II SA/Ol 727/14

Dnia 2 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2014 roku sprawy ze skargi I. Ch. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania - oddala skargę. Wnioskiem z dnia ‘[...]" J. C. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w "[...]" o wszczęcie postępowania w sprawie wymeldowania I. C. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w "[...]" przy "[...]". W uzasadnieniu wskazał, że I. C. nie przebywa w powyższym lokalu od "[...]" i nie w nim jej rzeczy. Posiada natomiast inne nieruchomości jak: dom, gospodarstwo rolne, mieszkanie. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Burmistrz "[...]" decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako: k.p.a.), orzekł o wymeldowaniu I. C. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w miejscowości "[...]". Wyjaśnił m.in., przytaczając treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, iż z materiału dowodowego sprawy (przesłuchanie stron, oględziny lokalu) bezspornie wynika, że zaistniały przesłanki do wydania decyzji administracyjnej o wymeldowaniu I. C. z lokalu przy "[...]" w "[...]", bowiem opuściła ona powyższe miejsce pobytu stałego bez wymeldowania. W odwołaniu od powyższej decyzji I. C. zarzuciła jej wadliwość z uwagi na fakt zaniechania sprawdzenia przez organ meldunkowy okoliczności (dowodów) wskazujących na niedobrowolny charakter opuszczenia spornego lokalu. Podkreśliła, że w trakcie prowadzonego postępowania informowała Burmistrza "[...]" o tym, że została zmuszona przez J. C. do czasowej zmiany miejsca zamieszkania, gdyż ten znęcał się nad nią, na co ma dowód w postaci protokołów z interwencji policji, które świadczą o przemocy fizycznej i psychicznej jakiej były mąż dopuszczał się na rodzinie. Stwierdziła, że opuszczenie miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego bądź psychicznego bynajmniej nie można uznać za dobrowolne. Dodatkowo wyjaśniała, iż z miejscem pobytu czasowego nie zamierza wiązać się na stałe, natomiast długotrwałość pobytu w nim nie świadczy jeszcze o tym, iż jest to jej miejsce pobytu stałego. Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda działając na podstawie art. 50 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (dalej jako: ustawa) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzja z dnia "[...]", Nr "[...]", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Argumentował m.in., że o charakterze opuszczenia lokalu decyduje nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na rzeczywisty zamiar. Samo jedynie wyrażanie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Nieskorzystanie z prawnych środków umożliwiających powrót do lokalu powoduje, iż brak jest podstaw prawnych do utrzymywania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale powinien być oceniany według kryteriów obiektywnych. W sytuacji, gdy osoba faktycznie nie mieszka w miejscu zameldowania już od dłuższego czasu i nie koncentruje w nim swoich spraw życiowych, odmowa wymeldowania stałaby sie utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Wskazał, że dnia "[...]" wyjaśnienia przed organem I instancji złożyła I. C., która oświadczyła, że od "[...]" czasowo przebywa w "[...]" w lokalu przy "[...]" a także w "[...]" oraz w miejscowości "[...]". Przesłuchiwana zeznała, iż w miejscu pobytu stałego posiada swoje rzeczy osobiste oraz przedmioty codziennego użytku. Nie ma jednak do niego dostępu, ponieważ zamki w drzwiach zostały wymienione w "[...]". Ponadto skarżąca przyznała, że czasami bywa w lokalu przy "[...]" w "[...]’ ale tylko na podwórzu bo do domu nie jest wpuszczana. Zainteresowana wyjaśniła także, że nie mając ochoty oraz siły by kłócić się z byłym mężem o to czy może do lokalu przy "[...]" w "[...]" wejść zaprzestała wszelkich prób z tym związanych. Dodała, że obecnie toczy się sprawa o podział majątku wspólnego i jeżeli zostanie spłacona, wówczas ze spornego lokalu wymelduje się sama. Następnie w dniu "[...]" wyjaśnienia do protokołu złożył J. C., były mąż skarżącej, który zeznał, iż zainteresowana opuściła sporny lokal w "[...]". Wnioskujący przyznał, że zainteresowana po rozwodzie w "[...]" nabyła lokal przy "[...]" w "[...]", do którego przeniosła się zaraz po jego odremontowaniu. Ponadto J. C. podkreślił, iż była żona zabrała ze spornego mieszkania nie tylko wszystkie swoje rzeczy ale również te, które nie należały do niej. Przesłuchiwany przyznał także, że po opuszczeniu spornego lokalu przez byłą małżonkę wymienił zamki do drzwi wejściowych, ponieważ I. C. przychodziła do mieszkania i wynosiła z niego jego rzeczy. Wojewoda wskazał, iż mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcie organu I instancji jest zasadne. Trzeba przede wszystkim pamiętać, iż w obowiązującym stanie prawnym zameldowanie stanowi jedynie czynność rejestracyjną i służy wyłącznie potwierdzeniu faktu pobytu w danym lokalu. Ewidencja ludności jest bowiem instytucją dostarczającą właściwym organom władzy publicznej wiedzy o miejscu, w którym obywatel faktycznie przebywa. Należy zatem zauważyć, iż obecne zameldowanie I. C. w lokalu przy "[...]" w "[...]", czyli stosowny zapis w ewidencji ludności o miejscu pobytu stałego odwołującej się, nie spełnia swojego przeznaczenia, jakim jest dostarczenie organom władzy publicznej rzetelnej informacji o miejscu faktycznego pobytu zainteresowanej. Podniósł, że z całości materiału dowodowego wynika w sposób bezsporny, iż I. C. nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego zameldowania, tj. w lokalu przy "[...]" od "[...]". Powyższego ustalenia organ dokonał m.in. w oparciu o wyjaśnienia złożone przez samą wymeldowywaną. Mając na uwadze powyższe, fakt opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego mieszkania nie jest więc kwestionowany, z kolei fakt nie podjęcia we właściwym czasie działań mających na celu przywrócenie posiadania świadczy o jego dobrowolności. Konkludując stwierdził, że w jego ocenie decyzja Burmistrza "[...]" jest zasadna i nie ma podstaw do jej uchylenia. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ulega bowiem wątpliwości, że I. C. nie zamieszkuje w lokalu przy "[...]" w "[...]" co najmniej od 7 lat, a jej zachowanie przeczy oświadczeniu, iż ww. lokal opuściła jedynie czasowo. Została zatem w sprawie spełniona przesłanka art. 15 ust. 2 ustawy niezbędna do wydania decyzji administracyjnej o wymeldowaniu. Skargę na powyższa decyzję Wojewody wywiodła do Sądu I. C. żądając jej uchylenia, jak też uchylenia poprzedzającej ja decyzji organu I instancji. Podniosła, że w sprawie zaniechano i nie zebrano materiału dowodowego wskazanego przez nią w toku postępowania, w postaci informacji z policji, prokuratury oraz sądu, świadczącego o wieloletniej przemocy psychicznej i fizycznej jakiej J. C. dopuszczał się na rodzinie. Uznano, że taki materiał dowodowy nie ma znaczenia dla sprawy, a jest on istotny, gdyż podważa zaskarżaną decyzję świadcząc, iż nie doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu stałego. Dodała, że od wielu lat zwracała się do instytucji porządku publicznego (policja, prokuratura), dlatego bezzasadne jest twierdzenie, że nie podejmowała żadnej czynności aby zamieszkać w opuszczonym lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej dokonywaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: p.p.s.a.), następuje jedynie wówczas, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W rozpatrywanej sprawie kluczową kwestią było zbadanie przez Sąd zasadności zastosowania przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni zdeterminowany jest zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Wypływa stąd obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozstrzygania tej samej sprawy. Decyzja organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak decyzja organu pierwszej instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (T. Woś, J. Zimmermann, glosa do uchwały SN z dnia 23 września 1986 r., sygn. III AZP 11/86, PIP 1989, z. 8, s. 147). Decyzja administracyjna pierwszej instancji nie obowiązuje ("upada") z chwilą kiedy zdecydowano się na powtórzenie postępowania w sprawie, które musi się zakończyć nową decyzją (J. Zimmermann: Polska jurysdykcja administracyjna, Warszawa 1996, s. 186). W orzecznictwie podkreśla się, że rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji, a zatem organ odwoławczy powinien przystąpić do ponownego rozpatrzenia sprawy tak, jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. I SA/Wa 1232/10, publ. LEX nr 821181). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. W sprawie organ drugiej instancji ponownie dokonując oceny zgromadzonego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego uznał, iż daje on podstawy do wymeldowania skarżącej z pobytu stałego. Materialną podstawę prawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do tego, uznanie pobytu za stały uzależnione jest od łącznego spełnienia określonych przez ustawodawcę przesłanek tj.: faktycznego przebywania pod określonym adresem oraz jednoczesnego zamiaru stałego pobytu w tym miejscu połączonego z wolą koncentracji w nim swoich spraw życiowych. Zwrócić należy uwagę, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie, jest aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, charakteru tego pobytu, bądź jego ustania w dotychczasowym miejscu, służącym zbieraniu i aktualizowaniu danych o miejscu pobytu osób fizycznych, zgodnie z rzeczywistym i aktualnym stanem faktycznym. Fakt zameldowania lub wymeldowania nie ma natomiast wpływu na stosunki cywilnoprawne, w tym na prawo do lokalu mieszkalnego. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Analogicznie zatem przyjąć należy, że wymeldowanie służy potwierdzeniu faktu opuszczenia miejsca pobytu stałego. Dokonywane jest ono zazwyczaj w drodze czynności materialno – technicznej, która to nie ma cech aktu administracyjnego i nie kończy postępowania w konkretnej sprawie. Wydanie aktu administracyjnego w tym zakresie ustawodawca przewidział jedynie w przypadku wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podstawę prawną wymeldowania osoby z pobytu stałego bez jej wyraźnego oświadczenia woli o dokonaniu wymeldowania stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy. Zgodnie z jego treścią, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Stosownie do powołanej regulacji, jedyną przesłanką wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią miejsca, w którym była zameldowana na pobyt stały. Opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy, rozumiane jest jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i wyprowadzenie się do innego miejsca pobytu. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu może przy tym nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie odpowiedniego w tym zakresie oświadczenia, jak również poprzez odpowiednie zachowanie, które wyraża wolę danej osoby. W świetle powyższego, postępowanie w sprawie dokonania wymeldowania, w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy, wymaga ustalenia stanu faktycznego związanego z fizycznym opuszczeniem przez wymeldowywanego miejsca pobytu stałego. Przy czym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i jednoczesne zerwanie związków z dotychczasowym lokalem. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie faktycznych okoliczności, a nie tylko treści ujętych w oświadczeniach zainteresowanej osoby. Przy jego ustaleniu nie można opierać się wyłącznie na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać, czy oświadczenie to znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu. Biorąc pod uwagę powyższe wskazać należy, że rozpoznanie sprawy dotyczącej wymeldowania I. C. z miejsca pobytu stałego wymagało ustalenia przez organ odwoławczy, czy opuściła ona miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zdaniem Sądu uznać należało, że postępowanie wyjaśniające w tym zakresie przeprowadzone zostało przez Wojewodę zgodnie z przepisami prawa. Stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ zgromadził materiał dowodowy w celu wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia wystąpienia przesłanek wymeldowania, a następnie dokonał jego oceny zgodnie z art. 80 k.p.a. i dał wyraz tej ocenie w uzasadnieniu swojej decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Zauważyć trzeba, że w postępowaniu przeprowadzony został dowód z oględzin lokalu mieszkalnego położonego w "[...]" przy "[...]". W trakcie oględzin skarżąca zeznała, że "czasami przebywa i zamieszkuje w lokalu przy "[...]", w "[...]", w "[...]" a czasami w miejscu stałego zameldowania, tzn. w "[...]" przy "[...]"" (k. 62 akt administracyjnych). Z kolei w trakcie oględzin mieszkania przy "[...]" przeprowadzonych w dniu "[...]" pracownik organu stwierdził, że w powyższym lokalu nie ma rzeczy osobistych, czy też przedmiotów codziennego użytku należących do skarżącej (k. 56 akt administracyjnych). Ponadto, z wyjaśnień skarżącej złożonych w dniu "[...]" przed organem I instancji wynika, że przebywa ona czasowo w "[...]", w lokalu przy "[...]", a także w "[...]" oraz w miejscowości ‘[...]". Ze względu na złe relacje z byłym mężem nie odwiedza spornego lokalu (k. 11 akt administracyjnych). Skarżąca stwierdziła również, że dobrowolnie wymelduje się sama ze spornego lokalu jedynie w przypadku, gdy zostanie "spłacona" przez byłego męża. Zatem zgodzić należy się z Wojewodą, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wykazał, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, bowiem skarżąca opuściła wskazany lokal w sposób trwały i przeniosła centrum życiowe poza miejsce dotychczasowego zameldowania. Można przy tym wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (v. wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1097/12) utrwalony został pogląd, że przez opuszczenie lokalu należy rozumieć wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Jeżeli jednak strona twierdzi, że została usunięta z dotychczasowego miejsca pobytu w drodze przymusu fizycznego lub psychicznego, a nie wystąpiła na drogę sądową o ochronę swoich uprawnień do zamieszkiwania w miejscu pobytu, to taka sytuacja daje podstawy do przyjęcia, że osoba dotychczasowe miejsce pobytu stałego opuściła dobrowolnie. Niewątpliwie skarżąca nie dochodziła swoich praw do lokalu przed sądem powszechnym. Mając na względzie przedstawiony stan faktyczny i prawny Sąd doszedł do przekonania, że Wojewoda zasadnie stwierdził, że w sprawie została spełniona przesłanka opuszczenia lokalu, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy. Zatem zaskarżona decyzja w niczym nie narusza prawa, bowiem została wydana zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz k.p.a. – organ odwoławczy poczynił prawidłowe ustalenia w sprawie w oparciu o wyczerpująco zebrany materiał dowodowy i w oparciu o te ustalenia wydał trafne rozstrzygnięcie. Wskazać również należy, że decyzje Wojewody w pełni zrealizowała wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., bowiem zawierała szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne. Reasumując, orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny stanu faktycznego, uznając, że skarżąca opuściła lokal, co w konsekwencji musiało, w świetle art. 15 ust. 2 ustawy, prowadzić do wymeldowania skarżącej z pobytu stałego w tym lokalu. Należy zaznaczyć, iż z przepisów ustawy o ewidencji ludności nie wynika aby konieczne było badanie przy orzekaniu o wymeldowaniu faktycznych przyczyn opuszczenia lokalu, które skłoniły osobę do opuszczenia miejsca pobytu, a ustala się wyłącznie fakt opuszczenia lokalu, jako jedynej przesłanki warunkującej wymeldowanie, a taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie. Z podanych wyżej względów - skoro podniesione w skardze zarzuty są niezasadne, a zaskarżona decyzja nie uchybia prawu - skarga, na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu