II SA/Ol 724/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków W.Ł. i F.Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W.Ł. i F.Ł. na decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta i Gminy z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie nadania nieodpłatnie na własność udziału w działce postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy. W terminie do złożenia skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 września 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 724/08 (sprostowane postanowieniem z dnia 9 października 2008 r.), odrzucające skargę W.Ł. i F.Ł. na decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta i Gminy z dnia "[...]", Nr "[...]", skarżący złożyli wniosek o przyznanie im obrońcy z urzędu. W odpowiedzi na wezwania do złożenia urzędowych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący złożyli wspólnie jeden formularz wniosku z dnia 10 października 2008 r. Zgodnie z zawartym w nim oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący mają na utrzymaniu troje dzieci. Do ich majątku należy - domu, nieruchomość rolna oraz budynki gospodarcze. W rubrykach nr 8, 9 i 11 formularza wniosku, skarżący wskazali, iż utrzymują się z pracy w gospodarstwie rolnym, z produkcji mleka oraz żywca wołowego. Dochód z tej działalności z okresu od 1 stycznia do 10 października 2008 r. wyniósł, zgodnie z przedstawionym przez skarżących wyliczeniem, "[...]". W skład inwentarza żywego wchodzą: 15 sztuk bydła, 4 konie, 1 świnia i 10 kur. W rubryce nr 10 formularza wniosku, skarżący wykazali ponadto dochód z tytułu zasiłków rodzinnych w wysokości 272 zł miesięcznie. Do przedmiotowego formularza, skarżący załączyli kserokopię decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych. Pismami z dnia 17 października 2008 r. skarżący wezwani zostali do złożenia wskazanych w tym piśmie dokumentów źródłowych oraz dodatkowego oświadczenia, a skarżący ponadto do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez złożenie podpisu w rubryce nr 15. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożyli pismo procesowe z dnia 24 października 2008 r., do którego załączony został formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z tego samego dnia oraz kserokopie: protokołu suszowego z dnia "[...]", pierwszych stron dwóch decyzji w przedmiocie przyznania na rok 2007 płatności do gruntów rolnych oraz rolnośrodowiskowej, decyzji w przedmiocie wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości za 2008 r. oraz wyciągów z rachunku bankowego skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy. Zauważyć należy, iż dodatkowe oświadczenie złożone w przedmiotowym piśmie procesowym, pomimo że sformułowane zostało w 1 osobie liczby mnogiej, podpisane zostało wyłącznie przez skarżącą. Mając jednak na uwadze to, że skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe uznać należy, że brak podpisu skarżącego pod tym oświadczeniem nie stanowi przeszkody do oceny jego sytuacji materialnej, gdyż odpowiedź udzielona przez skarżącą, pomimo braku precyzyjnego ustosunkowania się do niektórych żądań wezwania, umożliwia ocenę sytuacji materialnej ich wspólnej rodziny. W przedmiotowym piśmie skarżąca potwierdziła, że zakresem żądania w niniejszej sprawie objęte jest zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z odpowiedzi na wezwanie wynika ponadto, iż poza nieruchomością rolną o powierzchni "[...]", skarżący użytkują także nie stanowiącą ich własności nieruchomość o powierzchni "[...]". Na własne utrzymanie przeznaczają zasiłki rodzinne oraz, co wynika z pisma procesowego skarżącej z dnia "[...]", złożonego w sprawie o sygn. akt "[...]", dochody z tytułu sprzedaży mleka sąsiadom w kwocie 100 zł miesięcznie. Skarżąca podniosła jednocześnie, iż czasami pożyczają drobne kwoty od rodziny, które zwracają ze środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży zwierząt. Z pisma procesowego, złożonego w niniejszej sprawie, wynika ponadto, iż w 2008 r. planują sprzedaż źrebaka, natomiast w 2009 r. sprzedaż 5 sztuk bydła, a środki pieniężne pochodzące z tego tytułu chcą przeznaczyć na utrzymanie gospodarstwa rolnego. Skarżąca wskazała jednocześnie, iż nie jest jej znana wartość hodowanych zwierząt. Zauważyła jednak, iż zamierzają przerwać produkcję mleka, gdyż nie jest opłacalna i wymienić krowy mleczne na mięsne. Krowa mleczna ma natomiast wartość 1.006 zł. W nawiązaniu do wezwania do uzupełnienia braku formalnego wniosku skarżącego, skarżąca wskazała, iż podpisy złożone zostały w rubryce nr 15 "nowo uzupełnionego" formularza wniosku z dnia 24 października 2008 r. Z uwagi na to, że przedmiotowy formularz wniosku złożony został w odpowiedzi na wezwanie z