II SA/Ol 732/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF z dnia "[...]", skarżący – J. W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż jest osobą bezrobotną, bez środków do życia i jakichkolwiek dochodów. Dodał, że nie zna się na prawie i nie ma pieniędzy na dojazd do O. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. (Nieruchomości) wykazał mieszkanie o powierzchni "[...]" oraz działkę budowlaną o powierzchni "[...]", na której jak wskazał "stoi niedokończony budynek mieszkalny" (rubryka nr 9). W rubryce nr 10 (Dochody) skarżący nie wykazał jakichkolwiek dochodów, lecz w rubryce nr 11 wskazał, iż do "[...]" otrzymywał 520 zł za opiekę nad matką i dodał: "teraz i to mi zabrano". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do matki skarżącego), finansowej (w zakresie odnoszącym się do źródła utrzymania skarżącego w poszczególnych miesiącach 2013 r., ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub też z pomocy członków rodziny, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy) oraz majątkowej (w zakresie odnoszącym się do wykazanych we wniosku nieruchomości i posiadanych ewentualnie samochodów). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym oświadczył, iż nie ma "żadnych źródeł utrzymania w miesiącach 2013 r." Wskazał, iż nie mieszka wspólnie z matką i nie może liczyć na jej pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, ponieważ ma ona "[...]" lat i nie ma pieniędzy. Odpowiadając na wezwanie do wskazania, czy w 2013 r. on i/lub jego matka (jeśli mieszka z nim wspólnie) korzystali i/lub korzystają nadal ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub też z pomocy członków rodziny, skarżący oświadczył, że z tego co wie matka nie korzystała "z pomocy w 2013 r." Podniósł, iż opłaty za mieszkanie (ok. "[...]") ponosi matka "[...]" i "długów na razie nie ma". Opisując sposób zagospodarowania wykazanej we wniosku działki, skarżący wskazał, iż znajduje się na niej budynek zadaszony "[...]", szopa, garaż blaszany oraz drzewka owocowe i leśne. Jest woda i prąd. Zauważył, iż wskazane obiekty powstały kiedy miał pracę, a obecnie sytuacja w kraju nie pozwala na ich dokończenie. Wskazał, iż zbiera z drzewek jabłka, w tym roku miał też ogórki, hodował również "[...]", lecz choroba zniszczyła hodowlę. Nieruchomość nie przynosi dochodu. Oświadczył: "Wydzierżawić nikt nie chce, do sprzedania wystawiłem i nikt się nie odezwał." Wyjaśnił, iż wykazane we wniosku mieszkanie jest "po rodzicach", mieszka w nim matka i wszystkie znajdujące się tam przedmioty są jej. Jego jest kilka ubrań, nie ma swoich mebli, śpi na fotelu. Wskazał, iż ma samochód – "[...]", który wymaga remontu. Oświadczył: "W okresie ostatnich 3 m-cy nie mam kont dewizowych, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych. Czy matka takie coś ma nie wiem (...)." Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie radcy prawnego lub adwokata następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż spełnia ona przesłankę uzasadniającą jego przyznanie. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej. W niniejszej sprawie, pomimo wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczenia o skutkach niezastosowania się do przedmiotowego wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Skarżący złożył wprawdzie ogólne wyjaśnienia dotyczące jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, lecz nie wskazał jaka jest jego aktualna sytuacja finansowa. Zauważyć należy, iż pomimo wezwania skarżący nie wskazał źródeł utrzymania w poszczególnych miesiącach 2013 r. Z wniosku, złożonego na urzędowym formularzu, wynika wprawdzie, że do "[...]" otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł, lecz nie wynika, czy stanowiło ono jedyne źródło utrzymania skarżącego, a także jakie jest obecne źródło jego utrzymania. Dodatkowe oświadczenie skarżącego nie wyjaśniło tych kwestii. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył bowiem, że nie ma "żadnych źródeł utrzymania w miesiącach 2013 r." Nie wyjaśnił jednak w tej sytuacji w jaki sposób, mimo braku dochodów i oszczędności, jest w stanie samodzielnie się utrzymywać. Skarżący nie udzielił również odpowiedzi na wezwanie do wskazania, czy w 2013 r. korzystał i/lub korzysta nadal ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub też z pomocy członków rodziny, która być może rozwiałaby wątpliwości we wskazanym wyżej zakresie. Pomimo wezwania nie wskazał też wysokości i przeznaczenia miesięcznych wydatków oraz źródeł ich pokrycia, a także dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości lub dokumentów, z których wynika, że posiada zadłużenie z tytułu określonych opłat. W sytuacji, gdy skarżący pomimo wezwania nie ujawnia sytuacji materialnej w pełnym zakresie, nie jest możliwe natomiast podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. W tej bowiem sytuacji nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja materialna oraz stwierdzenie z całą pewnością, że nie pozwala ona na poniesienie kosztów postępowania związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.