II SA/Ol 726/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium - oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że Starosta decyzją z dnia "[...]" zobowiązał A. M. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 4174,50 zł. Wojewoda decyzją z dnia "[...]" uchylił tą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Rozpatrując ponownie sprawę Starosta na podstawie art. 76 ust. 1, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zobowiązał A. M. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z tytułu odbywania przygotowania zawodowego w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w kwocie 3.108,70 zł. za okres od dnia 26.06.2006 r. do dnia 20.12.2006 r. Natomiast tą samą decyzją starosta odstąpił od żądania zwrotu pobranego świadczenia z tytułu odbywania przygotowania zawodowego w Sądzie Rejonowym w kwocie 1.065,80 za okres od dnia 1.02.2007 r. do dnia 31.03.2007 r. W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał, że w związku ze skierowaniem A. M. z dniem 26.06. 2006 r. do odbycia przygotowania zawodowego zostało przyznane jej stypendium w okresie odbywania tego przygotowania. Przygotowanie zawodowe w PINB skarżąca zakończyła w dniu 21.12.2006 r., dlatego z tym też dniem orzeczono o utracie prawa do stypendium. Ponownie prawo do stypendium przyznano A. M. z dniem 1 lutego 2008 r. w związku z odbywaniem przygotowania zawodowego w sądzie. Starosta zauważył, że decyzją z dnia "[...]" ZUS przyznał skarżącej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od 1.06. 2006 r. do dnia 31.08.2007 r., a on po otrzymaniu informacji o przyznaniu A. M. renty wznowił m. in. postępowania w sprawie przyznania jej prawa do stypendium, w konsekwencji uchylając te decyzje i orzekając o utracie przez A. M. statusu osoby bezrobotnej z dniem 1 czerwca 2006 r. Po przesłuchaniu świadków i strony skarżącej organ doszedł do przekonania gotowość do podjęcia pracy przez skarżącą została zgłoszona 13 grudnia 2006 r., dlatego zwrotu świadczenia na podstawie art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy należało żądać do 20 grudnia 2006 r., zaś za późniejszy okres odstąpić od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Odwołanie od tej decyzji wywiodła A. M. wnosząc o jej uchylenie w części, w której zobowiązana została do zwrotu świadczenia. Uzasadniając odwołanie skarżąca wskazała, że świadczenie w kwocie 3.108,70 zł zostało przyznane jej za pracę wykonywaną przez 6 miesięcy w Piszu, nie było więc ono w żadnym stopniu nienależne, a urząd nie wyjaśnił dlaczego tak twierdzi. Skarżąca nie ukrywała starania się o rentę, a w lipcu 2006 r. zwróciła się do urzędu pracy o wydanie zaświadczenia mającego uzupełnić dokumentację rentową. Urząd powinien służyć pomocą i radą oraz chronić osobę bezrobotną od skutków nieznajomości przepisów. W ocenie skarżącej błędne jest tłumaczenie urzędników, iż fakt złożenia wniosku o rentę nie oznacza jej przyznania przy jednoczesnym żądaniu zwrotu świadczenia od złożenia wniosku o rentę. Prawidłowo działający urząd przynajmniej wszcząłby postępowanie wyjaśniające. Nadto w sprawie występują okoliczności za odstąpieniem od żądania roszczenia, bo skarżąca sama dostarczyła dokumentację, nadal jest osobą bezrobotną, a ZUS powinien poinformować urząd pracy o przyznaniu renty, wreszcie skarżąca będąc poprzednio zarejestrowana w urzędzie wyrażała chęć podjęcia pracy. Najważniejszym jest jednak to, że wykonywała ona pracę na rzecz podmiotu, u którego odbywała przyuczenie do zawodu i za co zostało jej wypłacone wynagrodzenie, które gwarantuje Konstytucja. Skarżąca wskazała też, że przesłuchanie pracowników urzędu miało charakter subiektywny i nastawione było do z góry podjętych założeń niekorzystnych dla niej. Wojewoda rozpatrują to odwołanie decyzją z dnia "[...]" orzekł następująco: - uchylił zaskarżoną decyzję w części zobowiązującej A. M. do zwrotu nielegalnie pobranego stypendium z tytułu odbywania przygotowania zawodowego w okresie od dnia 26.06. 2006 r. do dnia 20.12.2006 r. w kwocie 3 108,70 zł., - zobowiązał A. M. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci stypendium wypłaconego z tytułu odbywania przygotowania zawodowego za okres od dnia 26.06.2006 r. do dnia 30.11.2006 r. w kwocie 2 753,40 zł. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art.76 ust.1 i 2 pkt 3 oraz art. 78 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy mówiących o tym co to jest nienależne świadczenie i kiedy osoba je pobierająca obowiązana jest do jego zwrotu. W ocenie Wojewody skarżąca od dnia 1 czerwca 2006 r. nabyła prawo do renty, a co za tym idzie przestała spełniać warunki do udziału w przygotowaniu zawodowym i do otrzymywania stypendium. Organ rentowy nie dokonał kompensacji świadczenia, ale nie uczynił tego, bo nie wiedział, że skarżąca pobiera stypendium. W ocenie organu dla uznania świadczenia wypłaconego z funduszu pracy za nienależne nie jest wymagane zawinienie osoby pobierającej to świadczenie. Wystarczy, że równocześnie było wypłacane świadczenie z funduszu pracy i dana osoba w tym czasie nabyła prawo do renty, a organ rentowy nie dokonał kompensacji. Organ I instancji informację o uzyskaniu przez skarżącą prawa do renty uzyskał 13 grudnia 2006 r., dlatego nie powinien potrącać świadczenie za okres mający miejsce po tej dacie. Wypłata stypendium za udział w przygotowaniu zawodowym od 1 do 20 grudnia 2006 r. w kwocie 355, 30 zł nastąpiła w dniu 21 grudnia 2006 r., o taką więc kwotę obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powinien być skorygowany. Zasady prawa pracy nie mają do tej sytuacji zastosowania, bo skarżąca nie pozostawała w stosunku pracy i nie otrzymywała wynagrodzenia za pracę, lecz stypendium z tytułu udziału w jednej z form aktywizacji zawodowej, przysługujące wyłącznie osobom bezrobotnym. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A. M. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody. Uzasadniając swój wniosek skarżąca przypomniała dotychczasowy przebieg sprawy oraz zarzuciła naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Naruszenie art. 7 k.p.a. polegało na braku zachowania bezstronności przy dochodzeniu do prawdy obiektywnej. Nie znalazły też zastosowania w tym postępowaniu jak innych zasady demokratycznego państwa prawnego czym naruszono art. 8 k.p.a. W ocenie skarżącej naruszono też art. 9 k.p.a. odnoszący się do obowiązku informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Ważnym elementem informacji prawnej jest pouczenie o skutkach prawnych naruszenia danego przepisu. W niniejszej sprawie pracownik organu poinformował skarżącą o braku konieczności informowania urzędu pracy o przyznaniu renty z uwagi na obowiązek ZUS w tym zakresie, a uchybienia organu administracji nie mogą powodować ujemnych następstw dla obywateli działających w dobrej wierze. Zachowanie się zgodnie z błędną informacją udzieloną przez urzędnika nie może skutkować przerzucaniem ujemnych następstw tej informacji na skarżącą. A. M. podniosła także to, że organ odwoławczy skupił się na podkreśleniu jej winy z jednoczesnym pomniejszaniem i odwracaniem uwagi od własnej niekompetencji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację i podnosząc nadto to, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo. To właśnie skarżąca podała datę kiedy poinformowała ona urząd o prawie do renty, a rejestrując się w PUP zobowiązała się do informowania o wszelkich zmianach w karcie rejestracyjnej, w tym o nie posiadaniu prawa do renty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. W przedmiotowej sprawie jak i każdej innej sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ale biorąc pod uwagę treść art.134 § 2 p.p.s.a. zakazującą orzekania na niekorzyść skarżącego i treść skargi stwierdzić jednoznacznie należy że nie ma potrzeby czynienia wywodów co do tych części wydanych decyzji, gdzie wobec skarżącej odstąpiono od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia lub zwrot ten orzeczono w niższej wysokości. Z treści art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zwanej w dalszej części uzasadnienia ustawą ( Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ) wynika, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie obowiązana jest do jego zwrotu. Aby można jednak było mówić o zwrocie nienależnego świadczenia należy wyjaśnić jakie świadczenie należy uznać za nienależne. Odpowiedź na to pytanie daje art. 76 ust. 2 ustawy, który wyszczególnia siedem przypadków kiedy pobrane świadczenie uważa się za nienależnie pobrane. Z punktu 3 wynika, że za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium lub inne świadczenia pieniężne wypłacane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78. W niniejszej sprawie rzeczą bezsporną jest, że A. M. w okresie od 26 czerwca 2006 r. do 30 listopada 2006 r.( czyli w okresie za który zobowiązano ją do zwrotu świadczenia ) pobierała stypendium wypłacane z Funduszu Pracy z tytułu odbywania przygotowania zawodowego. Rzeczą równie pewną jest także to, że decyzją z dnia 29 września 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" Inspektorat w "[...]" przyznał skarżącej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 czerwca 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. Kolejną przesłanką, która nie jest negowana przez żadną ze stron to fakt, iż organ rentowy nie dokonał pomniejszenia stypendium w żaden sposób. Zasady tego pomniejszenia zostały przedstawione w art. 78 ustawy i polegają najogólniej rzecz ujmując na tym, że najpierw pobrane stypendium zalicza się na poczet przyznanego przez organ rentowy świadczenia, a następnie organ rentowy przekazuje tę kwotę na rachunek Funduszu Pracy. Po przedstawieniu okoliczności z jednej strony bezspornych, a z drugiej mających najistotniejsze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca pobierała stypendium z Funduszu Pracy za okres, za który nabyła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, a ponieważ organ rentowy nie dokonał pomniejszenia przyznanej renty wypłacone stypendium było świadczeniem nienależnym. Słusznie więc postąpił Wojewoda Warmińsko – Mazurski zobowiązując A. M. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci stypendium wypłaconego z tytułu odbywania przygotowania zawodowego. W tym miejscu powrócić należy do treści art. 76 ust. 1 ustawy, który nakazuje zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie pozostawiając w tym zakresie miejsca na jakąkolwiek uznaniowość. Jednak z ust. 7 tegoż artykułu wynika możliwość odroczenia terminu płatności nienależnie pobranego świadczenia, rozłożenia go na raty lub nawet umorzenia należności w całości albo w części przy spełnieniu określonych przesłanek. Zwrot nienależnie pobranego stypendium jak to już wynika z dotychczasowych rozważań jest niezależny od ewentualnego zawinienia osoby pobierającej to świadczenie lub osoby trzeciej. Wystarczy, że za ten sam czas pobierane jest np. stypendium z Funduszu Pracy oraz renta z tytułu niezdolności do pracy i już świadczenie staje się nienależne przy braku kompensacji dokonanej przez organ rentowy. W niniejszej sprawie organy dokonały jakby podziału konsekwencji finansowych rozdzielając je po części na skarżącą i po części w zasadzie na organ poprzez odstąpienie od żądania zwrotu całości pobranego świadczenia. Skarżąca została niejako automatycznie zwolniona z obowiązku zwrotu świadczenia od dnia, gdy urzędnicy urzędu pracy w zasadzie z jej ustnej relacji powzięli czy też powinni powziąć wiadomość, iż otrzymuje ona rentę. Data ta została określona przez skarżącą na 13 grudnia 2006 r. i wynikała z jej zeznań znajdujących się na k – 47 akt administracyjnych. Dlatego nie można zrozumieć tego, dlaczego skarżąca uważa, że i w tym przypadku bezzasadnie dano wiarę pracownikom urzędu, zwłaszcza iż nie potrafili oni wskazać daty kiedy się mogli dowiedzieć o zaistniałej sytuacji. Skarżąca w prowadzonym postępowaniu nie może czuć się osobą skrzywdzoną w kwestiach finansowych, bo przecież gdyby organ rentowy dokonał pomniejszenia świadczenia w sposób ustalony w art. 78 ustawy to A. M. nie otrzymałaby w ogóle świadczenia pieniężnego z tytułu stypendium. Trafnie zauważa też organ odwoławczy, że skarżąca nie pozostawała w stosunku pracy, a jedynie brała udział w przygotowaniu zawodowym jako osoba bezrobotna, nie otrzymywała też wynagrodzenia za pracę lecz stypendium z tytułu udziału w jednej z form aktywizacji zawodowej przysługujące wyłącznie osobom bezrobotnym. Dlatego też w takim przypadku nie mają zastosowania zasady prawa pracy tylko unormowania zawarte w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz zasady obowiązujące w postępowaniu administracyjnym. A. M,. w