II SA/Ol 726/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 16 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. We wniosku z dnia 16 września 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu, A.M. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]". W jego uzasadnieniu wskazała, iż z uwagi na stan zdrowia nie może już pracować w wyuczonym zawodzie, dlatego też podjęła studia. Koszty związane ze studiowaniem ponoszą rodzice. Obecnie jest bowiem osobą bezrobotną, a dochód z tytułu zasiłku nie pokrywa nawet kosztów jej utrzymania i leczenia. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca nie posiada nieruchomości oraz zasobów pieniężnych, jest natomiast współwłaścicielką samochodu osobowego, zakupionego za środki pieniężne pochodzące z obecnie spłacanego kredytu. Źródłem dochodu skarżącej jest zasiłek dla bezrobotnych. W rubryce nr 11 formularza wniosku, skarżąca dodała, iż jej rodzice "[...]" nie mogą jej wspierać ponad swoje możliwości. Pismem z dnia 30 września 2008 r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia braków formalnych formularza wniosku poprzez wypełnienie lub skreślenie rubryki nr 6 oraz do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w tym m.in. wyciągów z posiadanych przez nią i osoby, z którymi pozostaje ewentualnie we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżącą pouczono jednocześnie, iż nieusunięcie braków formalnych formularza wniosku w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie jej wniosku bez rozpoznania, natomiast nieprzedłożenie żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła pismo procesowe z dnia 6 października 2008 r., w którym oświadczyła, iż mieszkanie, w którym mieszka "[...]" jest mieszkaniem kwaterunkowym. Koszty utrzymania ponosi z zasiłku dla bezrobotnych. Rodzice udzielają jej pomocy finansowej na studia, którą obiecała zwrócić po podjęciu pracy, przejęli obowiązki związane ze spłatą kredytu na samochód, ponoszą też koszty jego eksploatacji. W ocenie skarżącej, udzielenie jej w tych warunkach dodatkowej pomocy finansowej wiązałoby się z koniecznością zapożyczenia się rodziców. Skarżąca dodała jednocześnie, iż nie wie, czy rodzice posiadają konto bankowe. Do przedmiotowego pisma, załączyła natomiast uzupełniony formularz wniosku, z którego wynika, że prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, a ponadto kserokopie: decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, dokumentów dotyczących stanu zdrowia "[...]" oraz kredytu samochodowego. Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skarżąca zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 powołanej ustawy, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie też do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 powołanej ustawy, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca ustanowienie adwokata. To strona bowiem ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej otrzymanie prawa pomocy. Oceny, czy strona wykazała wiarygodnie istnienie podstaw do przyznania jej prawa pomocy dokonuje się w oparciu o zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu uzasadnienie oraz oświadczenie obejmujące dane o stanie majątkowym i dochodach strony oraz o jej stanie rodzinnym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 powołanej ustawy, ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. W niniejszej sprawie, w celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, skierowane zostało do niej wezwanie z dnia 30 września 2008 r. Odpowiedź skarżącej nie czyni jednak zadość nałożonemu na nią obowiązkowi przedłożenia określonych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżąca, wezwana do przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczyła bowiem jedynie, że nie wie, czy jej rodzice posiadają konto bankowe. Nie oświadczyła natomiast, że ona sama nie posiada jakichkolwiek rachunków bankowych. Mimo pouczenia o skutkach braku przedłożenia żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie przedłożyła wyciągów z własnych rachunków bankowych, nie wyjaśniła również przyczyn, dla których tego nie uczyniła. W tej natomiast sytuacji, trudno stwierdzić z całą pewnością, że sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala jej na uiszczenie pełnych kosztów postępowania sądowego, które w warunkach niniejszej sprawy ograniczają się do kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Brak przedłożenia żądanych wyciągów, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek wyjaśnień dotyczących przyczyn tego stanu rzeczy, rodzi bowiem wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej i jej zdolności płatniczych, tym bardziej, że brak zgodności pomiędzy wysokością brutto dochodu skarżącej, wskazaną w formularzu wniosku, a wynikającą z załączonej do pisma procesowego kserokopii decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, potwierdza brak staranności przy wypełnianiu tego formularza. Wskazać natomiast należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki warunkujące jego otrzymanie, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Na marginesie tylko zauważyć natomiast należy, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym strona nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika. Stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Sama obecność stron na rozprawie również nie jest obowiązkowa, bowiem w razie ich nieobecności, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy. Podkreślić należy również, iż wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie znajdują zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Generalnie, tzw. "przymusem adwokacko-radcowskim" objęte jest natomiast dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie.