny, osoby zobowiązanej lub dochód dziecka, którym dysponuje opiekun prawny lub kurator dziecka przekracza wzmiankowane kryterium dochodowe. Biorąc pod uwagę osiągany przez H. S. dochód oraz jego wydatki przyjęto, iż uzasadnione jest zmniejszenie opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej jego syna. Jednocześnie powołując się na poczynione w niniejszej sprawie ustalenia organ II instancji uznał, iż H. S. jest w stanie ponosić opłatę w wysokości 150 zł miesięcznie. Omawiając sytuację skarżącego przytoczono treść jego odwołania, w którym H. S. podnosi, iż stałymi pozycjami w jego budżecie domowym są między innymi kieszonkowe syna (150 zł), odżywka "[...]" (51 zł), batony i bułki (75 zł), korepetycje syna (150 zł), ubrania i obuwie (15 zł), doraźne wydatki (130 zł) czy środki higieny i czystości (130 zł). Powołano się także na informację dyrektora Domu Dziecka w O., z której między innymi wynika, że prawdopodobnie syn otrzymuje od ojca kwoty, które przeznacza na słodycze. Ojciec zakupił także synowi telefon komórkowy, aby móc być z nim w kontakcie. Podsumowując tę część wywodów Kolegium stwierdziło, iż w Domu Dziecka w O. L. S. ma zaspokojone wszystkie potrzeby. Tak jak inne dzieci zaopatrywany jest w obuwie, artykuły szkolne, środki higieny osobistej. Ma także zapewnione wyżywienie: śniadanie, drugie śniadanie, obiad, podwieczorek i kolację. Ponadto dzieci mają dostęp do podstawowych artykułów żywnościowych całą dobę. W związku z powyższym przyjęto, iż możliwe jest dokonanie pewnych przesunięć w wydatkach budżetu domowego H. S. i jest on w stanie ponosić zredukowaną opłatę za pobyt syna w placówce opiekuńczo-wychowawczej w wysokości 150 zł. Następnie wskazano, iż co prawda § 5 powoływanej uchwały stanowi, że w uzasadnionych przypadkach, ze względu na trudną sytuację materialną osoby lub rodziny, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, może zwolnić z opłaty lub odstąpić od ustalania opłaty. Jednakże, w sprawie niniejszej nie sposób przyjąć, iż H. S. znalazł się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zwolnienie wymienionego z opłaty. W ocenie organu odwoławczego świadczą o tym między innymi ponoszone przez niego wydatki na odżywkę "[...]", abonament telewizji kablowej czy kieszonkowe syna. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł H. S., domagając się jej uchylenia w całości. W skardze w szczególności zarzuca, że rozstrzygnięcia zawarte w wydanych decyzjach naruszają jego interes prawny przez pozorne zbadanie jego prośby o zwolnienie z odpłatności za pobyt syna w placówce opiekuńczo – wychowawczej. Według skarżącego celowo i świadomie nie wliczono wszystkich jego wydatków do "kosztów", w konsekwencji czego niezgodnie z rzeczywistością ustalono, że jego stałe wydatki wynoszą tylko 693,49 zł. Skarżący przedstawił dodatkowe wydatki ponoszone na utrzymanie syna. Twierdząc, iż nie jest w stanie opłacić pobytu syna w placówce w kwocie 150 zł argumentuje, że nie mógłby wówczas przekazywać synowi takiej kwoty jako kieszonkowego. Zarzucił także, iż nieprawdziwe są informacje jakoby jego syn miał zapewnione wszelkie potrzeby. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i podnosząc, że zaskarżonej decyzji nie sposób zarzucić dowolności. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzono, iż są one bezpodstawne i gołosłowne, zaś podany sposób ustalania dochodu nie ma oparcia w przepisach prawa. Mając zaś na uwadze, iż H. S. w swej skardze nie podniósł innych argumentów przeciwko decyzji Kolegium, które dałyby podstawy do zmiany decyzji będącej przedmiotowej skargi, wniesiono jak na wstępie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji publicznej. Sąd nie jest natomiast uprawniony do badania celowości i słuszności wydanych decyzji. Skarga H. S. nie mogła zostać uwzględniona, albowiem Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja, jak również decyzja wydana przez organ I instancji, podjęte zostały z naruszeniem prawa, które mogłoby stanowić podstawę do uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozważając zasadność podniesionych przez H. S. zarzutów, które uzasadniają zdaniem skarżącego twierdzenie, że decyzje organów obu instancji są nieprawidłowe uznać należy, że nie zostało wykazane, by decyzje te naruszały prawo materialne, tj. przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.) oraz uchwały Rady Miasta O. z dnia 26 maja 2004r. nr "[...]" w sprawie ustalenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców dziecka, opiekunów prawnych lub kuratorów dzieci, którzy dysponują dochodem dziecka, osoby pełnoletniej lub jej rodziców z opłaty za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej, czy też przepisy procedury administracyjnej. Wniosek skarżącego z dnia 28 kwietnia 2006 r. o całkowite zwolnienie go od opłaty za pobyt syna L. S. w Domu Dziecka w O. został rozpoznany zgodnie z przepisami. Zarzut, że bezpodstawnie przyjęto wysokość dochodu jakim dysponuje skarżący, nie może być uznany za słuszny. Przepisy ustawy o pomocy społecznej dokładnie określają sposób, w jaki organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o zwolnienie z opłaty ustalonej za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej. Dochód osoby samotnie gospodarującej lub rodziny - zdefiniowany w art. 8 ust. 3 tejże ustawy - rozumiany jest jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu z Narodowego Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie natomiast z ust. 4 art. 8 ustawy do dochodu ustalonego w myśl ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego oraz wartości świadczeń w naturze. Jak wynika z brzmienia przytoczonych norm prawnych ustawodawca wymienił obciążenia i wydatki, które pomniejszają dochód lub świadczenia, których ze względu na charakter (świadczenie jednorazowe lub w naturze) nie zalicza się do dochodu, lecz nie miały one miejsca w tym przypadku. Jednocześnie stwierdzić należy, iż prawidłowo postąpiły organy orzekające w niniejszej sprawie ustalając kryterium dochodowe w oparciu o art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 461 zł. Podstawę prawną wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji stanowił między innymi przepis art. 81 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z regulacją zawartą w tym przepisie starosta może częściowo zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej, na wniosek rodziców dziecka lub z urzędu ze względu na trudną sytuację materialną rodziny lub osoby. Decyzje podejmowane przez organy administracji publicznej na podstawie wskazanego wyżej przepisu mieszczą się w ramach tak zwanego uznania administracyjnego, o czym świadczy sformułowanie "starosta może". Ocena czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające częściowe zwolnienie, bądź odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej pozostawiona więc została swobodnemu uznaniu organu, przy uwzględnieniu oczywiście mającej wpływ na tę ocenę sytuacji materialnej rodziny lub osoby. Kontrola legalności decyzji wydawanych w granicach uznania administracyjnego sprowadza się więc do oceny, czy organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych oraz czy w ramach swego uznania nie naruszyły one zasady swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej, zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7, 77 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego, dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz prawidłowej jego oceny. W wyniku wywiadu środowiskowego ustalone zostało między innymi, że dochód skarżącego, samotnie gospodarującego, składający się z emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 1.125.58 zł oraz dochodu uzyskanego za wynajem lokalu w wysokości 850 zł wynosi 1.975,58 zł i jest wyższy od kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej. Ustalono także, iż wydatki ponoszone przez skarżącego w związku z utrzymaniem mieszkania wynoszą 693,49 zł. Ponadto organy orzekające podały, iż z oświadczenia H. S. wynika, że skarżący utrzymuje syna podczas urlopów, dokonuje zakupu odzieży i niezbędnych artykułów, daje kieszonkowe w kwocie 150 zł oraz opłaca korepetycje z matematyki w wysokości 100 zł. Organy obu instancji, biorąc pod uwagę osiągany przez skarżącego dochód jak i ponoszone wydatki, uznały że sytuacja finansowa w jakiej znajduje się H. S. nie daje możliwości ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej, której wysokość została ustalona na kwotę 1825,80 zł. W ramach przysługującego uznania administracyjnego doszły do wniosku, iż w świetle poczynionych w sprawie ustaleń zasadnym stało się częściowe zwolnienie skarżącego z ponoszenia opłaty, o której mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez obniżenie jej do kwoty 150 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie pominęło też milczeniem podnoszonej w odwołaniu argumentacji skarżącego, iż szereg jego wydatków służy zaspokajaniu potrzeb syna, jednak nie uwzględniło jej, słusznie wywodząc, iż L. S. przebywając w Domu Dziecka w O. ma zaspokojone wszystkie potrzeby życia codziennego, a twierdzenia te znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wobec takiego stanu rzeczy nie jest pozbawiona racji sugestia Kolegium, iż skarżący powinien przede wszystkim rozważyć możliwość dokonania pewnych przesunięć w wydatkach budżetu domowego. Nie budzi także zastrzeżeń Sądu dokonana w zaskarżonej decyzji ocena co do braku podstaw zwolnienia H. S. z obowiązku ponoszenia ustalonej mu opłaty. Reasumując stwierdzić należy, iż zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji nie można zarzucić dowolności. Organy wyjaśniły bowiem stan faktyczny sprawy, a ocena dowodów jest zgodna z prawidłami poprawnego rozumowania i doświadczeniem życiowym. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.