skardze zarzuciła naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w artykułach 7, 8 i 9 k.p.a. Teoretyczne wywody dotyczące tych zasad są słuszne, jednak zarzuty postawione na ich podstawie prowadzonemu postępowaniu administracyjnemu nie mogły zasługiwać na podzielenie. Prawdą jest, że zgodnie z treścią zawartą w art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nie wiadomo jednak dlaczego skarżąca twierdzi, że w sprawie tej nie została zachowana bezstronność organu orzekającego w I instancji. Przecież od rozpoznania tej sprawy została wyłączona zastępca dyrektora PUP w Piszu ( k – 57 akt administracyjnych ), która przesłuchana została w czasie późniejszym w charakterze świadka. Nie można mieć zastrzeżeń co do sposobu przesłuchiwania świadków. Skarżąca nie powinna się dopatrywać stronniczości tyko z tego powodu, że treść zeznań świadków może jej nie odpowiadać. Poza tym uczestniczyła ona w przesłuchaniu dwóch świadków, sama też kilka razy była przesłuchiwana. Zwrócić należy szczególną uwagę na to, iż skarżąca nie tylko została zaznajomiona z zebranym materiałem dowodowym, ale po przesłuchaniu wszystkich świadków została przesłuchana jeszcze raz i w zeznaniach swoich mogła się odnieść do treści zeznań złożonych przez te osoby. Trudno jest się odnieść do zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. skoro skarżąca nie przytacza żadnego faktu na jego poparcie, ale na skutek prowadzonego postępowania w sposób opisany wyżej nie można uznać aby zostały naruszone standardy demokratycznego państwa prawa i zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Z artykułu 9 k.p.a. w sposób oczywisty wynika zasada informowania stron postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Zwrócić należy jednak uwagę na to, że z karty rejestracyjnej osoby bezrobotnej ( k – 141 akt administracyjnych) wynika, że A. M. będąca przecież przez cały czas osobą bezrobotną najpierw oświadczyła ( pkt 3 ), że nie posiada prawa do renty ( co było w tamtym czasie zgodne z prawdą ), a następnie w punkcie 17 zobowiązała się do bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej. Również na skierowaniu na przygotowanie zawodowe z dnia 26 czerwca 2006 r. zawarte jest pouczenie, iż "w okresie odbywania przygotowania zawodowego osoby skierowane na przygotowanie zawodowe zachowują status osoby bezrobotnej i mają prawa i obowiązki związane z posiadaniem statusu bezrobotnego, w tym obowiązek comiesięcznego składania w wyznaczonych terminach w Powiatowym Urzędzie Pracy pisemnego oświadczenia o dochodach." (k -79 akt administracyjnych). Oba te dokumenty to jest karta informacyjna bezrobotnego jak i skierowanie na przygotowanie zawodowe zostały przez skarżącą podpisane, trudno więc uznać aby nie wiedziała ona o konieczności informowania urzędu o fakcie otrzymania renty i tym samym zmianie swojej sytuacji majątkowej. Żadnym wytłumaczeniem nie jest stwierdzenie wypowiedziane przez skarżącą na rozprawie, iż nie przeczytała ona pouczenia. Dziwnym byłoby zachowanie skarżącej gdyby z jednej strony domagała się pouczeń ze strony urzędu, a z drugiej ignorowała te pouczenia gdy były one jej udzielane. Świadek R. S. zaprzeczyła temu aby miała powiedzieć skarżącej, że o fakcie przyznania jej renty ZUS poinformuje urząd pracy, ale przecież nawet gdyby tak było to A. M. musiała doskonale zdawać sprawę z tego, że podpisała konkretne i jasne pouczenia i to dwa razy, jak również i z tego, że ZUS nie wiedział nic o pobieraniu przez nią stypendium, bo ta okoliczność nie wynikała z przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia. Nikt nie zaprzecza temu, że urzędowi pracy znane były informacje związane z tym, iż skarżąca podjęła starania o uzyskanie renty. Obecnie należy jednak powtórzyć rzecz oczywistą podkreślaną przez organy, że ubieganie się o rentę nie może być traktowane na równi z przyznaniem renty. Gdyby zająć odmienne stanowisko to A. M. nie mogłaby nawet być brana pod uwagę przy kierowaniu na przygotowanie zawodowe, bo z chwilą podjęcia starań o rentę traciłaby status osoby bezrobotnej. Takie unormowanie pozbawione byłoby sensu, bo dopiero decyzją przyznająca rentę ustala do niej prawo. Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.