II SA/Ol 737/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2007r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu R.K. na postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 listopada 2007r. Sygn. akt II SA/Ol 737/07 w przedmiocie odmowy przyznania R.K. prawa pomocy w sprawie ze skargi R.K. na postanowienie Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie warunków weterynaryjnych w zakresie produkcji mleka postanawia przyznać R.K. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący R.K. wniósł do tutejszego Sądu skargę na postanowienie Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii "[...]" Nr "[...]" odmawiające wydania zaświadczenia w przedmiocie warunków weterynaryjnych w zakresie produkcji mleka. Wnioskiem z dnia 26 lipca 2007r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że jest młodym rolnikiem, prowadzi od kwietnia 2005r. jednoosobowe gospodarstwo rolne o powierzchni 36,35 ha. Gleby wchodzące w skład gospodarstwa są niskiej klasy - V i VI klasa. Dochód gospodarstwa wyliczył na 22.000 zł rocznie. Na terenie gospodarstwa znajdują się ponadto stare budynki, które w ocenie skarżącego wymagają natychmiastowego remontu i modernizacji. Wyjaśnił, iż susza z 2005r. przyczyniła się do zmniejszenia produkcji rolnej o ponad 50%, w 2006r. objęła 80% gospodarstwa rolnego powodując straty w produkcji rolnej w takiej samej wysokości, natomiast tegoroczna susza utrzymała wysokie straty ponoszone w uprawach. Podał, że straty te spowodowały, iż znalazł się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i w związku z suszą w latach 2005-2006 zmuszony był zaciągnąć kredyt suszowy w łącznej wysokości 23.000 zł na wznowienie produkcji. Od grudnia 2006r. utracił jedyny stały dochód w kwocie 1.000 zł związany z produkcją mleka, gdyż nie otrzymał od organów weterynarii stosownego zaświadczenia potwierdzającego spełnienie wymagań weterynaryjnych przy produkcji mleka. Obecnie pozostaje bez środków do życia. Nie otrzymał środków unijnych na modyfikację gospodarstwa i dostosowanie go do wymogów unijnych. Z braku środków finansowych nie może rozwijać gospodarstwa. Wyjaśnił, iż za przekroczenie kwoty mlecznej musiał dodatkowo zapłacić 2.100 zł kary. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2007r. sygn. akt II SA/Ol 737/07 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia w przewidzianym terminie. W sprzeciwie powołał się na swoją trudną sytuację finansową, powtarzając argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodał, że ponosi koszty remontu maszyn i ciągnika na poziomie 5.000 zł rocznie. Opłaca składki na ubezpieczenie społeczne rolników w kwicie 1.000 zł rocznie, za ubezpieczenie budynków, prąd i wodę płaci 4.500 zł, za pasze i zboża niezbędne w gospodarstwie - 4.000 zł, zaś na paliwo przeznacza rocznie ok. 8.000 zł. Wskazał, iż z tytułu dopłat bezpośrednich uzyskuje ok. 15.000 zł oraz 4200 zł z dopłat ONW. Tylko z tych środków pokrywa wszelkie wydatki w swoim gospodarstwie. Natomiast środki pozyskane z kredytu suszowego przeznaczył na nabycie niezbędnych nawozów i środków ochrony roślin. Wyliczył, że po uregulowaniu wskazanych opłat tylko ok. 2.000 zł rocznie pozostaje mu na bieżące potrzeby i na utrzymanie, przy czym w związku ze specyfiką produkcji rolnej dochód ten nie jest równomiernie uzyskiwany za poszczególne miesiące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata podlega ponownemu rozpatrzeniu. Na podstawie art. 243 § 1 ppsa w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Powyższa regulacja obliguje więc Sąd do przyznania prawa pomocy w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zatem wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadku osób, które istotnie nie posiadają żadnych możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania lub ich sytuacja majątkowa jest bardzo trudna. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd przyznając skarżącemu prawo pomocy wziął pod uwagę przede wszystkim oświadczenie skarżącego, zgodnie z którym utracił on stały miesięczny dochód w kwocie 1.000 zł związany z produkcją mleka. Sąd miał na względzie także wyjaśniania strony wskazujące, iż susza panująca w ostatnich trzech latach przyczyniła się do znacznego ograniczenia produkcji rolnej, co ma szczególne znaczenie w związku z faktem, że skarżący gospodaruje na glebach o niskiej klasie (V i VI klasa). Nadto Sąd wziął także pod uwagę, iż strona nie posiada oszczędności, zaś posiadane środki finansowe, pozyskane również z preferencyjnego kredytu uzyskanego w związku z klęską suszy, przeznaczyła na utrzymanie produkcji rolnej w gospodarstwie. Oceny, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie może automatycznie zmienić fakt, iż R.K. posiada 36,35 ha gruntów rolnych i dom o powierzchni 100 m2, bowiem - jak wskazano wyżej - jego gospodarstwo zostało objęte klęską suszy, a posiadane budynki wymagają natychmiastowego remontu. Sąd miał na uwadze również fakt, iż skarżący zobowiązany jest do ponoszenia (przy braku stałych dochodów) składki na ubezpieczenie społeczne rolników, podatków oraz rachunków (za prąd, wodę i paszę dla zwierząt hodowlanych) związanych z produkcją w gospodarstwie rolnym. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz wynikający z art. 45 Konstytucji RP obowiązek zagwarantowania stronie prawa do Sądu, Sąd w niniejszej sprawie dokonał oceny okoliczności faktycznych sprawy, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 2 ustawy ppsa. i orzekł jak w sentencji.