dnia 17 października 2008 r., a jego treść stanowi w istocie powtórzenie treści wniosku, złożonego na formularzu z dnia 10 października 2008 r., uznać należy, że nie jest on nowym wnioskiem w sprawie, lecz jedynie uzupełnieniem wniosku pierwotnego. Z jego treści wynika, iż skarżący nie wykazali uprzednio we wpływach z gospodarstwa rolnego otrzymanych w 2008 r. płatności za 2007 r. w łącznej kwocie "[...]". Wskazali jednak, iż środki pieniężne pochodzące z tego tytułu przeznaczone zostały na pokrycie kosztów postępowania cywilnego, w tym zwrot pożyczki zaciągniętej w 2007 r. na ten cel. Przystępując do rozpoznania wniosków skarżących na wstępie wyjaśnić należy, że ich tożsama sytuacja bytowa w kontekście konsekwencji, jakie w zakresie kosztów postępowania niesie za sobą ich współuczestnictwo materialne w sprawie, czyni zasadnym łączne rozpoznanie ich wniosków, złożonych na wspólnym formularzu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać Sąd, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych, kosztów postępowania. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżących i ich rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zauważyć należy, iż z oświadczeń skarżących wynika, że na dochód, jaki faktycznie znalazł się w ich dyspozycji w bieżącym roku, złożyły się środki z zasiłków rodzinnych i ze sprzedaży mleka sąsiadom, wykazany w rubryce nr 9 formularzy wniosków "zysk" z działalności rolniczej oraz płatności do gruntów rolnych i rolnośrodowiskowa. Mając na uwadze rodzaje wydatków, jakie skarżący wykazali w rubryce nr 9 formularzy wniosków wśród kosztów prowadzenia działalności rolniczej, przyjąć należy, iż wskazany wyżej dochód obciążony jest już tylko wydatkami przeznaczonymi na rzeczy takie jak żywność, ubrania, środki czystości, itp. Niebagatelne znaczenie ma przy tym fakt, iż pod względem zaopatrzenia w żywność rodziny rolnicze są w znacznym stopniu samowystarczalne. To też tłumaczy, w jaki sposób 5-osobowa rodzina "na własne utrzymanie" przeznacza jedynie zasiłki rodzinne oraz ok. 100 zł ze sprzedaży mleka sąsiadom. Wskazując na ów fakt w pismach procesowych z dnia "[...]" skarżąca stwierdziła, iż za te środki kupują chleb, cukier, mąkę, itp., a gdy im brakuje pożyczają u rodziny drobne kwoty, które następnie oddają po sprzedaży zwierząt. Powyższe oznacza natomiast, że skarżący są w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wygospodarować środki pieniężne potrzebne na pokrycie kosztów postępowania zarówno w niniejszej sprawie, jak i innych prowadzonych przez nich przed sądami, z dochodu z działalności rolniczej (produkcja mleka i żywca wołowego, dopłata paliwowa oraz płatności), co potwierdza fakt pokrywania z tych środków w latach 2007-2008 kosztów postępowania cywilnego. Dochód z tego tytułu nie jest bowiem co do zasady przeznaczany przez skarżących na utrzymanie konieczne ich rodziny. Można zatem uznać, że zarówno bieżący, jak i przyszły dochód z tego tytułu, może być przeznaczony na pokrycie kosztów postępowania sądowego bezpośrednio lub pośrednio w formie spłaty pożyczki zaciągniętej na ten cel, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżących i ich rodziny. Zauważyć ponadto należy, iż oceniając możliwości finansowe strony należy mieć na uwadze nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. W niniejszej sprawie, skarżący są właścicielami gospodarstwa rolnego, obejmującego nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", użytkownikami dodatkowych "[...]" ha gruntów, a ponadto hodowcami zwierząt gospodarskich. Ich sytuacja majątkowa nie świadczy tym samym o tym, że należą oni do grona osób ubogich. Mając bowiem na uwadze skład inwentarza żywego, przyjąć należy, iż sprzedaż części wchodzących w jego skład zwierząt może dostarczyć środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów postępowania zarówno w niniejszej sprawie, jak i innych prowadzonych przez skarżących, nie wpływając w istotny sposób na dochodowość gospodarstwa. W sytuacji, gdy skarżący posiadają majątek, którego wartość przewyższa koszty postępowania sądowego okoliczność, że prowadzą skromne życie nie może być natomiast uznana za uzasadnienie samo w sobie przyznania im prawa pomocy. Winni oni mieć bowiem świadomość, że obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem oraz obiektywnie pozbawionych możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt I OZ 665/07, niepubl.). Nie wystarczy więc wykazanie przez stronę, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy jej sytuację materialną, konieczne jest wykazanie, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 października 2004 r., sygn. akt OZ 518/04, niepubl.). Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.